Modern psikolojinin klasik kökenleri. Ebü'l-Ferec Ibnü'l-Cevzî'nin et-Tıbbu'r-Rûhânî adlı eserinin tercüme ve değerlendirilmesi
Classical roots of modern psychology: Translation and evaluation of Abu'l-Faraj Ibn al-Jawzī's work at-Tibb ar-Rūḥānī
- Tez No: 993949
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAL ÖZDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Psikoloji, History, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İbnü'l-Cevzî'nin et-Tıbbü'r-rûhânî adlı eseri temel alınarak, İslam düşünce geleneğinde psikolojiye dair yaklaşımları tespit etmeyi ve bu yaklaşımları modern psikolojiyle karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde psikoloji tarihinin mitolojik dönemlerden başlayarak Antik Yunan ve İslam medeniyetlerindeki sistematik düşünceye uzanan gelişim süreci ele alınmıştır. Bu bağlamda Sokrates, Platon ve Aristoteles'in psikolojik düşünceye katkıları kadar, Fârâbî, Kindî, Gazzâlî ve İbn Miskeveyh gibi İslam düşünürlerinin de bu alana yaptığı özgün katkılar vurgulanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde ise İbnü'l-Cevzî'nin yaşamı, entelektüel çevresi ve özellikle et-Tıbbü'r-rûhânî adlı eseri kapsamlı şekilde incelenmiştir. Eserin yazma nüshaları karşılaştırılmış, metin farklılıkları tespit edilmiş ve sağlıklı bir neşir için çoklu nüsha incelemesinin gerekliliği ortaya konmuştur. İkinci bölümde, İbnü'l-Cevzî'nin ruh sağlığı, akıl, nefis ve hevâ kavramlarına dair görüşleri analiz edilmiştir. Ayrıca bu görüşlerin klasik İslam düşünürleri ve modern psikolojiyle kesişen ve ayrışan yönleri değerlendirilmiştir. İbnü'l-Cevzî'nin motivasyon, gelişim evreleri ve akıl anlayışı gibi başlıklarda çağının ötesinde bir yaklaşım sergilediği ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde, İbnü'l-Cevzî'nin et-Tıbbü'r-rûhânî adlı eserini, Türkçeye tercümesini ve nüshaların arasındaki farklılıkları aktarmıştır. Araştırma neticesinde psikoloji tarihinin sadece modern Batı kaynaklı olmadığı, İslam medeniyetinin de bu alana önemli katkılar sunduğu sonucuna varılmıştır. İbnü'l-Cevzî'nin psikolojiye yaklaşımının özellikle dini-ahlaki temelli oluşu nedeniyle modern psikolojiden yöntemsel olarak ayrıldığı; ancak bazı kavramlar düzeyinde dikkat çekici benzerlikler içerdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte eserlerinin erken dönemde Batı dillerine çevrilmemiş olması onun modern psikoloji tarihi üzerindeki etkisini sınırlamıştır. Bu çalışma, İbnü'l-Cevzî'nin psikoloji tarihindeki yerini yeniden değerlendirmeyi ve İslam düşüncesinin bu alandaki katkılarını daha görünür kılmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to identify the psychological approaches in the Islamic intellectual tradition based on Ibn al-Jawzī's work at-Tibb ar-rūḥānī and to evaluate these approaches through a comparative analysis with modern psychology. The study consists of three chapters. The introduction chapter examines the historical development of psychology from mythological periods to systematic thought in Ancient Greek and Islamic civilizations. In this context, the contributions of Socrates, Plato, and Aristotle, as well as those of prominent Islamic thinkers such as Fārābī, Kindī, Ghazālī, and Ibn Miskawayh, are highlighted. The first chapter offers a detailed examination of Ibn al-Jawzī's life, intellectual environment, and particularly his work at-Tibb ar-rūḥānī. A comparative analysis of the manuscript versions of the text was conducted, identifying variations, and emphasizing the necessity of utilizing multiple manuscripts for a reliable edition. The second chapter analyzes Ibn al-Jawzī's views on mental health, mind, the self (nafs), and desire (hawā), and compares them with those of classical Islamic scholars and modern psychological theories. It is shown that Ibn al-Jawzī's approaches to motivation, developmental stages, and intellect are ahead of his time. The third chapter presents a Turkish translation of at-Tibb ar-rūḥānī and highlights textual differences among the manuscripts. The findings indicate that the history of psychology cannot be confined to a Western-modern narrative; Islamic civilization has made significant contributions to the field as well. Although Ibn al-Jawzī's psychological insights are primarily religious and ethical in nature -therefore differing methodologically from modern psychology- they nonetheless share noteworthy conceptual similarities. However, due to the late translation of his works into Western languages, his influence on the development of modern psychology has remained limited. This study seeks to reassess Ibn al-Jawzī's place in the history of psychology and to make the Islamic intellectual contribution to this discipline more visible.
Benzer Tezler
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
Yüksek Lisans
Arapça
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN
- Montesquieu versus Hume: Origins of national characters
Montesquieu Hume'a karşı: Ulusal karakterlerin kökenleri
MEHMET SAİD KAYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
FelsefeAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜMİN KÖKTAŞ
- Postmodern dönem sanatında şiddet ve ironi kavramlarının yarattığı şizofrenik açılım
Schzophrenic axpansion created by violence and irony in art of postmodern age
GÖKÇEN ŞAHMARAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
Y.DOÇ.DR. RASİM ÖZGÜR
- Modern psikolojinin ve İslam düşünürlerinin rüya anlayışlarının karşılaştırılması
Comparison of dream understandings of modern psychology and Islamic scholars
HATİCE BETÜL GÜNEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KENAN SEVİNÇ