18-36 aylık çocuğu olan ebeveynlerin otizm spektrum bozukluğu hakkındaki bilgi düzeyi ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of autism spectrum disorder knowledge among parents of children aged 18–36 months and related factors
- Tez No: 994524
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SABAH TÜZÜN, DR. ERKAN GÖKMEN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Bilgi, Birinci basamak sağlık hizmetleri, Otizm spektrum bozukluğu, Tanı koyma, Çocuk sağlığı, Knowledge, Primary health care, Autism spectrum disorder, Child health
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, 18–36 ay aralığında çocuğa sahip ebeveynlerin otizm spektrum bozukluğu (OSB) konusundaki bilgi düzeylerini belirlemek ve bu bilgi düzeyini etkileyebilecek ebeveyne ait sosyodemografik özellikler, gebelik dönemi faktörleri ve çocuğa özgü değişkenler ile olan ilişkisini çok yönlü olarak değerlendirmek amaçlanmıştır. Otizmin erken tanı ve müdahaleye yüksek düzeyde yanıt veren nörogelişimsel bozukluklardan biri olması, ebeveyn farkındalığını toplum düzeyinde önemli bir belirleyici hâline getirmektedir. Ebeveynlerin OSB'ye ilişkin bilgi eksikliklerinin tanı sürecinde gecikmeye, sağlık hizmetlerine başvurunun ertelenmesine ve erken müdahale fırsatlarının kaçırılmasına yol açabileceği bildirilmektedir. Bu kapsamda çalışma; ebeveyn bilgi düzeyini gebelik öyküsü, doğum özellikleri, çocuğun gelişimsel özellikleri ve ebeveynlik deneyimleri ile birlikte bütüncül biçimde değerlendirmektedir. Kesitsel tipte planlanan araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Sultangazi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne bağlı Eğitim Aile Sağlığı Merkezlerinde yürütülmüş olup çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan toplam 243 ebeveyn alınmıştır. Araştırma verileri 15 Nisan 2025 – 15 Temmuz 2025 tarihleri arasında aile sağlığı merkezlerine başvuran ebeveynlerle yüz yüze görüşme yöntemi kullanılarak araştırmacı hekim tarafından toplanmıştır. Veri toplama sürecinde üç bölümden oluşan toplam 47 soruluk yapılandırılmış anket formu kullanılmıştır. Anketin ilk bölümünde ebeveyn ve çocuğa ait sosyodemografik ve gelişimsel özellikleri değerlendiren Sosyodemografik Bilgi Formu, ikinci bölümünde Bebek–Çocuk İzlem Protokolü temel alınarak hazırlanan 5 maddelik Otizm Risk Tarama Formu, üçüncü bölümünde ise ebeveynlerin OSB'ye ilişkin bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçe geçerlilik ve güvenirliği yapılmış PASS–Otizm Spektrum Bozukluğu Bilgi Düzeyi Ölçeği yer almıştır. Ölçekten elde edilen puanlar 0–10 arasında değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizi SPSS 27.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların yaş ortancası 30 yıl (21–46) olup ebeveynlerin %81,5'i kadın ve %94,2'si evlidir. Ebeveynlerin %92,2'sinin OSB'yi daha önce duyduğu, ancak PASS-OSB bilgi puanı ortancasının 3 (0–8) olduğu ve bilgi düzeyinin genel olarak düşük-orta düzeyde bulunduğu saptanmıştır. Otizm risk taraması sonucunda çocukların %2,5'i OSB açısından riskli olarak değerlendirilmiştir. Eğitim düzeyi, gelir durumu ve anne çalışma durumu ile bilgi düzeyi arasında anlamlı ilişki saptanırken (p<0,001), çocuğa ait doğum haftası, doğum ağırlığı ve doğum şekli ile anlamlı ilişki bulunmamıştır. İlk altı ay yalnız anne sütü ile beslenen çocuk oranı %53,5 olup bu grubun ebeveynlerinde bilgi düzeyi anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p=0,015). Gebelikte destek tedavi kullanımı da bilgi düzeyi ile ilişkili bulunmuştur (p=0,012). Sonuç olarak, 18–36 ay arası çocuğu bulunan ebeveynlerin OSB konusundaki bilgi düzeylerinin yetersiz olduğu ve bilgi düzeyinin çocuğa ait biyolojik özelliklerden ziyade sosyodemografik özellikler ve sağlık hizmetleriyle temas düzeyi ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde ebeveynlere yönelik yapılandırılmış bilgilendirme ve farkındalık çalışmalarının OSB'nin erken tanı ve yönlendirme süreçlerine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to determine the level of knowledge about Autism Spectrum Disorder (ASD) among parents of children aged 18–36 months and to evaluate the relationship between parental knowledge level and sociodemographic characteristics, pregnancy-related factors, and child-related variables. Since autism is a neurodevelopmental disorder that shows significant benefit from early diagnosis and intervention, parental awareness plays a critical role in early recognition and referral processes. This cross-sectional study was conducted at Family Health Centers affiliated with S.B.U. Sultangazi Haseki Training and Research Hospital. A total of 243 parents with children aged between 18 and 36 months were included in the study. Data were collected between April 15, 2025 and July 15, 2025 through face-to-face interviews with parents. Data collection tools included a sociodemographic information form, a 5-item Autism Risk Screening Form based on the Infant–Child Follow-up Protocol, and the Parent Autism Spectrum Disorder Knowledge Scale (PASS-ASD) used to assess parental knowledge levels regarding ASD. Statistical analyses were performed using SPSS 27.0 software. The median age of participants was 30 years (21–46), and 81.5% of the participants were female while 94.2% were married. Although 92.2% of parents had previously heard of ASD, the median PASS-ASD knowledge score was 3 (0–8), indicating a low-to-moderate level of knowledge. According to autism risk screening results, 2.5% of children were evaluated as being at risk for ASD. Parental education level, income status, and maternal employment were significantly associated with knowledge level (p<0.001), whereas no significant association was found between parental knowledge level and child-related birth characteristics. In conclusion, parental knowledge regarding ASD was found to be insufficient, and structured educational interventions targeting parents within primary healthcare services may contribute to earlier recognition and referral processes for ASD.
Benzer Tezler
- Samsun ili Atakum ilçesi Ömürevleri ve Cağaloğlu Aile Sağlığı Merkezlerine kayıtlı 18‐36 aylık çocuğu olan ebeveynlerin otizm spektrum bozukluğu hakkındaki bilgi düzeyleri ve farkındalıkları
Knowledge levels and awareness of autism spectrum disorder among the parents with 18-to-36-month-old children registered in a primary care clinic
TUĞBA BABACAN GADİŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSamsun ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. MAHCUBE ÇUBUKÇU
- Birinci basamağa başvuran ebeveynlerde otizm spektrum bozukluğu farkındalığı ile ruhsal durum arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between autism spectrum disorder awareness and mental status in parents applying to primary care
FATMA RAHMET YILDIRIMER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DUYGU İLKE YILDIRIM
- Küçükçekmece 4 nolu aile sağlığı merkezine kayıtlı 18-36 aylık çocuğu olan ebeveynlerde otizm spektrum bozukluğu hakkında bilgi düzeyi ve farkındalığının incelenmesi
Investigation of knowledge level and awareness of autism spectrum disorder in parents with 18-36 months children registered at Küçükçekmece no 4 family health center
BARIŞ TÖLÜK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SADIK SAMİ HATİPOĞLU
DR. SEMRA YILMAZ
- 18-36 ay arası çocuğu olan ebeveynlerinotizm spektrum bozukluğu hakkında bilgi düzeyi ve farkındalıklarının incelenmesi
Investigation of the knowledge and awareness of parents with children aged 18-36 months about autism spectrum disorder
MUKADDES AKDİŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ERDOĞDU CEYLAN
- 18-36 aylık çocukların otizm spektrum bozukluğu riskinin değerlendirilmesi ve ebeveyn ekran bağımlılığıyla ilişkisinin araştırılması
Evaluation of the risk of autism spectrum disorder in 18–36 month-old children investigation of the relationship between and parental screen addiction
AYŞE BETÜL ERDOĞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiAtatürk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN TAŞTAN