Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kültürlerarası etkileşim üzerine mikro analitik bir inceleme: Konuşma çözümlemesi çalışması
A micro-analytic investigation of intercultural interaction in teaching Turkish as a foreign language: A conversation analysis study
- Tez No: 992699
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA AÇIK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkçenin yabancı dil olarak öğretildiği sınıflar, farklı dilsel ve kültürel arka planlara sahip bireylerin bir araya gelmesi nedeniyle kültürlerarası etkileşimin yoğun biçimde yaşandığı ortamlardır. Ancak literatürde bu sınıf içi etkileşimlerin mikro düzeyde nasıl kurulduğunu; diller ötesi yönelimlerin, kültürlerarası benzerlik ve farklılıkların ve anlaşmazlıkların etkileşim içinde nasıl müzakere edildiğini ortaya koyan çalışmalar sınırlıdır. Özellikle Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi alanında, kültürlerarası etkileşimi gerçek sınıf içi veriler üzerinden inceleyen ampirik araştırmalar belirgin bir boşluk oluşturmaktadır. Bu durum, kültürlerarası etkileşim becerisinin sınıf içi etkileşimde öğretmen ve öğrenciler tarafından nasıl geliştirildiğine ve öznelerarasılığın hangi koşullarda sağlandığına ilişkin soruların yeterince yanıtlanamamasına yol açmaktadır. Bu araştırma, Türkçenin yabancı dil olarak öğretildiği çok kültürlü sınıf ortamlarında gerçekleşen kültürlerarası etkileşimi doğal etkileşim bağlamı içinde mikro düzeyde incelemeyi ve katılımcılar tarafından üretilen ancak çoğu zaman pedagojik açıdan görünür olmayan etkileşimsel düzeni ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, kültürlerarası etkileşimi katılımcıların etkileşim içinde anlık olarak nasıl anlamlandırdıklarına, bu anlamı nasıl müzakere ettiklerine ve öznelerarasılığı nasıl kurduklarına odaklanmakta ve kültürü konuşma, beden ve diğer kiplerin birlikte örgütlenişi içinde etkileşim sırasında üretilen bir süreç olarak ele almaktadır. Araştırma, etnometodolojik yaklaşıma dayanan Konuşma Çözümlemesi yöntemi doğrultusunda desenlenmiş ve bu doğrultuda konuşma sırası örgütlenmesi, onarım süreçleri, dizisel yapılanmalar, hizalanma örüntüleri ve bilgi düzenine ilişkin konumlanmalar çok kipli bir bakış açısıyla çözümlenmiştir. Veri seti, Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunun Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Merkezinde 2022–2023 yaz döneminde B2 düzeyinde gerçekleştirilen ve toplam 43 saat 2 dakika süren sınıf içi etkileşim kayıtlarından oluşmaktadır. Bulgular, kültürlerarası etkileşimde öznelerarasılığın üç temel etkileşimsel eylem örüntüsü üzerinden kurulduğunu ortaya koymaktadır. Buna göre katılımcıların diller ötesiliğe yönelerek birden fazla dilsel kaynağı etkileşimsel birer araç olarak devreye soktukları ve bu yolla anlam üretiminin sürdürülebildiği görülmektedir. Bulgular ayrıca, kültürlerarası benzerlik ve farklılıklara yönelimler aracılığıyla katılımcılar arasında hizalanma kurulduğunu ve bu yönelimlerin ortak bir anlam zemininin oluşmasına katkı sağladığını göstermektedir. Bununla birlikte, kültürlerarası anlaşmazlık ya da mikro çatışma anlarında öğretmenin bilgi duruşu ve bilgi otoritesinin etkileşimin yeniden düzenlenmesinde belirleyici bir rol üstlendiği tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda, Türkçenin yabancı dil olarak öğretildiği sınıflarda diller ötesi pedagojiye yer verilmesi önerilmektedir. Bu yaklaşımın, öğrencilerin farklı dilsel ve kültürel repertuarlarını etkileşimsel birer kaynak olarak kullanmalarını destekleyerek ortak anlam inşasına katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca öğretmenlerin bilgi duruşunu ve bilgi otoritesini etkileşimsel bağlama duyarlı biçimde kullanabilmelerinin, kültürel anlaşmazlık ve mikro çatışma anlarının yönetilmesine ve etkileşimsel sürecin sürdürülmesine katkı sağlayabileceği önerilmektedir. Bunun yanı sıra, Konuşma Çözümlemesi terminolojisinin Türkçeleştirilmesiyle 102 maddeden oluşan bir sözlük önerisi sunularak alan yazına özgün bir katkı sağlanmıştır.
Özet (Çeviri)
The aim of this research is to examine intercultural interaction occurring in multicultural classroom settings where Turkish is taught as a foreign language at a micro level within the context of naturally occurring interaction, and to reveal interactional regularities that are produced by participants but are often pedagogically unnoticed. The study focuses on how participants make sense of intercultural interaction moment by moment, how they mutually negotiate meaning during interaction, and how they establish intersubjectivity. In this respect, intercultural interaction is approached not through fixed cultural categories, but through the coordinated organization of talk, bodily conduct, and other semiotic resources as they are produced in interaction. The study is designed in line with the Conversation Analysis method, grounded in the ethnomethodological tradition. Within this methodological framework, data analysis was conducted by adopting an emic perspective, relying on detailed line-by-line analysis, and taking into account the multimodal nature of interaction. The analysis closely examined the organization of turn-taking, turn-allocation practices, repair initiations, sequential structures, patterns of alignment and disalignment, and participants' epistemic positioning. The dataset of the study consists of classroom interactions involving B2-level learners of Turkish and two instructors at a Teaching Turkish as a Foreign Language Center of a higher education institution located in a metropolitan city in Türkiye during the 2022–2023 summer term. The data were collected over seven days across a total of forty class hours through audio and video recordings obtained from two different cameras, amounting to a total of 43 hours and 2 minutes. The recordings were conducted in a manner that did not disrupt the natural flow of classroom interaction, with the researcher maintaining a non-intrusive position. In addition to talk, multimodal resources such as gaze orientation, body posture, gestures, and facial exions were also taken into consideration during data analysis.The findings derived from the multimodal analysis of the dataset using Conversation Analysis reveal three fundamental interactional practices through which participants establish intersubjectivity in intercultural interaction. The first finding shows that participants orient to translanguaging in order to sustain meaning-making processes and maintain interactional progress. The simultaneous mobilization of multiple linguistic resources by both students and instructors serves not to interrupt the flow of interaction, but rather to re-establish mutual intelligibility through repair practices. In this sense, translanguaging functions as an interactional resource that facilitates the achievement of intersubjectivity. The second finding indicates that participants achieve alignment by orienting to intercultural similarities or differences, thereby constructing a shared ground of meaning. Cultural comparisons, exemplifications, and references emerge at specific sequential positions in interaction and contribute to the co-construction of meaning within the organization of turn-taking. Such interactional moves enable participants to access one another's epistemic domains and negotiate their epistemic positions. The third finding demonstrates the decisive role of the teacher's epistemic stance and epistemic authority in contexts where intercultural disagreements or micro-level conflicts arise. The findings illustrate how the teacher interactionally manages access to knowledge, reorganizes the turn-taking structure, and facilitates the re-establishment of intersubjectivity. These interactional interventions by the teacher function as a key mechanism supporting the sustainability of intercultural interaction in the classroom. Based on the findings of the study, several recommendations are proposed for the teaching of Turkish as a foreign language. Additionally, throughout the study, the terminology related to the Conversation Analysis method was translated into Turkish, and as a result, a glossary proposal consisting of 102 entries was presented, making an original contribution to the literature.
Benzer Tezler
- Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültürlerarası yaklaşıma dayalı edebî metin kullanımı: C1 seviyesi
Using literary texts based on intercultural approach in teaching Turkish as a foreign language: Level c1
SEMİH ALPER DÜNDAR
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA AÇIK
- Yabancı dil olarak Türkçe öğrenmeye yeni başlayanlar için hazırlanmış ders kitaplarının kültürlerarası iletişim ve anlayış bağlamında incelenmesi
Examination of textbooks prepared for beginners to learn Turkish as a foreign language in terms of intercultural communication and sensitivity
ECE ZEHRA KARABULAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimBaşkent ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN GÜZEL
- Yabancı dil olarak Türkçe öğreticilerinin yardımcı okuma kitabı tercihleri ve bunların dil öğretimindeki etkililiğine ilişkin görüşleri
Turkish as a foreign language teachers' preferences for supplementary reading books and their views on their effectiveness in language teaching
YASEMİN ALCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAydın Adnan Menderes ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGE BAĞCI AYRANCI
- Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültürel etkileşim: Konuşma motivasyonu, öz yeterlik inancı, kaygısı ve sosyokültürel uyum üzerine yarı deneysel bir araştırma
Cultural interaction in teaching Turkish as a foreign language: A quasi-experimental study on speaking motivation, self-efficacy belief, anxiety and sociocultural adjustment
TAHACAN KARAHÜSEYİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimOrdu ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN MUTLU
- Kültürlerarası iletişimde kültürel duyarlılık ve farkındalık: Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrenciler üzerine bir araştırma
Cultural sensıtıvıty and awareness ın ıntercultural communıcatıon: A study on students learnıng turkısh as a foreıgn language
FİLİZ ATASOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELİM EMİROĞLU