Türkiye ile Ortadoğu ve Kuzey Afrika (MENA) ülkeleri arasındaki ticari akımların çekim modeli çerçevesinde incelenmesi
Invastigation of trade flows between Turkey and the Middle East and North African (MENA) countries in the framework of the gravity model
- Tez No: 992896
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA BAYLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Dış ticaret, Dış ticaret hacmi, Türkiye, Çekim modeli, Foreign trade volume, Türkiye, Gravity model
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesi, Türkiye'nin dış ticaretinde tarihsel öneme sahiptir. Türkiye'nin coğrafi bölgelerle olan ticaret hacmi büyüklüklerine göre sıralandığında Avrupa ve Orta Asya (ECA) bölgesinin ardından MENA bölgesinin ikinci en büyük değere sahip olduğu görülmektedir. Türkiye'nin MENA bölgesi ile ticaretini daha çok artırma gayreti içerisinde olması Türkiye ile MENA ülkeleri arasında ticarete akademik ilgiyi artırmıştır. Bu tez çalışmasında 2000-2023 yılları arasında Türkiye ile MENA bölgesi ülkeleri arasındaki ticaret akımları Çekim Modeli çerçevesinde incelenmektedir. Bu araştırmanın temel amaçları arasında kişi başına düşen GSYİH, mesafe, nüfus, serbest ticaret anlaşmaları ve ortak sınırlar gibi faktörlerin, Türkiye ile MENA bölgesi ülkeleri arasındaki ticaret üzerindeki etkisini incelemektir. Ayrıca Türkiye ile MENA ülkeleri arasındaki ticaret akımları, çekim modeli çerçevesinde anlamlı ve yeterli düzeyde açıklanabilirliğini ortaya koymaktır. Türkiye ile MENA ülkeleri arasındaki ticareti artıran ve engelleyen faktörlerin belirlenmesi sonrasında, bu bulgular doğrultusunda ticaret akımlarını artırıcı unsurların desteklenmesi ve olumsuz etkilerin azaltılması yönünde öneriler geliştirmektir. Ayrıca, çalışmanın bir parçası olarak, dış ticaret alanında önemli bir açıklayıcı olduğu varsayılan Çekim Modeli'nin geçerliliği test etmek ve modelin bölgedeki uygulanabilirliği değerlendirmektir. Bu tezde metodolojik açıdan, teorik bölümde betimsel-analitik ve tarihsel yöntemler kullanılırken, ekonometrik analizde nicel yöntemlere başvurulmuştur. Bu bağlamda, ikili ticaret akımlarını incelemek amacıyla panel veri modeli kullanılmış ve heteroskedastisite, otokorelasyon ile kesitsel bağımlılık sorunlarını gidermek üzere Driscoll-Kraay standart hatalarıyla sabit etkiler (FE) modeli uygulanmıştır. Zaman içerisinde değişmeyen yapısal değişkenler için rassal etkiler (RE) modeli tercih edilmiş ve Arellano'nun grup-kümelenmiş (clustered) standart hataları ile düzeltilmiştir. Tüm istatistiksel analizler R programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçları, Türkiye ile MENA ülkeleri arasındaki ticaret akımlarının Çekim Modeli ile uyumlu olduğunu ortaya koymaktadır. Ticaret akımları, tarafların kişi gelir seviyeleri ve nüfus büyüklükleri arttıkça yükselmekte; bu da daha zengin ve büyük pazarların ticaret akımlarını güçlendirdiğine işaret etmektedir. Mesafe ise, taşıma maliyetleri nedeniyle ticaret akımlarını azaltmakta olup, ortak sınırların ekonomik etkisi belirgin değildir. Ayrıca, serbest ticaret anlaşmaları, ticaret akımlarını anlamlı ölçüde artırmaktadır.
Özet (Çeviri)
The Middle East and North Africa (MENA) region has historical significance in Türkiye's foreign trade. When Türkiye's trade volumes with geographical regions are ranked by size, the MENA region is observed to have the second largest trade volume, following the Europe and Central Asia (ECA) region. Türkiye's efforts to further expand its trade with the MENA region have increased academic interest in trade flows between Türkiye and Mena countries. This study examines trade flows between Türkiye and MENA countries from 2000 to 2023 utilizing the Gravity Model framework. The primary goals are to analyze the influence of key factors, such as per capita GDP, geographic distance, population size, free trade agreements, and shared borders, on bilateral trade between Türkiye and MENA nations. The study also evaluates whether the Gravity Model provides a statistically significant and reliable explanation of these trade flows. This thesis seeks to identify factors that promote or hinder trade, with the goal of informing policy recommendations that strengthen trade-favorable elements and mitigate potential barriers. Furthermore, the study empirically evaluates the validity of the Gravity Model, a widely utilized analytical framework in international trade, and critically examines its relevance and applicability within the Türkiye–MENA context. In this thesis methodologically, the theoretical section employed descriptive and historical approaches, while the econometric analysis utilized quantitative techniques. A panel data model was used to examine bilateral trade flows. To address issues such as heteroskedasticity, autocorrelation, and cross-sectional dependence, a Fixed Effects (FE) model with Driscoll-Kraay standard errors was implemented. For variables that do not vary over time, a Random Effects (RE) model was employed, with corrections applied using Arellano's group-clustered standard errors. All statistical analyses were conducted using the R programming language. The research findings indicated that trade flows between Türkiye and MENA countries were consistent with the Gravity Model. These trade flows tended to increase as per capita income and population grew, suggesting that larger and wealthier markets increased trade flows. Distance, due to transportation costs, negatively impacted trade flows; however, the economic impact of shared borders appeared to be minimal. Additionally, free trade agreements significantly enhanced trade flows.
Benzer Tezler
- Sosyal yapı, kimlikler ve orta doğu mutfak kültürleri bağlamında Mardin'de yemek kültürü
Food culture in Mardin in the context of social structure, identities and Middle East culinary cultures
FİLİZ IŞIKER
Doktora
Türkçe
2024
SosyolojiMarmara ÜniversitesiOrtadoğu Sosyolojisi ve Antropolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUNUS UĞUR
DOÇ. DR. ERHAN AKARÇAY
- Gelişmekte olan ülkelerin dış borç sorunu ve Türkiye'nin dış borçları
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA KARAGÖZ
- Enerji tüketimi ve finansal gelişme ilişkisi: Ortadoğu ve Kuzey Afrika ülkeleri üzerine ampirik bir çalışma
The relationship between energy consumption and financial development: An empirical analysis for Middle East and North African (MENA) countries
NİHAT OKTAY
Doktora
Türkçe
2023
EnerjiTekirdağ Namık Kemal Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZHAN AYDEMİR
- The influence of cultural products consumption on customers' perceptions and intentions towards a country and its products: A field study on Turkish cultural products in the Middle East and North Africa region
Kültürel ürün tüketiminin bir ülke ve ürünlerine yönelik müşterileri algı ve niyetelerine etkisinin incelenmesi: Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgesindeki Türk kültürel ürünleri üzerinde bir araştırma
YASER ABDULHAMEED NAJI AHMED ALDHABYANİ
- Arap Baharı ve Türkiye Mısır ilişkilerine etkisi
Arab Spring and it's influences on Turkish-Egyptian relationships
TALHA EKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Uluslararası İlişkilerİstanbul Arel ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VOLKAN TATAR
