Ortaokul öğrencilerine yönelik sürdürülebilirlik okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi
Development of a sustainability literacy scale for secondary school students
- Tez No: 994587
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ESRA BENLİ ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Sosyal sürdürülebilirlik, Tutum ölçekleri, Veri ölçekleme, Çevresel sürdürülebilirlik, Social sustainability, Attitude scales, Data scaling, Sustainable environment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilirlik okuryazarlığı düzeylerini ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Araştırma süreci, sürdürülebilirlik okuryazarlığını temsil eden kavramsal boyutların belirlenmesi amacıyla kapsamlı bir literatür taraması ile başlamıştır. Literatür taramasına dayalı olarak oluşturulan 65 maddelik taslak form, uzman görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiş ve madde sayısı 50'ye indirilmiştir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kapsamında yürütülmüş; veriler SPSS 21.0 ve AMOS 22.0 paket programları kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Ankara ilindeki bir devlet ortaokulunda 5., 6., 7. ve 8. sınıflarda öğrenim gören toplam 500 öğrenci oluşturmaktadır. Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA öncesinde örneklemin faktör analizine uygunluğu KMO=0,877 ve Bartlett Küresellik Testi sonucu χ²=6984,74 (p<0,01) ile doğrulanmıştır. AFA sonucunda düşük faktör yüküne sahip ve birden fazla faktörde yüklenen maddeler aşamalı olarak çıkarılmış; ölçek dört faktörlü ve 16 maddelik bir yapıya indirgenmiştir. Elde edilen dört faktörlü yapı toplam varyansın %51,27'sini açıklamaktadır. AFA sonuçlarına göre ölçek; Sürdürülebilirlik Bilgisi (4 madde, α=0,61), Toplumsal Sürdürülebilirlik Tutumu (3 madde, α=0,67), Ekonomik Sürdürülebilirlik Davranışları (5 madde, α=0,70) ve Çevresel Sürdürülebilirlik Tutumu (4 madde, α=0,62) olmak üzere dört alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçeğin tamamına ilişkin Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı 0,75 olarak hesaplanmıştır. Dört faktörlü yapının doğrulanması amacıyla gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu belirlenmiştir (χ²/sd=2,097; GFI=0,952; SRMR=0,049; NNFI=0,903; CFI=0,921; RMSEA=0,047). DFA sonuçları, madde faktör yüklerinin 0,45 ile 0,75 arasında değiştiğini ve tüm yüklerin istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir. Betimsel analizler sonucunda, öğrencilerin sürdürülebilirlik okuryazarlığı puan ortalaması 4,16±0,44 olarak belirlenmiş ve genel düzeyin yüksek olduğu saptanmıştır. Alt boyutlar incelendiğinde toplumsal sürdürülebilirlik tutumu (4,65±0,59) ve çevresel sürdürülebilirlik tutumunun (4,54±0,54) yüksek düzeyde; sürdürülebilirlik bilgisinin orta-yüksek düzeyde (3,96±0,66) ve ekonomik sürdürülebilirlik davranışlarının orta düzeyde (3,47±0,89) olduğu belirlenmiştir. Elde edilen tüm bulgular, geliştirilen Sürdürülebilirlik Okuryazarlığı Ölçeği'nin dört faktör ve 16 maddeden oluşan yapısıyla ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilirlik okuryazarlığı düzeylerini ölçmede geçerli, güvenilir ve kullanılabilir bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to develop a valid and reliable scale to measure the sustainability literacy levels of middle school students. The research process began with a comprehensive review of the literature in order to identify the conceptual dimensions representing sustainability literacy. Based on the literature review, an initial item pool consisting of 65 items was created. Following expert evaluations, the number of items was reduced to 50. The study was conducted within the framework of quantitative research methods using the survey model, and the data were analyzed using SPSS 21.0 and AMOS 22.0 statistical software packages. The study group consisted of 500 students attending the 5th, 6th, 7th, and 8th grades of public middle schools in Ankara during the 2023–2024 academic year. To examine the construct validity of the scale, Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) were performed. Prior to EFA, the suitability of the sample for factor analysis was confirmed by a Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) value of 0.877 and a significant Bartlett's Test of Sphericity result (χ² = 6984.74, p < 0.01). As a result of EFA, items with low factor loadings or cross-loadings were removed, and the scale was reduced to 16 items with a four-factor structure, explaining 51.27% of the total variance. According to the EFA results, the scale consists of four sub-dimensions: Sustainability Knowledge (4 items, α = 0.61), Social Sustainability Attitude (3 items, α = 0.67), Economic Sustainability Behaviors (5 items, α = 0.70), and Environmental Sustainability Attitude (4 items, α = 0.62). The overall Cronbach's alpha reliability coefficient of the scale was calculated as 0.75. The four-factor structure was tested through CFA, and the results indicated that the model demonstrated an acceptable level of fit (χ²/df = 2.097; GFI = 0.952; SRMR = 0.049; NNFI = 0.903; CFI = 0.921; RMSEA = 0.047). CFA findings showed that item factor loadings ranged between 0.45 and 0.75, and all factor loadings were statistically significant. Descriptive analyses revealed that students' overall sustainability literacy level was high (M = 4.16 ± 0.44). When examined at the sub-dimension level, social sustainability attitude (4.65 ± 0.59) and environmental sustainability attitude (4.54 ± 0.54) were found to be at a high level, sustainability knowledge was at a moderate-to-high level (3.96 ± 0.66), and economic sustainability behaviors were at a moderate level (3.47 ± 0.89). Overall, the findings indicate that the Sustainability Literacy Scale, consisting of 16 items and four factors, is a valid, reliable, and practical measurement tool for assessing the sustainability literacy levels of middle school students.
Benzer Tezler
- 7. sınıf öğrencilerinin su okuryazarlığının geliştirilmesinde sürdürülebilir kalkınma için eğitim bağlamında sistem düşüncesi becerilerinin kullanımı
Use of systems thinking skills to develop water literacy of 7th grade student through ESD
MERVE HAZIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET TEKBIYIK
- Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim alan otizm spektrum bozukluğu tanılı ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilirlik okuryazarlıklarını geliştirmeye yönelik etkileşimli e-kitap tasarlanması, geliştirilmesi ve uygulanması
Design, development and implementation of an interactive e-book to improve the sustainability literacy of middle school students with autism spectrum disorder in inclusive education
ILGIM ÖZERGUN KÖSE
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAGİHAN İMER ÇETİN
- Dijital tabanlı sürdürülebilir ekoloji öğretim tasarımının geliştirilmesi ve uygulanması
Development and implementation of digital-based sustainable ecology instructional desi̇gn
KEVSER ARSLAN
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASLI GÖRGÜLÜ ARI
- Ortaokul 5. ve 8. sınıf öğrencilerinin çevrenin bugünü ve 50 yıl sonrasına yönelik algıları: Fenomenografik bir çalışma
Secondary school, 5th and 8th grade student's perception on today and on the next fifty years of environment: A phenomenographic study
FAZIL ŞÜKRÜ MÜEZZİNOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA PEHLİVAN
- Sürdürülebilirlik eğitimi yoluyla sürdürülebilir yaşam becerilerinin edinimi
Acquisition of sustainable life skills through sustainability education
SADIK USLU
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman Üniversitesiİlköğretim Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ ÖZDEMİR