Sorgulama temelli sosyal bilgiler öğretimi ile 7. sınıf öğrencilerinin dijital vatandaşlık durumlarının geliştirilmesi
Enhancing 7th grade students' digital citizenship competencies through inquiry-based teaching activities
- Tez No: 992380
- Danışmanlar: PROF. DR. BİLGİN ÜNAL İBRET
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin dijital vatandaşlık durumlarının sorgulama temelli öğretim etkinlikleri aracılığıyla geliştirilmesini ve bu süreçte öğrencilerin bilişsel durumlarında meydana gelen değişimin incelenmesini amaçlamaktadır. Günümüzde bireylerin dijital ortamlarda bilinçli, etik ve sorumlu biçimde hareket etmeleri toplumsal yaşamın sağlıklı işleyişi açısından kritik bir önem taşımaktadır. Ortaokul düzeyindeki öğrencilerin dijital ortamlarda karşılaştıkları riskleri yönetme, hak ve sorumluluklarını fark etme ve dijital etik ilkeleri içselleştirme süreçlerinde desteklenmeye ihtiyaç duydukları görülmektedir. Bu bağlamda, dijital vatandaşlık eğitiminin etkili öğretim yaklaşımlarıyla yapılandırılması önem kazanmaktadır. Araştırmanın yöntemi uygulama sürecini bütüncül biçimde incelemeye ve süreç odaklı veri üretmeye olanak tanıyan eylem araştırması deseni üzerine yapılandırılmıştır. Çalışma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Arnavutköy ilçesinde bulunan bir devlet okulunda öğrenim gören 26 yedinci sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Uygulama süreci, yarı yapılandırılmış sorgulama temelli öğrenmeye göre tasarlanmış on haftalık bir programı kapsamaktadır. Bu süreçte dijital vatandaşlığın; dijital erişim, dijital iletişim, dijital okuryazarlık, dijital etik, dijital güvenlik, dijital hukuk, dijital ticaret ile dijital hak ve sorumluluklar olmak üzere sekiz alt boyutuna yönelik sorgulama temelli etkinlikler uygulanmıştır. Araştırmada nicel veriler, Yılmaz (2022) tarafından geliştirilen öğrencilere uygulanan öğrencilere yönelik dijital vatandaşlık ölçeği aracılığıyla; nitel veriler ise araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları, öğrenci günlükleri, araştırmacı günlüğü, sınıf içi video ve ses kayıtları, etkinlik değerlendirme formları, öğrenci ürünleri yoluyla toplanmıştır. Nicel veriler için t-testi ile analiz edilirken nitel veriler içerik analiz yöntemleri kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, uygulama sonrasında öğrencilerin dijital vatandaşlık düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğunu göstermiştir. Nitel bulgular, öğrencilerin eğitim öncesinde dijital vatandaşlığı daha çok teknoloji ve internet kullanımıyla ilişkilendirdiklerini; eğitim sonrasında ise etik, hak, sorumluluk ve güvenlik boyutlarını da içeren daha bütüncül bir anlayış geliştirdiklerini ortaya koymuştur. Özellikle dijital güvenlik boyutunda güçlü şifre oluşturma, dijital okuryazarlık boyutunda ise bilginin doğruluğunu birden fazla kaynaktan sorgulama becerilerinde belirgin gelişmeler gözlenmiştir. Drama temelli etkinlikler ve“Dijital Duruşma”uygulamaları, öğrencilerin empati kurma, sosyal adalet farkındalığı geliştirme ve hak arama yollarını tanıma süreçlerine katkı sağlamıştır. Sonuç olarak bu araştırma, sosyal bilgiler dersi kapsamında uygulanan sorgulama temelli öğretim yaklaşımının, öğrencilerin dijital ortamlarda daha bilinçli, eleştirel ve sorumlu bireyler olarak yetişmelerine katkı sağlayan etkili bir öğretim süreci sunduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma bulguları doğrultusunda gelecek çalışmaların, öğrencilerin teknik bilgi ve eyleme geçme noktalarında desteğe ihtiyaç duyduğu dijital hukuk ve ticaret boyutlarının yanı sıra, özellikle bilginin doğruluğunu birden fazla kaynaktan teyit etme ve alternatif kontrol yöntemlerini etkin kullanma becerilerinin güçlendirilmesi gereken dijital okuryazarlık alanında, teknik ve eylemsel yeterlikleri doğrudan geliştirmeyi hedefleyen çevrim içi uygulamalara odaklanması önerilmektedir
Özet (Çeviri)
This study aims to enhance the digital citizenship of seventh-grade middle school students through inquiry-based teaching activities and to examine the changes observed in students' cognitive states throughout this process. In today's digital age, individuals' ability to act consciously, ethically, and responsibly in digital environments is of critical importance for the healthy functioning of social life. Middle school students, in particular, need support in managing digital risks, recognizing their rights and responsibilities, and internalizing digital ethical principles. In this context, structuring digital citizenship education through effective instructional approaches has become increasingly important. The study was designed using an action research approach, which allows for a holistic examination of the implementation process and the generation of process-oriented data. The research was conducted during the 2024–2025 academic year with 26 seventh-grade students attending a public school in the Arnavutköy district of Istanbul. The implementation process consisted of a ten-week program designed in accordance with a semi-structured inquiry-based learning approach. Throughout this process, inquiry-based activities were implemented across eight sub-dimensions of digital citizenship: digital access, digital communication, digital literacy, digital ethics, digital security, digital law, digital commerce, and digital rights and responsibilities. Quantitative data were collected using the Digital Citizenship Scale developed by Yılmaz (2022), while qualitative data were obtained through researcher-developed semi-structured interview forms, student journals, a researcher journal, in-class video and audio recordings, activity evaluation forms, and student products. Quantitative data were analyzed using paired-samples t-tests, and qualitative data were analyzed through content analysis techniques. The findings revealed a statistically significant increase in students' digital citizenship levels following the implementation. Qualitative findings indicated that prior to the intervention, students predominantly associated digital citizenship with technology and internet use, whereas after the intervention, they developed a more comprehensive understanding that included ethical, rights-based, responsibility, and security dimensions. Notable improvements were observed particularly in the digital security dimension, such as creating strong passwords, and in the digital literacy dimension, especially in the ability to verify information by consulting multiple sources. Drama-based activities and the“Digital Courtroom”practice contributed significantly to students' development of empathy, social justice awareness, and recognition of legal pathways for seeking rights. In conclusion, this study demonstrates that an inquiry-based teaching approach implemented within the context of social studies provides an effective instructional framework that supports students in becoming more conscious, critical, and responsible individuals in digital environments. Based on the findings, future research is recommended to focus on online applications that directly aim to develop technical and action-oriented competencies, particularly in the areas of digital law and digital commerce, where students require further support, as well as in digital literacy, with an emphasis on strengthening skills related to verifying information through multiple sources and effectively using alternative verification methods.
Benzer Tezler
- Bauhaus ekolü ve çoklu zekâ kuramı ışığında teknoloji ve tasarım dersi içerik önerisi
Content suggestion for technology and design course in the light of Bauhaus school and multiple intelligence theory
SENA YILMAZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEndüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. ERKUT ERYAYAR
- Sosyal bilgiler öğretiminde kanıt temelli öğretim uygulamasının bilimsel düşünme ve karar verme becerilerine etkisi
The effect of evidence-based education on scientific thinking and decision making skills in social sciences education
AYŞE ÜNALMIŞ
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiSosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ MEYDAN
- Sosyal bilgiler dersinde kanıt temelli öğrenme etkinlikleriyle desteklenmiş sanal müze gezileri uygulamak: Bir eylem araştırması
Implementing virtual museum visits supported by evidence-based learning activities in social sciences course: An action research
FEYZA KARAKURT
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL KABAPINAR
- Öğretmenlerin öğrencilerin bireysel farklılıklarına ilişkin inançları
Teachers' beliefs about students' individual diversity
ELİF ÇEVLİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimOkan Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVAT CELEP
- Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Adana ve Hatay Eğitim Yüksekokullarındaki öğrencilerin 1987 ÖSS puanları ile akademik başarılarının karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
KEZBAN KURAN
Doktora
Türkçe
1988
Eğitim ve ÖğretimÇukurova ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DOĞAN ÇAĞLAR