İktisadi bir mesele olarak göç: Türkiye ve Avrupa Birliği'ne yönelik gerçekleşen göç akımlarının çekim modeli ile incelenmesi
Migration as an economic issue: An analysis of migration flows to Türkiye and the European Union through the gravity model
- Tez No: 993092
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SÜHA ÇELİKKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Ekonometri, Economics, Econometrics
- Anahtar Kelimeler: Uluslararası göç, Yer çekimi modeli, International migration, Gravity model
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, uluslararası göç akımlarını çekim modeli (gravity model) çerçevesinde analiz ederek Türkiye ve Avrupa Birliği'ni (AB) karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Temel amaç, göçün belirleyicilerinin bu iki farklı bölgesel yapıdaki aktör üzerinde hem gelen hem de giden göç açısından benzerlik gösterip göstermediğini analiz etmektir. Çalışma Türkiye için 2016–2022 döneminde 71 ülkeyi, AB için ise 2018–2023 döneminde 17 üye ve 39 üye olmayan ülkeyi kapsamaktadır. Metodolojik olarak, sıfır göç gözlemlerini modelleyebilmesi, heteroskedastisiteye karşı dayanıklı olması ve en önemlisi, ülke çifti sabit etkilerinin dışlayacağı mesafe, sömürge bağı gibi kritik, zamanla değişmeyen değişkenleri koruyabilmesi nedeniyle Poisson Pseudo Maksimum Olabilirlik (PPML) yöntemi tercih edilmiştir. Bulgular, gelen göç dinamiklerinde derin farklılıklar göstermektedir. Mesafe her iki bölge için de göçü azaltırken, AB geleneksel ekonomik çekim modeline (karşıt ülke GSYİH'si ile pozitif ilişki) uymaktadır. Buna karşılık, Türkiye'ye yönelik göç, karşıt ülke GSYİH'si ile negatif bir ilişki sergileyerek, ekonomik çekim (pull) motivasyonundan ziyade, itme (push) faktörlerine dayalı“sığınma ve geçiş”odaklı bir yapı sergilemektedir. Kültürel bağlarda ise Türkiye için dini ortaklıklar göçü artırıcı güçlü bir faktörken, AB için dil birliği asimetrik bulunmuş, sömürgeci geçmişten gelen bağlar ise belirleyici olmuştur. Coğrafi yakınlık açısından, sınır komşuluğu Türkiye için hem gelen hem giden göçü artırıcı güçlü bir etkiye sahipken, AB analizlerinde bu etki istatistiksel olarak anlamsızdır. Bu durum, AB için fiziksel sınırın değil, mutlak mesafenin belirleyici olduğunu göstermektedir. Çalışmanın en çarpıcı bulguları giden göç analizinde ortaya çıkmıştır. Türkiye'nin artan İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE), vatandaşlarının uluslararası hareketliliğini ve beyin dolaşımı eğilimini teşvik etmektedir. AB'de ise tam tersi bir dinamik gözlemlenmiştir. AB'nin yüksek İGE'si,“Kale Avrupası”yaklaşımının ötesinde bir“Refah Merkezi”işlevi görmekte ve sunduğu yüksek yaşam kalitesi sayesinde kendi vatandaşlarının dışarıya göç etme ihtiyacını (güçlü bir tutucu faktör) engellemektedir. Bu çalışma, göç politikalarının evrensel bir yaklaşımla değil, bölgesel dinamikler, göçün yönü (gelen/giden) ve niteliği dikkate alınarak kanıta dayalı olarak tasarlanması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study conducts a comparative analysis of international migration flows between Türkiye and the European Union (EU) using the gravity model framework. The primary aim is to evaluate whether the determinants of migration show similarity across the two regions with respect to both inbound and outbound flows. The dataset covers 71 partner countries for Türkiye (2016–2022) and 17 member plus 39 non-member countries for the EU (2018–2023). The Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML) estimator is employed due to its suitability for handling zero migration observations, its robustness to heteroskedasticity, and, critically, its ability to retain key time-invariant variables—such as distance and colonial ties—that would otherwise be absorbed by country-pair fixed effects. The results indicate notable differences in inbound migration dynamics. Distance reduces migration for both regions. However, while the EU aligns with the traditional economic pull mechanism (positive association with origin-country GDP), migration to Türkiye displays a negative relationship with origin-country GDP, reflecting a structure shaped more by push factors associated with“asylum and transit”movements rather than economic pull incentives. Culturally, shared religion emerges as a strong facilitator of inflows to Türkiye, whereas for the EU, historical colonial links are more decisive and linguistic proximity yields asymmetric effects. Geographically, shared borders significantly increase both inflows and outflows in the case of Türkiye, whereas this effect is statistically insignificant for the EU, suggesting that absolute distance rather than direct adjacency is the dominant spatial determinant. The contrast is most pronounced in outbound migration. Rising Human Development Index (HDI) levels in Türkiye appear to encourage international mobility and brain circulation, whereas in the EU, high HDI functions as a strong retention factor—positioning the EU not only as“Fortress Europe”but also as a“Center of Welfare”where high living standards reduce incentives to emigrate. The findings underline that migration policy design should avoid universal templates and instead be evidence-based, sensitive to regional context, direction of movement (inbound vs. outbound), and migrant characteristics.
Benzer Tezler
- Türkiye'de göçmen kaçakçılığı ve hukuksal boyutu
Migrant smuggling in Turkey and the legal dimension
ALİ SONER AKKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Kamu YönetimiTrakya ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CEMİLE ARIKOĞLU ÜNDÜCÜ
- La politique étrangère du Maroc sous le Roi Mohammed VI – face à l'affaire du Sahara: Intérêts internationaux et préoccupations de la politique interne discutés à partir de la théorie réaliste néoclassique
Kral 6. Muhammed döneminde Fas dış politikasında Sahra meselesinin neoklasik realist teoriye göre uluslararası çıkarlar ve iç politika meseleleri bakımından tartışılması
MUSTAFA BARLAS
Yüksek Lisans
Fransızca
2022
Uluslararası İlişkilerGalatasaray ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN BÜYÜKAKINCI
- Edremit-Burhaniye Ovası ve yakın çevresinin beşeri ve iktisadi coğrafyası üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA MUTLUER
- Kelâm kaynaklarında iktisadi bir konu olarak fiyatların oluşumu
Price formation as an economic issuein kalam sources
İBRAHİM ALMA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Dinİstanbul Üniversitesiİslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERVET BAYINDIR