Gelir eşitsizliğinin kurumsal ve sosyo-kültürel belirleyicileri
Instutional and socia-cultural determinants of income inequlaity
- Tez No: 994067
- Danışmanlar: PROF. DR. VEYSEL BOZKURT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Kültürel değerler, Kültürel eşitsizlik, Cultural values, Cultural inequality
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam İktisadı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Gelir eşitsizliği, yalnızca ekonomik göstergeler üzerinden tartışılan bir konu olmaktan çıkmış; toplumların sosyal, siyasal ve kurumsal yapısını doğrudan şekillendiren temel bir mesele haline gelmiştir. Küreselleşme, teknolojik ilerleme ve sanayileşme süreçleri birçok ülkede büyümeyi hızlandırmış olsa da bu büyümenin yarattığı refahın adil bir şekilde paylaşılmadığı görülmektedir. Gelir farklılıklarının derinleşmesi, toplumsal uyumdan demokratik istikrara, kurumsal meşruiyetten fırsat eşitliğine kadar geniş bir alanda etkiler yaratmaktadır. Bu nedenle eşitsizliği, yalnızca ekonomik performansın yan ürünü değil; kültürel değerler, dinî yönelimler ve kurumsal düzeneklerle iç içe geçmiş, çok katmanlı bir olgu olarak ele almak gerekmektedir. Eşitsizlik, bireylerin eğitim ve istihdam fırsatlarına erişimini sınırlayarak sosyal hareketliliği zayıflatabilir, kaynakların etkin tahsisini bozarak ekonomik verimliliği olumsuz etkileyebilir ve siyasal kutuplaşmayı derinleştirerek demokratik kurumları aşındırabilir. Literatürde, belirli bir seviyeye kadar eşitsizliğin yatırım, girişimcilik ve yenilikçilik için teşvik unsuru olabileceğini öne süren görüşler bulunsa da, yüksek ve kalıcı eşitsizlik düzeylerinin toplumsal maliyetleri çok daha ağırdır. Bu bağlamda gelir eşitsizliği, ekonomik süreçlerin ötesinde kültürel değerler, dinî yönelimler ve kurumsal düzeneklerle iç içe geçmiş, çok katmanlı bir olgu olarak ele alınmalıdır. Böylece, eşitsizliği yalnızca büyümenin yan ürünü değil; aynı zamanda büyümeyi, siyasal düzeni ve toplumsal ilişkileri biçimlendiren belirleyici bir unsur olarak kavramsallaştırmak mümkün hale gelmektedir. Bu çalışmada, gelir eşitsizliğinin belirleyicilerini üç temel değer kümesi üzerinden incelemektedir: (i) kültürel değerler (özerklik, post-materyalist yönelimler, toplumsal güven), (ii) dinî değerler (ölümden sonra hayat inancı ve devlet-din ilişkileri) ve (iii) kurumsal değerler (hukukun üstünlüğü ve demokrasi). Araştırmada bağımlı değişken olarak Gini katsayısı kullanılmış; 1995–2020 dönemine ait, 76 ülkeyi kapsayan veriler Dünya Değerler Araştırması (WVS), Religion and State (RAS), Varieties of Democracy (V-Dem) ve Economist Intelligence Unit (EIU) veri setlerinden derlenmiştir. Çoklu regresyon modelleri aracılığıyla hipotezler test edilmiştir. Bulgular, eşitsizliğin farklı değer alanlarıyla ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Hukukun üstünlüğü istikrarlı biçimde eşitsizliği azaltıcı etki gösterirken, demokrasi endeksinin bazı modellerde eşitsizliği artırıcı yönde anlamlı katsayılara sahip olduğu bulunmuştur. Dinî değerlerde bireysel düzeyde Bireysel Dini Değerler eşitsizliği artırıcı etki yaratırken, RAS göstergesi eşitsizliği azaltıcı ve görece güçlü bir etkiyle öne çıkmaktadır. Kültürel değerlerde ise özerklik eğilimleri eşitsizliği azaltıcı, toplumsal güven ve post-materyalist yönelimler ise bağlama duyarlı ve kimi koşullarda artırıcı etkiler sergilemektedir. Sonuç olarak, gelir eşitsizliği ekonomik göstergelerle sınırlı bir olgu değildir; kültür, din ve kurumların kesişiminde şekillenen karmaşık bir yapıya sahiptir. Tezin bulguları, kapsayıcı kurumların güçlendirilmesinin, kültürel özerkliğin desteklenmesinin ve devlet–din ilişkisinin eşitlikçi bir çerçevede düzenlenmesinin gelir dağılımında daha adil sonuçlar üretebileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Income inequality has moved beyond being a matter discussed solely through economic indicators; it has become a fundamental issue that directly shapes the social, political, and institutional structure of societies. Although globalization, technological progress, and industrialization have accelerated growth in many countries, the prosperity generated by this growth has not been distributed fairly. The deepening of income disparities produces effects ranging from social cohesion to democratic stability, from institutional legitimacy to equality of opportunity. Therefore, inequality should not be regarded merely as a by-product of economic performance; rather, it must be addressed as a multidimensional phenomenon intertwined with cultural values, religious orientations, and institutional arrangements. Inequality can restrict individuals' access to education and employment opportunities, thereby weakening social mobility; it can distort resource allocation and undermine economic efficiency; and it can intensify political polarization, thereby eroding democratic institutions. While the literature includes arguments suggesting that inequality up to a certain level can incentivize investment, entrepreneurship, and innovation, the social costs of high and persistent inequality are far greater. In this sense, income inequality is not only an economic outcome but also a determinant shaping growth, political order, and social relations. This study examines the determinants of income inequality through three broad sets of values: (i) cultural values (autonomy, post-materialist orientations, social trust), (ii) religious values (belief in life after death and state–religion relations), and (iii) institutional values (rule of law and democracy). The dependent variable is the Gini coefficient; the dataset covers 76 countries for the period 1995–2020, drawing on the World Values Survey (WVS), Religion and State (RAS), Varieties of Democracy (V-Dem), and Economist Intelligence Unit (EIU) sources. Hypotheses were tested using multiple regression models. Findings reveal that inequality is associated with different spheres of values. The rule of law consistently exhibits an inequality-reducing effect, whereas the democracy index shows positive and significant coefficients in some models. In terms of religious values, belief in life after death increases inequality at the individual level, while the RAS indicator emerges as a relatively strong factor reducing inequality. Regarding cultural values, autonomy reduces inequality, whereas social trust and post-materialist orientations are context-dependent and, under certain conditions, exert inequality-enhancing effects. In conclusion, income inequality is not confined to economic indicators; it is a complex phenomenon shaped at the intersection of culture, religion, and institutions. The findings suggest that strengthening inclusive institutions, supporting cultural autonomy, and designing state–religion relations within an egalitarian framework can lead to more equitable outcomes in income distribution.
Benzer Tezler
- Sustainable development goals in lower-middle income economy: Relevancy and outlook in Cameroon
Alt gelirli ekonomi'de sürdürülebilir kalkınma hedefleri: Kamerun'da uygunluk ve görünüm
HAMAN ADAMA MOHAMADOU
Doktora
İngilizce
2022
EkonomiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKADİR DEVELİ
- Sağlık turizmi ve sağlık eşitsizlikleri ilişkisi üzerine kuramsal bir çalışma
The relationship of health tourism and HEALTH inequalitiesA theoretical study on
TUBA YÜCEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sağlık Kurumları YönetimiSivas Cumhuriyet ÜniversitesiSağlık Turizmi İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YILMAZ DAŞLI
- Gelir dağılımı ve gelir dağılımını belirleyen sosyo-ekonomik faktörler: Türkiye üzerine bir uygulama
Income distribution and socio-economic factors determining income distribution: An application on Turkey
BENGÜ KAYAPALI ASLAN
- Evaluation of the impact of globalization on income inequality in sub-saharan African countries from the view of institutional economics
Sahra-altı Afrika ülkelerinde gelir dağılımı adaletsizliği üzerine küreselleşmenin etkisinin kurumsal iktisat yönünden değerlendirilmesi
SYNE MAHMOUD ABDEL HAKIM NJOYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
EkonomiMarmara Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDEM TURGAN
- Arab Uprisings: Development prospects in the MENA region: Vulnerability to poverty, poverty transition, ordinal inequality of income distribution, and inequality of opportunity
Arap Ayaklanmaları MENA bölgesinde kalkınma beklentileri: Yoksulluk, yoksulluk geçişi, gelir dağılımında olası eşitsizlik ve fırsat eşitsizliliği
SHLAIR ABDULKHALEQ ALZANGANEE