Zeydiyye'de tekfir olgusu: Yahyâ b. Hamza örneği
The phenomenon of takfīr in Zaydiyya: The case of Yahyā b. Hamza
- Tez No: 992630
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZİYA ERDİNÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu yüksek lisans tezi, İslâm düşünce tarihinde önemli bir problem alanını oluşturan tekfir olgusunu Zeydiyye mezhebi içerisinde önemli bir konuma sahip olan Yahyâ b. Hamza'nın yaklaşımı çerçevesinde incelemektedir. Zeydiyye tarihinde tekfirin zaman zaman muhalifleri dışlayıcı, onların can ve mallarını mubah gören siyasî tekfir uygulamalarıyla iç içe geçtiği görülmekle birlikte Yahyâ b. Hamza, bu yaklaşımlardan ayrılarak tekfiri keyfî ve siyasî saiklerden arındırmış; onu ilmî ve itikadî ölçütler temelinde, usûl sınırları içerisinde ele alan bir anlayış benimsemiştir. Çalışmada Yahyâ b. Hamza'nın tekfir anlayışı, sarih küfür ile te'vîle dayalı küfür ayrımı ve ötekiye bakışı bağlamında incelenmekte; özellikle Ehl-i kıble içerisinde yer alan kişi ve gruplara yönelik tekfir tartışmalarında benimsediği ölçütler üzerinde durulmaktadır. Bununla birlikte tekfirin, Yahyâ b. Hamza'da yalnızca inanç alanıyla sınırlı kalmayıp siyasal ve toplumsal boyutları da bulunan bir mesele olarak ele alındığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle tez, Zeydiyye geleneği içerisinde ilmî ve mutedil yaklaşımıyla öne çıkan Yahyâ b. Hamza'nın tekfir anlayışını, temel eserleri ve ikincil literatür üzerinden ele almaktadır. Çalışmada, doküman incelemesi yoluyla elde edilen veriler; betimsel analiz ve içerik analizi teknikleriyle çözümlenerek yazarın görüşleri sistematik bir çerçeveye oturtulmuş; gerekli görülen yerlerde ise karşılaştırmalı değerlendirmelere yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
This master's thesis examines the phenomenon of takfīr, which constitutes a significant problem area in the history of Islamic thought, within the framework of the approach of the Zaydī scholar Yaḥyā b. Ḥamza, who occupies an important position in the Zaydī school. Although, in the history of Zaydīyya, takfīr has at times been intertwined with political practices of excommunication that exclude opponents and deem their lives and property licit, Yaḥyā b. Ḥamza diverged from such approaches by purifying takfīr of arbitrary and political motivations, and adopted an understanding that addressed it on the basis of scholarly and doctrinal criteria within the boundaries of methodological principles (uṣūl). In this study, Yaḥyā b. Ḥamza's understanding of takfīr is examined in the context of the distinction between explicit disbelief (ṣarīḥ kufr) and disbelief based on interpretation (kufr based on taʾwīl), as well as his view of the“other.”Particular emphasis is placed on the criteria he adopted in discussions of takfīr directed at individuals and groups belonging to the Ahl al-Qibla. Moreover, it is determined that, in Yaḥyā b. Ḥamza's thought, takfīr is not confined solely to the domain of belief but is treated as an issue that also possesses political and social dimensions. Focusing on his primary sources and the relevant secondary literature, this thesis explores the understanding of takfir held by Yahya b. Hamza, who stands out in the Zaydi tradition for his intellectual and moderate stance. In the study, the data obtained through document review were analyzed using descriptive and content analysis techniques to establish a systematic framework for the author's views; furthermore, comparative evaluations were incorporated where necessary.
Benzer Tezler
- Siyasî ve itikadî İslam mezheplerinde tekfir olgusu ve tezahürleri (Hicrî ilk üç asır)
The phenomenon of takfir in the political and theological Islamic sects and its manifestations (First three centuries of the hijrah)
HAKAN ATALAY
- Zeydiyye fırkası ve tekfir
Sect of Zaidiyya and takfir
HALENUR DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. HASAN GÜMÜŞOĞLU
- Fırak literatüründe Cârûdiyye mezhebi
Başlık çevirisi yok
ERSİN DURDU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKocaeli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KADİR GÖMBEYAZ
- Karşılaştırmalı olarak islam siyasi düşüncesinde otorite kavramı
Başlık çevirisi yok
HALUK ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Siyasal Bilimlerİstanbul ÜniversitesiSiyaset ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET NİYAZİ ÖKTEM
- Mansûr-Billâh Kāsim b. Muhammed (1029/1620) ve Yemen Zeydiliğindeki yeri
Mansur-Billah Qasim b. Muhammad and his place in Yemen Zaydism
FATIMA NUR DEMİR