Tek parti döneminde ders kitaplarında materyalizm ve evrimci düşüncenin etkileri
The influence of materialism and evolutionary thought in textbooks during the one-party period
- Tez No: 993942
- Danışmanlar: PROF. DR. ATİLA DOĞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Tek Parti Dönemi'nde (1923-1946) Türkiye'de okutulan ilkokul, ortaokul ve lise ders kitaplarında materyalizm ve evrimci düşüncenin etkilerini incelemektedir. Araştırma, biyoloji, tarih ve din dersi kitaplarını analiz ederek, dönemin eğitim politikaları ve ideolojik yönelimlerinin modern bilimsel kavramların aktarımına nasıl yansıdığını ortaya koymaktadır. Biyoloji ders kitaplarında, canlıların yapısı ve işleyişi genel olarak biyolojik materyalist bir yaklaşımla ele alınmıştır. Evrim düşüncesi, özellikle 1930'ların sonu ve 1940'ların başında“tekâmül teorileri”başlığı altında yer bulmuş, Lamarck ve Darwin'in görüşleri ile fosil kanıtlarına değinilmiştir. Ancak doğal seçilim, genetik ve insan evrimi gibi temel mekanizmalar ya yüzeysel işlenmiş ya da ihmal edilmiştir. 1940'ların ortalarından itibaren evrim konusunun sunumunda azalma gözlemlenmiştir. Tarih ders kitaplarında ise materyalist ve evrimci bir bakış açısının daha belirgin olduğu saptanmıştır. İnsanlık tarihi, maddi koşullar, çevresel etkenler ve teknolojik gelişmeler temelinde, doğrusal bir ilerleme ve basitten karmaşığa evrilen bir süreç olarak sunulmuştur. Özellikle 1930'larda insanın biyolojik evrimi Darwinist bir perspektifle ele alınırken, 1940'larda bu vurgu sosyo-kültürel ve politik evrime kaymıştır. Din ile ilişkili ders kitaplarında ikili bir yaklaşım görülmüştür. Felsefe/ahlak kitaplarında seküler, akılcı ve bireysel sorumluluğu temel alan etik anlayışlar (Bergson, Rauh, Descartes gibi düşünürler üzerinden) tanıtılırken; 1940'ların sonlarında müfredata giren din dersi kitapları geleneksel İslami teolojiye dayalı, metafizik kabulleri ve dini erdemleri esas alan bir içerik sunmuştur. Sonuç olarak, Tek Parti Dönemi ders kitapları, modern bilimi ve laik dünya görüşünü yayma çabasıyla birlikte, dönemin ideolojik öncelikleri ve toplumsal koşulları doğrultusunda materyalizm ve evrimci düşünceyi farklı derslerde ve zaman dilimlerinde değişken yoğunluk ve biçimlerde yansıtmıştır. Bu durum, yeni bir ulus ve vatandaş kimliği inşa etme projesinin eğitim alanındaki karmaşık ve çok katmanlı doğasını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the effects of materialism and evolutionist thought in primary, secondary and high school textbooks taught in Turkey during the Single Party Period (1923-1950). By analyzing biology, history and religious textbooks, the study reveals how the educational policies and ideological orientations of the period were reflected in the transmission of modern scientific concepts. In biology textbooks, the structure and functioning of living things were generally addressed with a biological materialist approach. The idea of evolution was included under the title of“evolutionary theories”, especially in the late 1930s and early 1940s, and the views of Lamarck and Darwin and fossil evidence were mentioned. However, basic mechanisms such as natural selection, genetics and human evolution were either superficially treated or neglected. A decrease in the presentation of the subject of evolution was observed from the mid-1940s onwards. In history textbooks, it was determined that a materialist and evolutionist perspective was more evident. Human history has been presented as a linear progression and a process evolving from the simple to the complex, based on material conditions, environmental factors and technological developments. While human biological evolution was addressed from a Darwinian perspective, especially in the 1930s, this emphasis shifted to socio-cultural and political evolution in the 1940s. A dual approach was seen in textbooks related to religion. While philosophy/ethics books introduced secular, rational and ethical understandings based on individual responsibility (through thinkers such as Bergson, Rauh, Descartes); religious textbooks that entered the curriculum in the late 1940s offered content based on traditional Islamic theology, metaphysical assumptions and religious virtues. As a result, textbooks from the Single Party Period, in line with the ideological priorities and social conditions of the period, reflected materialism and evolutionist thought in different courses and time periods with varying intensity and forms, along with the effort to spread modern science and a secular worldview. This situation demonstrates the complex and multi-layered nature of the project of building a new nation and citizen identity in the field of education.
Benzer Tezler
- Yabancılara Türkçe öğretiminde sağlık Türkçesinin mevcut durumuna yönelik öğretici ve öğrenci görüşleri
Opinions of instructors and students on the current status of healthcare Turkish in teaching Turkish to foreigners
HATİCE ÜNLÜ ALKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÜLKER ŞEN
- Tek parti dönemi ilköğretim vatandaşlık bilgisi ders kitaplarında vatandaş modeli
The model of citizeship in primary education civics text books during the one-party period.
MURAT CİVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Eğitim ve ÖğretimGaziosmanpaşa Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. SEDAT YAZICI
- Cumhuriyet devri tarih ders kitaplarında Rusya imgesi
The Russia image in the history teextbook of republician time period
ÖZGÜR AKTAŞ
- Cumhuriyet Türkiye'sinde din dersi kitaplarında milliyetçi ve demokratik değerler
Nationalist and democratic values in religious education textbooks in Republican Turkey
YELİZ ALTUNTAŞ
Doktora
Türkçe
2026
DinSakarya ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAHMUT ZENGİN