Dîvânu Lugâti't-Türk'teki yansıma sözcüklerin Moğolcadaki yansıma sözcüklerle karşılaştırılması
Comparision of onomatopoeic words in the compendium of Turkic dialects with onomatopoeic words in Mongolian
- Tez No: 994705
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MİKAİL CENGİZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
11. yüzyılda Kâşgarlı Mahmud tarafından kaleme alınan ve Karahanlı Türkçesi dönemine ait en önemli eserlerden biri olan Dîvânu Lugâti't-Türk, yalnızca bir sözlük değil, aynı zamanda Türk halk kültürüne, sosyal yapısına ve dilsel özelliklerine ışık tutan kapsamlı bir kaynaktır. Eser atasözleri, deyimler, Türk kültürüne ait unsurlar ve farklı Türk boyları hakkında bilgileri barındırmaktadır. Bunların yanı sıra eserin en önemli özelliklerinden birisi dönemin Türk dillerini sunan bir sözlük olmasıdır. Dîvânu Lugâti't-Türk'te yer alan sözcükler yalnızca söz varlığı açısından değil, aynı zamanda ses bilgisel ve anlam bilimsel yapılar bakımından da değerli veriler taşımaktadır. Moğollar için de aynı öneme sahip orta Moğolca dönemine ait olan Mongḥol-un niu'ça to[b]ça'an“Moğolların Gizli Tarihi”de bu bağlamda dikkat çeken kaynaklardan biridir. Bu tez çalışmasında, Dîvânu Lugâti't-Türk'te geçen yansıma sözcükler tespit edilerek, bu sözcüklerin başta Moğolların Gizli Tarihi adlı eserde, klasik ve çağdaş Moğolca ile diğer Moğol dillerindeki karşılıkları belirlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca bu sözcükler etimolojik sözlüklerdeki kökenleri, kullanım yerleri ve anlamları ile de ele alınmıştır. Tespit edilen yansıma sözcükler sınıflandırılmıştır. Ayrıca Türkçe ve Moğolca karşılıkları ile eşleşip eşleşmediği ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular, yalnızca yansıma sözcüklerin ses yapılarındaki benzerlikleri değil, aynı zamanda bu sözcüklerin kültürel temsilleri bakımından da dikkat çekici örnekleri sunmaktadır. Bu bağlamda, yansıma sözcükler yalnızca ses taklitlerine dayanan birer dil unsuru değil, aynı zamanda kültürel ve zihinsel kodları yansıtan çok katmanlı birer ifade biçimidir.
Özet (Çeviri)
Written by Mahmud of Kashgar in the 11th century and one of the most important works belonging to the Karahan Turkish document, Dîvânu Lugâti't-Türk is not only a dictionary, but also a comprehensive source that sheds light on the Turkish people, social and linguistic characteristics. The work contains proverbs, idioms, elements of Turkish content and information about different Turkish tribes; However, it is most important that it is a dictionary that presents the Turkish language of the period in which he lived. The Secret History of the Mongols, an epic work that is important for the Middle Mongolian period that the Mongols had, is equally important. The words in Dîvânu Lugâti't-Türk will provide valuable data not only in terms of vocabular, but also in terms of phonetic and semantic structures. In this thesis, these onomatopoeic words in Dîvânu Lugâti't-Türk were identified, and possible equivalents of these words in classical and contemporary Mongolian and other Mongolian languages, primarily in the work titled The Secret History of the Mongols, were determined, and sound equivalences and semantic parallels were included in the said equivalents. In addition, these words were also discussed in etymological dictionaries with their origins, places of use and meanings. The onomatopoeic words identified were classified thematically. In addition, it was revealed which sound changes were seen in their Turkish and Mongolian equivalents, and which words were structurally matched or not. The findings obtained in the study provide remarkable examples not only in terms of the similarities in the sound structures of onomatopoeic words, but also in terms of the cultural representations of these words. In this context, onomatopoeic words are not only a language element based on sound imitations, but also a multi-layered form of expression reflecting cultural and mental codes.
Benzer Tezler
- Divanü Lügati't-Türk'teki fiillerden yeni Uygur Türkçesinde yaşayanlar
The verbs of Divanü Lügati't-Türk which still being used in new Uighur Turkish language
MEHMET ÇAPUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ABİK
- Divanü Lügati't-Türk'teki metinler üzerine bir sentaks incelemesi
Syntactic examination of the texts in Divanü Lügati't-Türk
ORHAN ARI
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEVLÜT ERDEM
- Dîvânü Lugati't-Türk'teki atasözlerinin anlambilimsel açıdan değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
HATİCE KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ. SALİH DEMİRBİLEK
- Divanu Lugati't-Türk'teki bitki ve hayvan konuları üzerine bir inceleme
A study about the issues of plants and animals in Divan-i Lügatit-Turk
BERNA KARAARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Halk Bilimi (Folklor)Sakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TÜRKER EROĞLU
- Dîvânü Lügati't Türk' teki isimlerle Anadolu ağızlarında ortaklaşan isimler
Common nouns in Dîvânü Lügâti?t Türk and Anatolian accents
GONCA KIZILKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıSakarya ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. ZİKRİ TURAN