Depreme yönelik psikolojik mesafe ölçeğinin geliştirilmesi: Koruma motivasyon teorisi ve planlı davranış teorisi ile bütünleştirilmesi
Development of a psychological distance scale towards earthquakes: Integration with protection motivation theory and planned behavior theory
- Tez No: 992992
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM KIYMIŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Algılanan tehdit, Davranışsal niyet, Davranışsal tutum, Deprem, Doğal afetler, Psikolojik mesafe, Yapısal eşitlik modeli, Öznel norm, Perceived threat, Behavioral intention, Behavioural attitude, Earthquake, Natural disasters, Psychological distance, Structural equation model, Subjective norm
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gümüşhane Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Depremlerin belirsiz ve öngörülemez doğası göz önüne alındığında, bireylerin bunlara nasıl uyum sağladığını incelemek önemlidir; ancak, depremlere yönelik psikolojik yakınlık-uzaklık algısı ile bunun koruma motivasyonu ve davranışa dönüşümü arasındaki ilişki yeterince ele alınmamıştır. Literatürdeki bu boşluğu doldurmak için bu çalışma, koruma motivasyonu teorisi (KMT) ve planlı davranış teorisini (PDT) psikolojik mesafeye entegre ederek teorik bir araştırma modeli oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, depremlere yönelik psikolojik mesafe ölçeği (DPMÖ) geliştirmek ve bunu KMT ve PDT ile entegre ederek beklenen büyük İstanbul depremine uyumu etkileyen faktörleri incelemektir. Bu nicel çalışmada, anket tekniği uygulanmış ve İstanbul'da yaşayan 18 yaş ve üzeri bireyler dahil edilmiştir. Çalışmada, 4 faktörden (Zamansal mesafe, Sosyal mesafe, Coğrafi mesafe, Belirsizlik) oluşan 12 maddelik geçerli ve güvenilir bir DPMÖ geliştirilmiştir. Geliştirilen ölçeğin Cronbach Alfa değeri 0,912'dir ve pilot uygulamaya 208, ana uygulamaya ise 1144 katılımcı dahil edilmiştir. Çalışmadaki değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek için yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kullanılmıştır. YEM'e göre, psikolojik mesafe tehdit değerlendirmesi üzerinde anlamlı negatif bir etkiye (β=-0,634, p=0,000) sahipken, tehdit değerlendirmesi davranışa yönelik tutum üzerinde anlamlı pozitif bir etkiye (β=0,540, p=0,000) sahiptir. Gelecekteki araştırmalar, DPMÖ'nün KMT ve PDT ile entegre edilerek farklı coğrafi bağlamlarda ve çeşitli afet türlerinde uygulanmasını incelemeyi önermektedir.
Özet (Çeviri)
Given the uncertain and unpredictable nature of earthquakes, it is important to examine how individuals adapt to them; however, the relationship between the perception of psychological proximity-distance to earthquakes and its transformation into protection motivation and behavior has not been sufficiently addressed. To fill this gap in the literature, this study creates a theoretical research model by incorporating protection motivation theory (PMT) and planned behavior theory (PBT) into psychological distance. The aim of the study is to develop a psychological distance scale to earthquakes (PDSE) and to integrate it with PMT and PBT to examine the factors affecting adaptation to the expected major Istanbul earthquake. In this quantitative study, a survey technique was applied, and individuals aged 18 and over living in Istanbul were included. In the study, a valid and reliable psychological distance scale to earthquakes consisting of 12 items with 4 factors (Temporal distance, Social distance, Geographical distance, Uncertainty) was developed. The Cronbach's Alpha value of the developed scale is 0.912, and 208 participants were included in the pilot application and 1144 in the main application. Structural equation modeling (SEM) was applied to determine the relationship between the variables in the study. According to SEM, psychological distance had a significant negative effect on threat appraisal (β=-0.634, p=0.000), and threat appraisal had a significant positive effect on attitudes towards behavior (β=0.540, p=0.000). Future research suggests integrating PDSE with PMT and PBT to investigate its application in different geographical contexts and various disaster types.
Benzer Tezler
- 6 Şubat 2023 depremi sonrası depremzede evli bireylerde evlilik uyumlarının yordayıcıları olarak psikolojik sağlamlık ve yaşam doyumu
Psychological resilience and life satisfaction as predictions of marital adjustment among married earthquake victims after the February 6, 2023 earthquake
HÜSNA RUMEYSA YAKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiAdıyaman ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM YERLİKAYA
- Bireylerin depreme hazırlık davranışlarına yönelik tutum ve inançlarının sağlık psikolojisi kuramları çerçevesinde incelenmesi
Investigation of individuals' attitudes toward and beliefs about earthquake preparedness behaviors in the framework of health psychology theories
ÖMER DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Sağlığıİstanbul ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAN AYDEMİR
- Depreme maruz kalan ve kalmayan ergenlerin psikolojik sağlamlık ve davranış sorunları açısından karşılaştırılması
Comparison of earthquake exposed and non-exposed adolescents in terms of psychological resilience and behavioural problems
SÜMEYRA YAŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimKarabük ÜniversitesiÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM GÖZÜN KAHRAMAN
- Depremin psikolojik etkilerinin yaşam doyumu üzerine etkisi: Depreme maruz kalan hemşireler üzerinde bir araştırma
The effect of psychological effects of earthquake on life satisfaction: A study on nurses exposed to earthquake
SULTAN GÖNEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık YönetimiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CUMA SUNGUR
- Sosyal ve duygusal gelişimsel destek programının ergenlerin aidiyet ve yaşam anlamı algıları ile otantiklik, iyi oluş ve psikolojik sağlamlık düzeyleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
Examining the effect of social and emotional developmental support program on adolescents' perceptions of belonging and meaning of life, authenticity, well-being and psychological resilience levels
DİDEM ASLANYÜREK
Doktora
Türkçe
2026
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKTAN DEMİRCİOĞLU