Stefan Zweig'ın Satranç isimli eserindeki deyimlerin, atasözlerinin ve kalıp ifadelerin çevirilerinin Mona Baker'in çeviri stratejileri bağlamında incelenmesi
An analysis of the translations of idioms, proverbs, and fixed expressions in Stefan Zweig's Schachnovelle within the framework of Mona Baker's translation strategies
- Tez No: 992705
- Danışmanlar: DOÇ. DR. LOKMAN TANRIKULU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Batı Dilleri ve Edebiyatı, Alman Dili ve Edebiyatı, Western Linguistics and Literature, German Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Anlamsal çeviri, İşlevsel çeviri kuramları, Semantic translation, Functional translation theories
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çeviri, insanlık tarihi boyunca var olan bir faaliyettir. Geçmişten bugüne tarih boyunca çeviri uygulamaları insanlıkla birlikte ilerlemiş ve gelişmiştir. İnsanlık tarihinde tek bir evrensel dilin olmaması ve toplumlar arasında farklı dillerin kullanılmasıyla çeviri etkinliği kaçınılmaz olmuştur. Bu doğrultuda da farklı milletler arasındaki iletişim devam ettiği müddetçe çeviri faaliyetlerinin de süreceği açıktır. Bu çalışmada, Stefan Zweig'ın“Satranç”adlı eserinin Almancadan Türkçeye çevirisinde karşılaşılan kalıp ifadeler, atasözleri ve deyimler, Mona Baker'in Çeviri Stratejileri çerçevesinde ele alınmıştır. Her dil ve kültürde yazılı veya sözlü iletişimde, birkaç kelimeyle çok şey ifade eden ve kültürün önemli bir parçası olan atasözleri ve deyimler bulunmaktadır. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nitel araştırma, sosyal olguları bağlı bulundukları çevre içerisinde araştırmayı ve anlamayı ön plana alan bir yaklaşımdır. Ayrıca çalışmada doküman analizi yöntemine başvurulmuştur. Doküman analizi, araştırma verilerinin birincil kaynağı olarak çeşitli dokümanların toplanması, gözden geçirilmesi, sorgulanması ve analizi olarak tanımlanabilen bilimsel bir araştırma yöntemidir. Bu bağlamda Duden yayın evine ait, Duden Band 11 Redewendungen ve Ömer Asım Aksoy'un, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 1-2 temel kaynak olarak kullanılmıştır. Ogün Duman tarafından 2018 Nisan baskılı Stefan Zweig'ın Satranç isimli eserinin çevirisindeki Türkçe ve Almanca deyimler taranmıştır. Seçilen örneklemler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma boyunca Stefan Zweig'ın 'Satranç' isimli eserinde geçen toplam 112 Almanca ifade, onların Türkçeye çevirisi ve kullanılan çeviri yöntemleri verilmiştir. 60 Deyim ve 52 kalıp ifade ele alınmıştır. Hem kaynak metinde hem de çeviri metninde atasözüne rastlanmamıştır. Yarı Eşdeğerlik (%50), en yaygın kullanılan yöntem olarak öne çıkmaktadır. Bu, kaynak metindeki ifadelerin hedef dile genişletilerek aktarılmasının tercih edildiğini göstermektedir. Tam Eşdeğerlik (%38), ikinci sırada yer almakta olup, özellikle terimlerin veya kavramların doğrudan karşılıklarıyla çevrildiği durumlarda başvurulduğu anlaşılmaktadır. Çıkarma Yoluyla Çeviri (%5) ve Açımlama (%7) ise daha az tercih edilen yöntemlerdir. Bu yöntemlerin, metinlerin yapısına veya bağlamına bağlı olarak sınırlı kullanım alanı bulduğu söylenebilir. Sonuç olarak, çeviri sürecinde Yarı Eşdeğerlik ve tam eşdeğerlik yöntemlerinin ağırlıklı olarak benimsendiği, buna karşılık diğer yöntemlerin daha nadir uygulandığı tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Translation is an activity that has existed throughout human history. From the past to the present, translation practices have evolved and progressed alongside humanity. The absence of a single universal language and the presence of different languages among societies have made translation inevitable. Accordingly, as long as communication continues between different nations, it is evident that translation activities will also persist. This study examines the idioms, proverbs, and fixed expressions encountered in the Turkish translation of Stefan Zweig's Schachnovelle (Chess) from German, within the framework of Mona Baker's translation strategies. In every language and culture, idioms and proverbs—forms of expression that convey significant meaning with only a few words—constitute an essential part of both written and spoken communication. A qualitative research method was adopted for this study. Qualitative research emphasizes the exploration and understanding of social phenomena within their contextual environment. Furthermore, document analysis was employed as a research technique. Document analysis is a scientific research method that involves collecting, reviewing, questioning, and analyzing documents as primary sources of data. Within this scope, two main reference sources were used: Duden Band 11: Redewendungen published by Duden Verlag, and Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 1–2 by Ömer Asım Aksoy. Idioms and fixed expressions in both German and Turkish were examined from the April 2018 edition of Stefan Zweig's Schachnovelle, translated by Ogün Duman. The study analyzed a total of 112 German expressions from Zweig's Schachnovelle, their Turkish translations, and the translation strategies employed. The sample includes 60 idioms and 52 fixed expressions. No proverbs were identified in either the source or target texts. Partial equivalence (50%) emerged as the most frequently used strategy, indicating a preference for conveying the meaning of source expressions in a more elaborated form in the target language. Complete equivalence (38%) ranked second, often applied in instances where direct equivalents of terms or concepts were available. Translation by omission (5%) and translation by paraphrase (7%) were employed less frequently, likely due to the constraints of textual structure or context. In conclusion, it was found that partial and complete equivalence were
Benzer Tezler
- Imagologischer vergleich zwischen Stefan Zweigs text Schachnovelle und Philipp Stölzls Film Schachnovelle
Stefan Zweig'in Satranç Metni ile Philipp Stölzl'ün Satranç Filminin imgebilimsel açıdan karşılaştırılması
EMİN SEYHAN
Yüksek Lisans
Almanca
2024
Alman Dili ve EdebiyatıSakarya ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALPER KELEŞ
- Stefan Zweig'in biyografileri aracılığıyla Avrupa aydınlanmasının birey insanı
The Individual man of European enlightment by biographies of Stefan Zweig
SACİDE AKÇIL
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
FelsefeAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜRSEL AYTAÇ
- Stefan Zweig'ın eserleri örneğinde hiyerarşinin hümanizme etkisi
The impact of hierarchy on humanism in the example of works by Stefan Zweig
ŞEBNEM ÇAKIROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Alman Dili ve EdebiyatıSakarya ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURHAN ULUÇ
- Stefan Zweig'ın 'Korku' romanının oyunu ile karşılaştırmalı incelemesi ve karakterlerin psikolojik analizi
A comparative study of the play and novella, 'Angst' by Stefan Zweig and psychological anaylsis of characters
MEHMET ZİYA HASİPEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sahne ve Görüntü SanatlarıBahçeşehir Üniversitesiİleri Oyunculuk Ana Bilim Dalı
ÖĞR. GÖR. GÜROL TONBUL
- Stefan Zweig'ın“Ungeduld des Herzens”adlı eseri örnekleminde kültür odaklı öğelerin hedef dile aktarımında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri
Problems and solution suggestions in the transfer of culture-oriented elements in the sample of Stefan Zweig's“Ungeduld des Herzens”
ESRA GÜLSÜN CAN
Doktora
Türkçe
2024
Alman Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSA YAŞAR SAĞLAM