İçimizdeki sporcu: Atletik performanstaki psikolojik becerilerin rolü deneysel bir çalışma
The athlete within: Exploring the role of psychological skills in athletic performance (An experimental study)
- Tez No: 994318
- Danışmanlar: PROF. DR. VELİTTİN BALCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Spor, Psychology, Sports
- Anahtar Kelimeler: Atletik zihinsel enerji, Pozitif psikoloji, Spor psikolojisi, Athletic mental energy, Positive psychology, Sport psychology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezinde, sporcuların performansını şekillendiren pozitif psikolojik faktörler kapsamlı biçimde incelenmiş; araştırma üç temel aşamadan oluşmuştur. Birinci aşama, PRISMA-ScR (Preferred Reporting Items for Scoping Reviews) rehberi doğrultusunda yürütülen kapsam taramasıdır. Bu kapsamda son 10 yılda yayımlanan 47 bilimsel makale incelenmiş, seçilen çalışmaların analizinde spor performansıyla ilişkili psikolojik faktörler literatürde bulunan temalara göre gruplandırma esas alınarak beş ana tema altında sınıflandırılmıştır: 1. Psikolojik dayanıklılık, 2. Motivasyon ve tutku, 3. Zihinsel dayanıklılık, 4. Duygusal kontrol ve öz düzenleme, 5. Sporcu–antrenör ilişkisi ve sosyal destek. Bu bulgular, Türk sporcuların bağlamında pozitif psikolojik becerilerin bütüncül olarak değerlendirilebileceği düşünülmektedir. İkinci aşamada, kapsam taramasından elde edilen sonuçlar temel alınarak Spora Özgü Psikolojik Güçler Ölçeği (SSPSQ) Türk kültürüne uyarlanmış ve psikometrik özellikleri test edilmiştir. Ölçek uyarlama sürecine 454 sporcu katılmış; Açımlayıcı (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (DFA) sonucunda ölçeğin beş faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, özellikle bağlılık, tutku, disiplin ve antrenörle etkileşim boyutlarının kültürel bağlamda özgün bir biçimde birleştiğini göstermiştir. Üçüncü aşamada, pozitif psikoloji bulgularına dayanarak sporcuların pozitif psikolojik becerilerini geliştirmeyi amaçlayan pozitif psikoloji temelli psiko-eğitsel bir program geliştirilmiştir. Deneysel desen çerçevesinde ön-test ve son-test ölçümleriyle uygulanan bu programda, rastgele atanan deney ve kontrol gruplarındaki sporcular; bağlılık, duygusal kontrol, rekabetçilik ve sorumluluk alanlarında geliştirici etkinliklere katılmıştır. Programın etkililiği, SSPSQ puanlarındaki değişim üzerinden istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Bu tez, literatüre üç temel katkı sunmaktadır: 1. Pozitif psikolojinin spor performansına etkilerinin Türk kültüründe özgün bir çerçevede incelenmesi, 2. Sporculara özgü geliştirilen SSPSQ ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak literatüre kazandırılması, 3. Pozitif psikoloji temelli psiko-eğitsel programın uygulamalı spor psikolojisine yenilikçi bir katkı sunması.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation comprehensively investigates the positive psychological factors shaping athletic performance, consisting of three main phases. The first stage is a scoping review conducted in accordance with the PRISMA-ScR (Preferred Reporting Items for Scoping Reviews) guideline. Within this scope, 47 scientific articles published in the last 10 years were reviewed, and in the analysis of the selected studies, psychological factors related to sports performance were classified under five main themes based on grouping according to themes identified in the literature: 1. Psychological resilience, 2. Motivation and passion, 3. Mental toughness, 4. Emotional control and self-regulation, 5. Athlete–coach relationship and social support. These findings highlighted the necessity of examining positive psychological strengths within the cultural context of Turkish athletes. The second phase focused on the adaptation and validation of the Sport-Specific Psychological Strengths Questionnaire (SSPSQ) for the Turkish cultural setting. A sample of 454 athletes participated in the adaptation process. The results of Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) confirmed a five-factor structure of the scale in the Turkish sample. The findings revealed that commitment, passion, discipline, and coach interaction dimensions merged into a culturally unique construct. The third phase involved the development of a positive psychology-based psycho-educational program aimed at enhancing athletes' psychological strengths. Implemented within an experimental design framework with pre-test and post-test measurements, the program included randomly assigned experimental and control groups. During the program, participants engaged in activities designed to strengthen commitment, emotional regulation, competitiveness, and responsibility. The program's effectiveness was evaluated through statistical analyses of SSPSQ score changes. This study contributes to the literature in three key ways: 1. It provides an original cultural perspective on the influence of positive psychology on athletic performance in Türkiye, 2. It introduces the SSPSQ as a valid and reliable assessment tool for athletes, 3. It develops and applies a positive psychology-based psycho-educational intervention, offering a practical contribution to the field of applied sport psychology.
Benzer Tezler
- Anadolu basınının (Orta Karadeniz bölgesi yerel basının) sorunları ve çözümleri
Başlık çevirisi yok
NURETTİN İMRE
- Demokratik bir sınıf ortamı açısından Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğretim elemanlarının ve öğrencilerinin davranışlarının değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
MÜFİT GÖMLEKSİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Hacettepe ÜniversitesiProgram Geliştirme ve Öğretim Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Orta derecede yüksek bir rakımda (1869 m Erzurum) yeni doğanlarda polisitemi insidansı ve bunu etkileyen faktörler
The Incidence of polycythemia in a moderate altitude of 1869 m, Erzurum-Turkey, and the factors effecting on this condition
EMEL EVREN