Geri Dön

Tarihsel kırılım dönemlerinde meydana gelen morfolojik değişimler: Kartal ilçesi örneği

Morphological changes occurring during historical transition periods: The case of Kartal district

PDF İndir

  1. Tez No: 992565
  2. Yazar: ÖZGE ŞAHİN GÖYNÜŞEN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MÜGE ÖZKAN ÖZBEK
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
  6. Anahtar Kelimeler: Kentsel morfoloji, Urban morphology
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Kentsel Tasarım Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Kentler, üretim biçimlerinin değişmesiyle toplumsal, siyasi ve ekonomik değişimler geçiren, bu değişimlerin yansımalarını taşıyan fizik mekandır. Kırsal alanlardaki toprakta tarımla başlayan üretim yolculuğu, sanayi devriminin gerçekleşmesiyle üretim hızını arttıran fabrikaların ve üretimhanelerin kurulması ile devam etmiştir. Üretim mekanlarının değişmesi, yeni bir üretim kolunun ortaya çıkması ve fabrikalarda çalışacak insanların ihtiyaçları değiştikçe kent de gelişip dönüşmeye başlamıştır. Tarım, küçük bir hinterlanda hizmet eden, sadece ihtiyaçların karşılanmasını sağlarken, sanayi üretilen ürünlerin başka bölgelere taşınması, saklanması vb. gibi durumları da beraberinde getirmiştir. Sanayide çalışacak işgücünün ve üretim mekanlarının yer seçimi, ulaşımın sağlanması için yeni yollar ve ulaşım modlarının hizmete sunulması, kentlerin çeperlere doğru büyümesine neden olmuştur. Kentsel morfoloji çalışmaları, özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında kentlerin yeniden inşası söz konusu olduğunda, geçmişten ve tarihsel bağlamdan kopuk, sadece işleve odaklanan modernist bakış açısının kentlerdeki özgün dokunun kaybedilmesine neden olacağı endişesiyle hız kazanmıştır. Bu süreçte, birtakım bakış açıları ve ekollerle morfolojik yaklaşımlar ortaya konmuş, bu yaklaşımların odağında özellikle başta İtalyan kentleri ve Avrupa kentleri olmak üzere çeşitli şehirlerde bu odakta çalışmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmalarda, tip, morfoloji, tipo-morfoloji gibi yeni kavramlar üretilmiş, kentsel analiz teknikleri geliştirilmiştir. Kentlerin, katmanlardan oluşan tarihi bir geçmişi olduğu anlayışına dayaranak, mekan kavramı tarihsel süreçler bağlamında yeniden yorumlanmıştır. Biçim yönünden kent planı analizleri yapılmış, bu analizlerde parsel, sokak, yapı ilişkileri ile arazi kullanım haritaları ve peyzaj özellikleri değerlendirilmiştir. Tezin literatür kısmında, temel kentsel morfoloji yaklaşımları tanıtılmış, geliştirilen analiz teknikleri ve bu analizlerin uygulandığı geçmiş dönemdeki çalışmalara yer verilmiştir. Çalışma coğrafi kökenli kuramsal yaklaşımlar bağlamında konuyu inceleyen İngiliz Okulu yaklaşımının öncüsü olan Conzen'in“Kent Planı Analizi”olarak tanımladığı, parsel, sokak, yapı ilişkisine odaklanan çalışması ile mimari kökenli bakış açısı ile oluşan İtalyan Okulu yaklaşımının öncülerinden Caniggia'nın tipolojik süreç yaklaşımı kullanılarak, tiplerin tarihsel süreç içindeki değişimi ve dönüşümünü inceleyen anlayışın kent formundaki yansımaları incelenmeye çalışılmıştır. Çalışma sırasında, Conzen'in çalışmalarında kullandığı, morfolojik dönem, parsel döngüsü gibi kavramlardan da yararlanılmıştır. Ayrıca tezin ana hipotezini oluşturan, tarihsel kırılım dönemlerinde kentlerde büyük değişimler meydana geleceği görüşü, çalışma alanını morfolojik dönemler ve belirli kırılım noktaları dahilinde incelemeyi gerektirmiştir. Kırılım noktaları konusunda, öncelikli olarak Türkiye'nin siyasi, ekonomik ve toplumsal yapısının sürekli değişmesi, değişen bu yapıların yasa ve yönetmeliklerde, plan kararlarında birtakım değişikliklere neden olması konusu genel olarak açıklanmış, bu durumun İstanbul ili ve Kartal İlçesi'nde ne gibi değişikliklere neden olduğu tanımlanmaya çalışılmıştır. Kartal ilçesinde seçilen çalışma altbölgesinde bulunan yapı adaları, kentin geçirdiği morfolojik dönemlere göre sokak, parsel, yapı özellikleri bakımından incelenmiş, bu dönemler içinde değişen ve kırılım yarattığı düşünülen plan kararları, kanun ve yönetmelikler gibi önemli olgular sonrasında oluşan değişiklikler tanımlanmaya çalışılmıştır. Bu çalışma ile, kentlerin yaşadığı tarihsel kırılma noktaları ile kentte meydana gelen mekansal değişimler arasında bir bağlantı olup olmadığı tartışılmaktadır.

Özet (Çeviri)

Cities are physical spaces that undergo social, political, and economic changes with the transformation of production methods and reflect these changes. The journey of production, which began with agriculture on rural land, continued with the establishment of factories and production facilities that increased the pace of production with the industrial revolution. As production facilities changed, a new branch of production emerged, and as the needs of the people working in factories changed, cities also began to develop and transform. While agriculture served a small hinterland and only met basic needs, industrial production brought with it the need to transport and store manufactured goods to other regions. The location of the workforce and production facilities for industry, along with the provision of new roads and modes of transportation to facilitate access, led to the expansion of cities towards their peripheries. Urban morphology studies gained momentum, particularly after World War II when the reconstruction of cities was at stake, out of concern that a modernist perspective detached from the past and historical context and focused solely on function would lead to the loss of the unique fabric of cities. During this process, morphological approaches emerged with various perspectives and schools of thought, and studies were conducted with this focus in various cities, particularly Italian and European cities. New concepts such as type, morphology, and type-morphology were developed, and urban analysis techniques were refined. Based on the understanding that cities have a historical past consisting of layers, the concept of space has been reinterpreted in the context of historical processes. Urban plan analyses have been conducted in terms of form, evaluating plot, street, and building relationships, as well as land use maps and landscape features. The literature section of the thesis introduces fundamental urban morphology approaches and includes the analysis techniques developed and their application in past studies. The study examines the topic in the context of geographically-based theoretical approaches, focusing on the work of Conzen, a pioneer of the English School approach, who defined it as“Urban Plan Analysis”which focuses on the relationship between plots, streets, and buildings, and the typological process approach of Caniggia, one of the pioneers of the Italian School approach, which is formed from an architectural perspective. During the study, concepts used by Conzen in his work, such as morphological period and plot cycle, were also utilized. Furthermore, the thesis's main hypothesis, which is the view that major changes will occur in cities during historical turning points, required examining the study area within morphological periods and specific turning points. Regarding turning points, the constant change in Turkey's political, economic, and social structure and how these changing structures led to certain changes in laws, regulations, and planning decisions were explained in general terms, and an attempt was made to define what changes this situation caused in Istanbul Province and Kartal District. The building islands in the selected sub-region of Kartal District were examined in terms of street, plot, and building characteristics according to the morphological periods the city has undergone. The changes that occurred after important events such as planning decisions, laws, and regulations that changed during these periods and were thought to have created turning points were attempted to be defined. This study discusses whether there is a connection between the historical turning points experienced by cities and the spatial changes that occur in the city.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    808840

    Heterogeneity of the factors affecting income inequality and poverty cross country analysis between 2003-2019

    Gelir eşitsizliği ve yoksulluğu etkileyen faktörlerin heterojenliği2003'ten 2019'a ülkeler arası analiz

    CENK ŞİMŞEK

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2022

    Ekonometriİstanbul Teknik Üniversitesi

    İktisat Ana Bilim Dalı

    DR. AYSUN AYGÜN

  2. Tez No

    603609

    Tramvay troleybüs tercihinin Malatya örneğinde incelenmesi

    Investigation of tramvay troleybus preference in Malatya sample

    İBRAHİM KILIÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MURAT ERGÜN

  3. Tez No

    722667

    Posthuman's experience in a post-digital era

    Postdijital dönemde Posthuman'ın deneyimi

    ESRA ÖZKAN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2021

    Felsefeİstanbul Bilgi Üniversitesi

    Karşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. FERDA KEMAL KESKİN

  4. Tez No

    953853

    Yapay zeka destekli chatbotların halkla ilişkiler ve iletişim stratejilerindeki rolü

    The role of ai-powered chatbots in public relations and communication strategies

    OĞUZHAN SAYIM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Halkla İlişkilerKırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi

    İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. VENERA NARINOVA

  5. Tez No

    313645

    The examination of metal working technology in Kültepe in Assyrian trade colonies period

    Asur ticaret kolonileri çağında Kültepe metal işleme teknolojisinin incelenmesi

    LEVENT ERCANLI

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2012

    ArkeometriOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    Arkeometri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALİ KALKANLI

Geri Dön