Büyük Selçuklu Devletinde iktidar-ulema ilişkileri
Power–ulama relations in the Great Seljuk Empire-comprises
- Tez No: 994317
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYFETTİN ERŞAHİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: İktidar, Ulema, Mezhepler, Ehl-i Sünnet, Şiilik, Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Political Authority, Ulama, Religious Sects, Ahl al Sunnah, Shiism
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Büyük Selçuklu Devleti'nde iktidar-ulema arasındaki ilişkileri Sultan Alparslan ve Melikşah dönemleri özelinde ele almaktadır. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ulemanın konumu ve iktidar ile ulema ilişkilerinin kuramsal temelleri ele alınmış, ikinci bölümde ise söz konusu dönemde iktidar ile ulema arasındaki karşılıklı tutumlar ile bu ilişkileri belirleyen unsurlar değerlendirilmiştir. Büyük Selçuklu Devleti, XI. yüzyılda sınırlarını genişleterek siyasi ve idari açıdan güçlü bir yapı oluşturmuştur. Sultan Alparslan ve Melikşah dönemleri, devletin kurumsal gelişimi bakımından kritik bir evreyi temsil etmiştir. Bu süreçte devlet erkani ile ulema arasındaki etkileşim, yalnızca siyasi meşruiyetin inşasıyla sınırlı kalmamış; medreselerin, kütüphanelerin ve ilmi kadroların teşkilatlanması yoluyla kurumsal bir nitelik kazanmıştır. Askeri ve siyasi başarılarla paralel biçimde ilmi ve fikri gelişmeler de ön plana çıkmıştır. Tezde, iktidar ile ulema arasındaki ilişki ideolojik, siyasi ve dini stratejiler çerçevesinde ele alınmış; Ehl-i Sünnet anlayışının Selçuklu mezhep politikalarındaki belirleyici rolü vurgulanmıştır. Sultanların farklı mezhep ve düşünce çevrelerine yönelik tutumları ile devletin iç ve dış güvenliğe dair politikaları, ulemanın konumunu şekillendiren temel unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Özellikle Şiî, Râfizî ve Bâtinî hareketlerle mücadelede ulemanın devlet politikalarına sağladığı katkı, bu etkileşimin önemli boyutlarından biri olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak Alparslan ve Melikşah dönemlerinde iktidar ile ulema arasındaki ilişki, devletin kurumsallaşmasında ve siyasi istikrarın sağlanmasında belirleyici bir rol oynamış; bu etkileşim ilmi yapının şekillenmesine de önemli ölçüde katkı sağlamıştır. Bu çalışma, Selçuklu iktidarının dini ve ilmi aktörlerle olan ilişkisini tarihsel ve kavramsal bir çerçevede ortaya koyarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the relations between political authority and the ulema in the Great Seljuk State, with particular focus on the reigns of Sultan Alp Arslan and Malik Shah. The study consists of two main chapters. The first chapter addresses the position of the ulema and the theoretical foundations of the relationship between political authority and the ulema, while the second chapter evaluates the mutual attitudes between political authority and the ulema during the relevant period, as well as the factors shaping these relations. In the eleventh century, the Great Seljuk State expanded its territorial boundaries and established a strong political and administrative structure. The reigns of Sultan Alp Arslan and Malikshah represent a critical phase in the institutional development of the state. During this period, the interaction between political authority and the ulama was not limited to the production of political legitimacy but also became institutionalized through the organization of madrasas, libraries, and scholarly cadres. Alongside military and political achievements, intellectual and scholarly developments also gained prominence. The thesis analyzes the relationship between political authority and the ulama through ideological, political, and religious strategies, emphasizing the decisive role of Sunni-oriented policies in Seljuk governance. The attitudes of the sultans toward different sectarian and intellectual groups, as well as state policies regarding internal and external security, are identified as the main factors shaping the position of the ulama. The contribution of the ulama to state policies, particularly in the struggle against Shiite, Rafidi, and Batini movements, is examined as one of the key dimensions of this interaction. In conclusion, during the reigns of Alp Arslan and Malikshah, the relationship between political authority and the ulama emerged as a determining factor in the institutionalization of the state and the maintenance of political stability. This interaction also played a significant role in shaping the scholarly structure. By examining the relationship between Seljuk political authority and religious and scholarly actors within a historical and conceptual framework, this thesis offers an original contribution to the literature.
Benzer Tezler
- Selçuklu devletlerinde suikastlar
The assassinations in Seljuk states
HASAN TAŞKIRAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
TarihErciyes ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUHİTTİN KAPANŞAHİN
- II. Kılıç Arslan zamanında Türkiye Selçuklu Devleti'nin dış siyaseti (1155-1192)
The foreign policy of Türkiye Seljuks State in the period of II. Kılıç Arslan (1155-1192)
RİFAT DAĞLI
- Selçuklu sultanlarının tahta çıkış yöntemleri
The ways that the seljuk sultans take reign of the country
GÖKHAN TÜZÜN
- II. Gıyâseddîn Keyhüsrev dönemi Türkiye Selçuklu Devleti tarihi (1237-1246)
The history of Turkey Seljuqs in the reign of Ghiyath Al-din Kaykhusraw II (1237-1246)
MAHMUT DEMİR
Doktora
Türkçe
2022
TarihAkdeniz ÜniversitesiAkdeniz Ortaçağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAİM HALUK KORTEL
- Hârezmşahlar Devleti döneminde Azerbaycan (1194-1231)
Azerbaijan during the Khwarazmian State (1194-1231)
EBRU KARABULUT