Yeşil tüketici deneyimlerinin keşfedilmesi: Gömülü teori yaklaşımıyla kuramsal bir model geliştirme
Exploring green consumer experiences: Developing a theoretical model using the grounded theory approach
- Tez No: 993502
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUTLU UYGUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aksaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Türkiye'de orta ölçekli bir il olan Aksaray'da yaşayan 18 yaş üzeri belli yeşil tüketim alışkanlıklarına sahip bireylerin yaşadıkları deneyimleri, yeşil tüketim deneyimi ve Uyaran-Organizma-Tepki teorik bakış açılarıyla derinlemesine keşfederek, bu deneyimlerle yeşil tutum, duygu ve davranış eğilimleri arasındaki kavramsal ilişki örüntülerini ortaya koymak, böylece kültüre özgü bir yeşil tüketim deneyimi teorik modeli geliştirmek amaçlanmıştır. Bu kapsamda bireylerin yeşil tüketim sürecinde yaşadıkları deneyimlerin; kültürel bağlam içinde nasıl anlam kazandığını ve bu deneyimlerin tüketicilerin yaşam dünyalarında hangi öznel, duygusal ve akılcı boyutlar üzerinden şekillendiği derinlemesine irdelenmiştir. Çalışmada, yeşil tüketim davranışı yalnızca çevresel duyarlılığa dayalı bir tercih olarak değil; bireyin anlam arayışı, değer yönelimleri ve toplumsal kimlik inşasıyla iç içe geçmiş deneyimsel bir süreç olarak ele alınmıştır. Nitel araştırma yaklaşımının gömülü kuram deseninde kurgulanan araştırmada, Aksaray'da yaşayan, 18 yaş üzeri ve çalışılan merkezi olgu açısından anahtar olan eğilim aralıkları değişmekle birlikte belli yeşil tüketim alışkanlıklarına sahip bireyler içerisinden amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş 20 katılımcıdan yarı yapılandırılmış görüşmeler ve fotoğrafa dayalı görüşmeler aracılığıyla veri toplanmıştır. Elde edilen veriler, tümevarımcı bir yaklaşımla tematik, eksensel ve seçici (teorik) kodlama yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, yeşil tüketim deneyimlerinin akılcı ve duygusal olmak üzere iki temel deneyim alanı etrafında şekillendiğini ortaya koymuştur. Akılcı deneyimler; sürdürülebilir ürün kullanımı, maliyet bilinci, kişisel sağlık ve işletme uygulamalarına ilişkin değerlendirmeleri içerirken; duygusal deneyimler sembolik, manevi, estetik, nostaljik, kültürel, sosyalleşmeye dayalı ve öğrenme temelli anlamlandırmalar üzerinden şekillenmiştir. Ayrıca, bu deneyimlerin katılımcıların yeşil tüketime yönelik tatmin, güven, gönüllü sadelik, sadakat, satın alma eğilimi, öneride bulunma eğilimi ve yaşam doyumu gibi tutum, duygu ve davranış eğilimleriyle bütüncül bir kavramsal ilişki örüntüsüne sahip olduğu belirlenmiştir. Çalışma, yeşil tüketim deneyimlerini kültürel ve deneyimsel derinliği merkeze alarak ele alması bakımından, alanyazına kavramsal düzeyde katkı sunmakta ve Türkiye bağlamına özgü bir yeşil tüketim deneyimi kuramının geliştirilmesine yönelik bir çerçeve önermektedir. Kültüre özgü bu çerçevenin gerek uygulama alanına sağladığı ipuçları gerekse gelecek araştırmalar açısından dikkate değer olduğu düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to explore in depth the experiences of individuals aged 18 and over with certain green consumption habits living in Aksaray, a medium-sized city in Türkiye, using the theoretical lenses of green consumption experience and the Stimulus-Organism Response theory, and to reveal the conceptual relationship patterns between these experiences and green attitudes, emotions, and behavioral tendencies, thereby developing a culturally specific theoretical model of green consumption experience. Within this scope, the experiences of individuals in the green consumption process were examined in depth to understand how they gain meaning within a cultural context and how these experiences are shaped in consumers' lifeworlds through subjective, emotional, and rational dimensions. In this study, green consumption behavior is approached not merely as a choice based on environmental awareness, but as an experiential process intertwined with the individual's search for meaning, value orientations, and the construction of social identity. The research was designed using the grounded theory approach of qualitative research. Data were collected through semi-structured interviews and photo-based interviews with 20 participants selected through purposive sampling from among individuals living in Aksaray, aged 18 and over, who possessed certain key green consumption habits relevant to the central phenomenon under study. The collected data were analyzed using an inductive approach through thematic, axial, and selective (theoretical) coding methods. The findings reveal that green consumption experiences are structured around two main experiential domains (categories): rational and emotional. Rational experiences encompass evaluations related to sustainable product use, cost consciousness, personal health, and business practices, whereas emotional experiences are shaped through symbolic, spiritual, aesthetic, nostalgic, cultural, socialization-based, and learning-oriented meanings. Furthermore, it has been determined that these experiences are conceptually related to participants' attitudes, emotions, and behavioral tendencies with green consumption, including green satisfaction, green trust, voluntary simplicity, green loyalty, tendency to purchase, tendency to recommend, and life satisfaction. By foregrounding cultural context and experiential depth, this study offers a conceptual contribution to the literature and proposes a framework for the development of a green consumption experience theory specific to the Türkiye context. It is believed that this culturally specific framework is noteworthy both for the insights it provides into the field of application and for future research.
Benzer Tezler
- Tüketici deneyimlerinin tekrar ziyaret etme niyetine etkisinde ekolojik dünya görüşünün düzenleyici rolü: Yeşil Oteller örneği
The impact of customer experiences on revisit intention with in moderati̇on role of the ecologi̇cal worldview: The example of green hotels
ASLIHAN KEMENT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Turizmİstanbul Arel Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL KIZILIRMAK
- Tüketici temelli yeşil marka değerinin gelişiminde yeşil marka deneyimlerinin rolü
The role of green brand experiencea in the development of consumer-based green brand equity
HANDE GÜLGEÇ
- X, Y, Z kuşaklarında markadan kaçınma davranışlarına yönelik bir araştırma
Research on brand avoidance behavior in generations X, Y, Z
GÜLSEREN DEVRİM KOZAN
- Konaklama işletmelerinde algılanan yeşil aklamanın yeşil tüketici davranışı üzerindeki etkisi: Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde karma yöntem araştırması
The effect of perceived greenwashing in accommodation establishments on green consumer behavior: A mixed methods research study in Southeastern Anatolia Region
YAĞMUR CAN GABERLİ
- Ekolojik dünya tasarımı: Medya ve reklamcılık endüstrisinde sürdürülebilirliğin temsili ve alımlanması üzerine karşılaştırmalı bir analiz
Ecological world design: A Comparative analysis of the representation and reception of sustainability in the media and advertising industry
ESRA AKARSU
Doktora
Türkçe
2024
Halkla İlişkilerAnkara ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMA BECERİKLİ