Özel Eğitim Meslek Okulundaki hafif zihinsel engeli bulunan bireylerin maruz kaldıkları sosyal bariyerler ve damgalamalar: İzmir örneği
Social barriers and stigmatization experienced by individuals with mild intellectual disabilities in Special Education Vocational Schools: The case of Izmir
- Tez No: 993059
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BERİVAN BİNAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Özel Eğitim Meslek Okulunda eğitim gören ve eğitimini tamamlamış hafif düzeyde zihinsel engeli bulunan bireylerin maruz kaldığı sosyal bariyerleri ve damgalama pratiklerini sosyolojik perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, özel eğitim meslek okullarında eğitim gören ve eğitimini tamamlamış hafif zihinsel engeli bulunan bireylerin karşılaştıkları toplumsal engellerin neler olduğunu derinlikli şekilde tespit edebilmek ve bu yöndeki bulguları sosyolojik olarak analiz edebilmek için nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak da yarı yapılandırılmış görüşme tekniği tercih edilmiştir. Erişilebilirlik ve öğrenci sayısının yüksekliği dikkate alınarak İzmir'de bir özel eğitim meslek lisesi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Hafif zihinsel engelli bireylerle doğrudan görüşme yapılmamış, veriler etik ilkeler doğrultusunda aileler ve öğretmenler aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın yürütüldüğü Özel Eğitim Meslek Okulunda toplam 23 yönetici/öğretmenle görüşme yapılmıştır. Ek olarak araştırma kapsamında toplam 37 veli ile görüşme yapılmıştır. Bu toplam sayının 24'ü aktif öğrenci velilerinden, 13'ü ise mezun öğrenci velilerinden oluşmaktadır. Bulgular doğrultusunda gerçekleştirilen tematik analiz sonucunda, katılımcıların anlatılarında iki temel deneyim alanının öne çıktığı görülmüştür. Bunlardan ilki, gündelik yaşam pratiklerinde karşılaşılan ötekileştirici davranış ve tutumlara ilişkin deneyimler; ikincisi ise özellikle eğitim sistemi içinde ve mezuniyet sonrası şekillenen deneyimlerdir. Analiz sonucunda belirginleşen bu iki alan,“Damgalamanın Gündelik Hayatta Yeniden Üretimi ve Deneyimlenmesi”ile“Eğitim, İstihdam ve Toplumsal Katılım Süreçlerinde Yapısal Dışlanmanın Yeniden Üretimi”başlıkları altında ele alınmıştır. Her iki ana tema araştırma bulguları temelinde alt temalarla ayrıntılandırılmıştır. Araştırma bulguları, hafif düzey zihinsel engelli bireylerin ve ailelerinin gündelik yaşam deneyimlerinde ötekileştirici bakışlara, damgalayıcı söylemlere maruz kaldığını; eğitim sürecinde görece korunaklı bir sosyal alan içinde yer almalarına rağmen eğitim sonrası toplumsal yaşama katılımda ve özellikle istihdama geçiş sürecinde yapısal engellerle karşılaştıklarını ortaya koymaktadır. Özel eğitim meslek okullarının öğrencilerin sosyalleşmesi, özgüven kazanması ve mesleki beceri edinmesi açısından önemli bir işlev üstlendiği görülmekle birlikte; atölye çeşitliliğinin sınırlılığı, staj olanaklarının yetersizliği ve mezuniyet sonrası destek mekanizmalarının zayıflığının bu işlevlerin kalıcılığı ve sürekliliğini sınırlandırdığı tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine, from a sociological perspective, the social barriers and practices of stigmatization experienced by individuals with mild intellectual disabilities who are currently enrolled in or have completed from Special Education Vocational Schools. The study employs a qualitative research design to identify in depth the social barriers encountered by individuals with mild intellectual disabilities who attend or have completed their education in special education vocational schools, and to sociologically analyze the resulting findings. Semi-structured interviews were used as the primary data collection method. Taking into account the accessibility of the number of accessible students, a Special Education Vocational High School located in İzmir was selected as the research site. In accordance with ethical principles, no direct interviews were conducted with individuals with mild intellectual disabilities; instead, data was collected through interviews with family members and teachers. Within the scope of the research, interviews were conducted with a total of 23 administrators and teachers at the selected Special Education Vocational School. Additionally, interviews were held with 37 parents, 24 of whom were parents of current students and 13 of whom were parents who completed education. The thematic analysis conducted based on the research findings revealed two primary domains of experience that emerged prominently in the participants' narratives. The first domain comprises of experiences related to exclusionary behaviors and attitudes encountered in everyday life practices, while the second domain consists of experiences shaped primarily within the education system and during the post-graduation period. These two domains were examined under the themes“The Reproduction and Experience of Stigmatization in Everyday Life”and“The Reproduction of Structural Exclusion in Education, Employment, and Processes of Social Participation.”Both main themes were further elaborated through sub-themes grounded in the empirical findings of the study. The findings indicate that individuals with mild intellectual disabilities and their families are exposed to exclusionary perspectives and stigmatizing discourses in their everyday lives. Moreover, despite being situated within a relatively protected social environment during the educational process, these individuals encounter structural barriers to participating in social life—particularly during the transition to employment after completion of education building up. While Special Education Vocational Schools are found to play a significant role in students' socialization, self-confidence, and the acquisition of vocational skills, the limited diversity of workshops, the inadequacy of internship opportunities, and the weakness of support mechanisms after school constrain the sustainability and continuity of these functions.
Benzer Tezler
- Okul sporlarına katılımın zihinsel engelli öğrencilerin spora ve okula yönelik metaforik algılarına etkisi
The effect of participation in school sports on the metaphorical perceptions of mentally disabled students towards sports and school
İSMAİL HİDAYET POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SporKırıkkale ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL ARSLAN
- Hafif zihinsel engelli genç bireylerde uyarlanmış fiziksel aktivite programının bazı motor beceriler ve yaşam kalitesi üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of physical activity program adapted on some motor skills and quality of life in young individuals with smile intellectual disability
BATTAL ASLAN
Doktora
Türkçe
2024
SporMuş Alparslan ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALPER KARADAĞ
- Zihinsel engelli bireylerin istihdam sorunu ve çözüm önerileri
Employment problem and solution suggestions of mentally retarded individuals
BÜNYAMİN KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İşletmeİstanbul Gelişim Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN İŞCAN
- Zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin bilgi veren metinleri anlamalarında metin yapısına dayalı strateji ile çok ögeli bilişsel strateji'nin etkililiklerinin karşılaştırılması
A comparison of the effectiveness of text-structure strategy and multi-component cognitive strategy on students with intellectual disabilities for the comprehension of expository texts
MEHTAP COŞGUN BAŞAR
Doktora
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE RÜYA ÖZMEN
- Terapötik rekreasyon aktivitelerinin hafif zihinsel engelli bireylerin ruhsal uyumları üzerine etkisi
The effects of therapeutic recreation activities on emotional adjustment of individuals with intellectual disabilities
HASAN DAŞKIRAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SporSelçuk ÜniversitesiAntrenörlük Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EZGİ ERTÜZÜN