Türk idare hukukunda mücbir sebep
Force majeure in Turkish administrative law
- Tez No: 994136
- Danışmanlar: PROF. DR. AYDIN GÜLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: İdare hukuku, Administrative law
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışma ile geçmişten günümüze taşınan mücbir sebep kavramının ne olduğu, görünümü ve sonuçları ele alınmıştır. Mücbir sebebin kavram olarak anlaşılması, kanuni düzenlemelerdeki yeri ve etkisi değerlendirilmiştir. Değerlendirmede, mücbir sebebin etki ve görünümü çok yönlü incelenerek neyin mücbir sebep olduğu sorusuna cevap aranmıştır. Bu soru, başka kavramlarla mücbir sebebin ayrışması, kanun metinlerinin objektif niteliği ve tutarlılığı, yenilik ve gelişime açıklığı çerçevesinde yanıtlanmaya çalışılmıştır. Mücbir sebep mevzuat ve öğretide, örneklerle sayma ve özellikler belirleme usulüyle tarif edilmeye çalışılmıştır. Ancak bu tariflerin mücbir sebep olma unsurları üzerine kurulu olduğu, benzer kavramlarla bir arada veya birbiri yerine kullanıldığı görülmüştür. Bu çerçevede mücbir sebebin esas unsurlarını anlamak, benzer kavram ve müesseselerden ayrıştırmak öncelenmiştir. Nitekim mücbir sebebi tanımlamak veya saymak yerine kök unsurları, öngörülemezlik, önlenemezlik, dışsallık olarak netleştirmek önemlidir. Öngörülemeyen, önlenemeyen ve İdarenin dışında meydana gelen mücbir sebebin İdarenin faaliyetleri ve kullanılan hukuki araçları nezdinde görünümü, etkisi ve sonuçları, ayrıca ele alınmıştır. Bu kapsamda kamu hizmeti, kolluk, özendirme ve destekleme faaliyeti, planlama, öngörme ve alternatif belirleme faaliyetlerindeki mücbir sebep etkisi, ayrı ayrı değerlendirilmiştir. İdarenin kullandığı hukuki araçların mücbir sebeple karşılaşmaları halinde ise hangi hukuki sonuçlar doğuracağı, İdare ve kişiler özelindeki farkları anlaşılmaya çalışılmıştır. Netice olarak mücbir sebep, bir kerteriz noktası kabul edildiğinde; İdarenin mücbir sebep öncesi işlem, eylem ve faaliyetleri meşru, mücbir sebep sonrası görevleri baki olacaktır. Mücbir sebebin en çok tartışıldığı husus, sorumluluk hukukudur. Bu bağlamda mücbir sebep, İdarenin dışında, olağan dışı bir olay olarak herhangi bir zarara sebep olmuşsa zararın varlığı yadsınamayacaktır. Zarara yol açan mücbir sebeple İdarenin faaliyet, eylem ve işlemleri arasında illiyet bağı olmayışı ise İdarenin kusurlu veya kusursuz sorumluluğunun önüne geçmiştir. Ancak sosyal bir devlette, zarar mücbir sebepten kaynaklansa bile zararın giderimi noktasında İdareye herhangi bir görev düşüp düşmeyeceği sadece illiyet bağı ile açıklanmamalıdır. Bu kapsamda İdare, klasik sorumluluk hukuku anlayışına göre zararı tazmin etmek zorunda olmasa da bir tür sigorta işlevi görerek mali bir destek veya yardımda bulunmalı sonucuna ulaşılmalıdır.
Özet (Çeviri)
This study analyses the concept of force majeure, examining its doctrinal evolution, current manifestations/application, and legal consequences. It explores the conceptual construction of force majeure, its functions within legal systems, and its impact on administrative action. The central aim is to define force majeure by addressing its doctrinal limits, distinguishing it from related legal concepts, and assessing how legislation addresses it with objectivity, internal coherence, and adaptability to legal and societal development. Traditionally, force majeure has been articulated in law and scholarship either by illustrative enumeration or by identifying characteristic features. Yet these definitional approaches frequently rely on constituent elements that are neither uniformly applied nor consistently distinguished from analogous doctrines. This study therefore seeks to elucidate the core elements of force majeure and demarcate it conceptually from similar legal constructs. It argues/proposes that analytical clarity is best achieved not by definition or cataloguing, but by isolating its foundational attributes: unforeseeability, inevitability and externality. This study examines the manifestation, impact, and consequences of force majeure – an unforeseeable and inevitable external event – on the activities and the legal instruments of the Administration. It separately evaluates the effect of force majeure on core administrative functions, including public services, law enforcement, promotional and supportive activities, as well as planning, forecasting, and the identification of alternatives. Furthermore, the study seeks to understand the legal consequences that arise when the Administration's legal instruments encounter force majeure and resulting implications for both the Administration and for individuals. A key finding is that, when force majeure is established as a reference point, the Administration's acts, actions, and activities prior to the force majeure remain lawful, while its subsequent duties persist despite the disruptive event. The most contested dimension of force majeure is its impact on liability. While it is clear that an extraordinary external event can cause real damage, the classical principle holds that the absence of a direct causal link between the force majeure event and the administration's conduct precludes both fault-based and strict administrative liability. However, within the framework of the social state, the administration's role in addressing harm attributable to force majeure cannot be confined to a narrow causal analysis. Even where no classic compensatory obligation exists, the administration may still be understood to carry a normative responsibility to address the harm. This duty, functioning as risk distribution or social insurance can include providing financial assistance or support to those affected.
Benzer Tezler
- Türk idare hukukunda doğal afetler nedeniyle idarenin sorumluluğu
Responsibility of the administration for natural disasters in Turkish administrative law
GONCA KOZANOĞLU
- Türk iş hukukunda iş kazası ve işvereni sorumluluğu
Work accident and employer liability in Turkish labor law
HAKAN ÖZKAN
- Deprem nedeniyle idarenin tazmin sorumluluğu: Hizmet kusuru, kusursuz sorumluluk ve mücbir sebep çerçevesinde bir inceleme
The compensation liability of the administration due to earthquakes: An examination within the framework of service fault, strict liability, and force majeure
ABDULLAH AKBABA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Kamu YönetimiBitlis Eren ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN DÖNMEZ