Bedensel engelli, yoksul ve boşanmış annelerin deneyimlerinin eleştirel sosyal hizmet temelinde değerlendirilmesi
An evaluation of the experiences of physically disabled, poor, and divorced mothers from a critical social work perspective
- Tez No: 993579
- Danışmanlar: PROF. ÖZLEM CANKURTARAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sosyal Hizmet, Sociology, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Anneliğin kutsallaştırıldığı ve kadın öznelliğinin bu kimlik üzerinden tanımlandığı toplumsal düzende kadınların değeri ve toplumsal konumu, çoğunlukla annelik deneyimi üzerinden değerlendirilir. Ancak annelik deneyimi her kadın için aynı değildir. Yoksulluk, sağlamcılık ve toplumsal cinsiyet gibi kesişen yapısal koşullar anneliğin deneyimlenme biçimini de değiştirmektedir. Bu araştırmanın amacı; ataerkil ve sağlamcı ideolojinin kesişiminde konumlanan yoksul, boşanmış ve bedensel engelli kadınların annelik deneyimlerini eleştirel sosyal hizmet teori ve uygulaması içerisinde yer alan feminist sosyal hizmet perspektifinden analiz ederek; kadınların bağımsız yaşam, güçlenmelerini ve özgürleşmelerini hedefleyen ne tür hizmetlerin ve politikaların olması gerektiğini ortaya koymaktır. Feminist metodoloji ile tasarlanan bu araştırmada amaçlı örneklem ve kriter örneklem yöntemiyle öznelere ulaşılmıştır. Bu kapsamda Ankara'da Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına (SYDV) başvuruda bulunan ve/veya bu kuruluşlardan hizmet alan 18 yalnız engelli anneyle yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak Mart 2024-Şubat 2025 tarihlerinde derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmeler MAXQDA2024 nitel veri analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan kesişimsel ve reflektif tematik analiz sonucunda dört tema belirlenmiştir: (1) sağlamcı ve ataerkil baskı sarmalında çocukluk ve annelik deneyimleri, (2) kesişimsel perspektiften boşanma süreci ve sonrasında kadınlık ve annelik deneyimleri, (3) kadınların baş etme stratejileri ve (4) yalnız engelli annelerin sosyal hizmetler ve sosyal politikaya ilişkin değerlendirmeleri ve önerileri. Araştırmanın sonucunda engellilik ve yoksulluk, engelli anneler için annelik ideolojisinin sağlamcı normlarını karşılayamaması nedeniyle kadınların üzerinde baskı yarattığı, kadınların deneyimlerini bakım emeği, ekonomik güçlükler ve normatif annelik baskılarının kesişiminde kırılgan bir zemine yerleştiği ortaya çıkmıştır. Boşanma, özneler için güçlendirici ve özgürleştirici olsa da yalnız engelli anneleri destekleyecek mekanizmaların olmaması; kadınların gündelik yaşam pratiklerinde kırılganlıklarının artmasına, bakım yükünün ve ekonomik güçlüklerin daha da derinleşmesine neden olmuştur. Buna karşılık özneler, sağlamcılık, yoksulluk ve boşanmanın yaratmış olduğu çok katmanlı güçlüklerle annelik üzerinden duygusal direnç geliştirerek, inançla, terapi ve psikiyatrik ilaç kullanımıyla baş etme pratiği geliştirmişlerdir. Bu bağlamda feminist sosyal hizmet perspektifinin sunduğu bilgiden yararlanılarak; kadınların anne olma haklarını ve annelik pratiklerini destekleyecek, aynı zamanda içinde bulundukları güç eşitsizlikleri temelinde kamusal ve özel alanda güçlenmelerini ve özgürleşmelerini sağlayacak önerilere yer verilmektedir.
Özet (Çeviri)
In a social order where motherhood is sanctified and female subjectivity is defined through this identity, women's value and social position are often evaluated through their experience of motherhood. However, the experience of motherhood is not the same for every woman. Intersecting structural conditions such as poverty, ableism, and gender also change the way motherhood is experienced. The aim of this research is to analyze the motherhood experiences of poor, divorced, and physically disabled women, who are positioned at the intersection of patriarchal and ableist ideologies, from a feminist social work perspective within critical social work theory and practice; and to reveal what kinds of services and policies should be in place to promote women's independent living, empowerment, and liberation. In this research, designed with feminist methodology, subjects were reached through purposive sampling and criterion sampling methods. In this context, in-depth interviews were conducted with 18 single disabled mothers who applied to and/or received services from Social Assistance and Solidarity Foundations (SYDV) in Ankara between March 2024 and February 2025 using a semi-structured interview form. The interviews were analyzed using the MAXQDA2024 qualitative data analysis program. As a result of the intersectional and reflective thematic analysis, four themes were identified: (1) childhood and motherhood experiences in the context of ableist and patriarchal oppression, (2) womanhood and motherhood experiences during and after the divorce process from an intersectional perspective, (3) women's coping strategies, and (4) single mothers of disabled children's evaluations and suggestions regarding social services and social policy. The research results showed that disability and poverty create pressure on women because they cannot meet the ableist norms of motherhood ideology, and that women's experiences are situated on a fragile ground at the intersection of care work, economic difficulties, and normative maternal pressures. Although divorce can be empowering and liberating for the women, the lack of mechanisms to support single mothers with disabilities has led to increased vulnerability in women's daily life practices, and a further deepening of the care burden and economic difficulties. In response, the women have developed emotional resilience through motherhood in the face of the multifaceted difficulties created by ableism, poverty, and divorce, employing coping practices such as, therapy, and the use of psychiatric medication. In this context, drawing on the knowledge offered by a feminist social work perspective, proposals are presented to support women's rights and practices of motherhood, while simultaneously empowering and liberating them in both the public and private spheres based on the power inequalities they face.
Benzer Tezler
- Yaşlıların yaşlılık algısı ve sağlıkla ilgili yaşam kalitesini etkileyen faktörler
Aging perceptions of the elderly and the related factors about health related quality of life
NİMET PINAR BAYSAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2008
GeriatriCelal Bayar ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN ESER
- Kentsel mekânda eşitsizlik eksenleri: Erzincan örneği
Axes of inequality in urban space: The case of Erzincan
TUĞÇE ERSOY AKÇE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kamu YönetimiErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET YAZAR
- İlkokulların sirkülasyon alanları ve engelli tuvaletlerinde fiziksel engellilere yönelik erişilebilirlik analizi: Trabzon ili örneği
Accessibility analysis for physical disabilitys in the circulation area and disabled toilets of the primary schools: Example of Trabzon city
BÜŞRA ERGÜN TUNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İç Mimari ve DekorasyonKaradeniz Teknik Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİLİZ TAVŞAN
- Sosyal dışlanma açısından bedensel engelli bireylerin yaşantılarının incelenmesi
The evaluation of physically disabled people?s lives in the concept of social exclusion
A. DENİZ ERGÜDEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLGÜN KÜÇÜKKARACA
- Zihinsel engelli çocukların sosyalleşmelerinde Türk halk oyunlarının etkisinin araştırılması
The effect of Turkish folk dances in making the mentally disabled children social
ŞAFAK PEHLEVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
SosyolojiSakarya ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Bölümü
YRD. DOÇ. DR. FEHMİ ÇALIK