Ergenlerin algılanan ebeveyn akademik katılımları ile okula uyumları arasındaki ilişkiler: Akademik kontrol odağı ve yılmazlığın aracılık rolü
The relationships between adolescents' perceived parental academic involvement and school adjustment: The mediating role of academic locus of control and resilience
- Tez No: 994903
- Danışmanlar: PROF. DR. ADEM PEKER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Psikoloji, Education and Training, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Aile katılımı, Akademik katılım, Akademik kontrol odağı, Akademik sağlamlık, Ebeveyn başarı baskısı, Okula uyum, Family participation, Academical participation, Academic control focus, Academic resilienc, Parental achievement pressure, School adjustment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmanın iki temel amacı bulunmaktadır. Birinci amaç, lise öğrencilerinin okula uyum düzeylerinin cinsiyet ve okul türü gibi sosyo-demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. İkinci amaç ise, ebeveyn başarı baskısı ve ebeveyn akademik izleme davranışı ile okula uyum arasındaki ilişkilerde akademik kontrol odağının (içsel/dışsal) ve akademik yılmazlığın sıralı aracı rollerini boylamsal verilerle ortaya koymaktır. Yöntem: Araştırma iki zamanlı boylamsal desenle yürütülmüştür. Veriler aynı öğrenci grubundan iki farklı ölçüm zamanında toplanmıştır. Çalışma grubu 401'i kız ve 392'si erkek olmak üzere toplam 793 lise öğrencisinden oluşmaktadır. Sosyo-demografik değişkenlere göre I. ve II. zamanda okula uyum puanlarının karşılaştırılmasında bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Çalışmada I. zamandaki ebeveyn başarı baskısı ve ebeveyn akademik izlemesi ile II. zamandaki okula uyum arasındaki ilişkide II. zamandaki akademik kontrol odağı ve akademik yılmazlığın seri aracılığı Hayes'in PROCESS makrosu kullanılmıştır. Bulgular: Bulgular, cinsiyete göre okula uyum puanlarının hem I. zamanda hem de II. zamanda anlamlı biçimde farklılaşmadığını göstermiştir (p > .05). Okul türüne göre ise okula uyum puanlarının hem I. zamanda hem de II. zamanda anlamlı biçimde farklılaştığı belirlenmiştir; fen lisesi ve sınavla öğrenci alan Anadolu lisesi gruplarında okula uyum ortalamalarının diğer okul türlerine göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca boylamsal analizler, ebeveyn başarı baskısı ve ebeveyn akademik izleme ile okula uyum arasındaki ilişkilerde akademik kontrol odağının (içsel/dışsal) ve akademik yılmazlığın sıralı aracı rollerinin anlamlı olduğunu ortaya koymuştur. Sonuçlar: Araştırma sonuçları, sosyo-demografik değişkenler açısından okula uyumun cinsiyete göre anlamlı biçimde farklılaşmadığı, buna karşılık okul türüne göre okula uyum puanlarının anlamlı biçimde farklılaştığı; fen lisesi ve sınavla öğrenci alan Anadolu lisesi gruplarında okula uyum ortalamalarının diğer okul türlerine göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Bunun yanında iki zamanlı boylamsal bulgular ebeveyn başarı baskısı ve akademik izleme ile okula uyum arasındaki ilişkilerin açıklanmasında akademik kontrol odağı (içsel/dışsal) ve akademik yılmazlığın sıralı aracı mekanizmalar olarak öne çıktığını göstermektedir. Bu bulgular, okul temelli müdahalelerde ebeveynlere yönelik psiko-eğitsel içeriklerin, öğrencilerde akademik kontrol odağı ve akademik yılmazlığı güçlendirmeye yönelik beceri çalışmalarıyla birlikte planlanmasını desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
Purpose: This study has two main purposes. The first purpose is to examine whether high school students' school adjustment levels differ according to socio-demographic variables such as gender and school type. The second purpose is to reveal-using two-wave longitudinal data-the sequential mediating roles of academic locus of control (internal/external) and academic resilience in the relationships between parental achievement pressure and parental academic monitoring behaviors and school adjustment. Method: The study employed a two-wave longitudinal design. Data were collected from the same group of students at two different measurement times. The sample consisted of 793 high school students, including 401 girls and 392 boys. Independent samples t-test and one-way analysis of variance (ANOVA) were used to compare school adjustment scores in the first and second stages according to socio-demographic variables. In this study, Hayes' PROCESS macro was used to examine the relationship between parental pressure for achievement and parental academic monitoring in the first stage and school adjustment in the second stage, using serial mediation of academic locus of control and academic resilience in the second stage. Findings: The findings indicated that school adjustment scores did not differ significantly by gender at either Time 1 or Time 2 (p > .05). In contrast, school adjustment scores differed significantly by school type at both Time 1 and Time 2; mean school adjustment scores were higher among students attending science high schools and exam-admitting Anatolian high schools compared to other school types. In addition, longitudinal analyses demonstrated that academic locus of control (internal/external) and academic resilience played significant sequential mediating roles in the relationships between parental achievement pressure and parental academic monitoring and school adjustment. Conclusions: The results show that school adjustment does not differ significantly by gender, whereas it differs significantly by school type; school adjustment is higher among students in science high schools and exam-admitting Anatolian high schools compared to other school types. Moreover, two-wave longitudinal findings suggest that academic locus of control (internal/external) and academic resilience emerge as sequential mediating mechanisms explaining the links between parental achievement pressure and academic monitoring and school adjustment. These findings support planning school-based interventions that combine psychoeducational content for parents with skills-based activities aimed at strengthening students' academic locus of control and academic resilience.
Benzer Tezler
- The effect of academic rumination on goal orientations in perfectionist adolescents
Mükemmeliyetçi ergenlerde akademik ruminasyonun hedef yönelimleri üzerindeki etkisi
AYBÜKE YARDIMCI
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
PsikolojiTed ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞBA UZER YILDIZ
- Spor yapan ve yapmayan ergenlerin yalnızlık düzeylerinin ve algılanan ebeveyn tutumlarının akademik başarıya etkisi
The effect of loneliness levels and perceived parental attitudes on academic achievement of adolescents of sporting and non-sporting
YASİN ALTIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT KANGALGİL
- Ebeveyn kaybı yaşamış ergenlerin psikolojik sağlamlıklarının incelenmesi
Examining psychological resilience of adolescents who experienced parental loss
GAMZE EREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimEge ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLEK YELDA KAĞNICI
- Ergenlerde kişilik özellikleri ve algılanan ebeveyn akademik başarı baskısı ile psikolojik istismar arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Examination of relationships between personality traits and perceived parental academic success pressure and psychological abuse in adolescents
ŞERİFE ÇAMURCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KEZİBAN BÜŞRA KAYNAK EKİCİ
- The effects of parental educational beliefs on school engagement through perceived parental behaviors
Ebeveynin eğitime dair inançlarının algılanan ebeveyn davranışları aracılığıyla akademik ilgi üzerindeki etkileri
EZGİ AYDOĞDU SÖZEN
Doktora
İngilizce
2025
PsikolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL KAZAK BERUMENT