Açık kümeler yoluyla galaksi diskinin incelenmesi
Investigation of galaxy disc via open clusters
- Tez No: 995227
- Danışmanlar: PROF. DR. SELÇUK BİLİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Astronomi ve Uzay Bilimleri, Astronomy and Space Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Astronomi ve Uzay Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Doktora tez çalışmasında, Gaia DR3 verileriyle literatürden derlenen tayfsal metal bolluğu ölçümleri birleştirilerek Samanyolu Galaksisi'nin ince disk bileşeninin kimyasal ve kinematik yapısı açık kümeler yoluyla incelenmiştir. Analizler sonucunda 504 açık kümenin yapısal, astrofiziksel, kinematik ve dinamik yörünge parametreleri elde edilmiştir. Kümelerin yapısal parametreleri, küme merkezinden itibaren oluşturulan yıldız sayı yoğunluk profillerine uygulanan King (1962) modeliyle tayin edilmiştir. Yıldızların kümeye üyelik olasılıkları, Gaia DR3 kataloğundan sağlanan hassas astrometrik verilerin pyUPMASK algoritması yardımıyla analizi neticesinde yüksek bir doğrulukla belirlenmiştir. Açık kümelerin astrofiziksel parametreleri, küme üyeliği yüksek yıldızların renk-parlaklık diyagramları üzerine PARSEC eş-yaş eğrileri geçirilerek hesaplanmıştır. Kümelerin ortalama radyal hızları, üye yıldızların Gaia DR3 kataloğundan sağlanan radyal hızlarına uygulanan ağırlıklı ortalama ile belirlenmiştir. İncelenen açık kümelerin kinematik ve Galaktik yörünge parametreleri ise, tez kapsamında hesaplanan astrometrik ve tayfsal veriler yardımıyla GALPY kodu kullanılarak türetilmiştir. Galaksi diskinin kimyasal evrimini incelemek amacıyla, kümelerin metal bollukları ile Galaksi merkezine göre tanımlanan dört farklı uzaklık ölçeği (Rgc, Rₘ, Rguiding, Rteo) birlikte değerlendirilmiştir. Açık kümeler, uzaklıkları, yaşları, gökyüzü tarama programları, küme üyesi yıldız sayıları ve radyal göç kriterleri dikkate alınarak oluşturulan alt örneklere ayrılmış ve metal bolluğu-uzaklık düzlemlerine yerleştirilmiştir. Ardından, bu örnekler için iç ve dış disk ayrımı yapılarak üç farklı radyal metal bolluğu gradyenti hesaplanmıştır. Metal bolluğu-uzaklık ilişkileri hem bugünkü Galaksi yarıçapı (Rgc) hem de yörünge temelli yarıçaplar (Rₘ, Rguiding, Rteo) üzerinden değerlendirilmiştir. Rgc'ye göre iç disk eğimi -0.062 ± 0.005 dex kpc-1, dış disk eğimi ise -0.006 ± 0.008 dex kpc-1 olup, kırılım yarıçapı 12.6 ± 0.5 kpc olarak bulunmuştur. Rguiding için kırılım 11.9 ± 0.5 kpc, Rteo için 11.8 ± 0.4 kpc, Rₘ için ise yaklaşık 12 kpc civarında elde edilmiştir. Rteo'ya göre hesaplanan daha dik gradyent (-0.055 ± 0.007 dex kpc-1), radyal göç etkilerinin giderilmesiyle iç disk zenginleşmesinin daha belirgin hale geldiğini göstermektedir. Elde edilen kırılım yarıçapları ve eğimler, literatürdeki ikili çökme modelinin öngörüleriyle uyum içindedir. Galaksi diskinin iç kısmında hızlı ve etkin bir kimyasal zenginleşme, dış kısmında ise daha yavaş bir kimyasal evrim süreci baskın görünmektedir. Ayrıca, açık kümelerin yaşları arttıkça gradyentin zayıflaması ve saçılımın artması, Galaksi diskinin zaman içinde karışma ve göç süreçleriyle yeniden biçimlendiğine işaret etmektedir. Homojen tayfsal veriler ile Galaktik yörünge parametrelerinin birlikte kullanımı, Galaksi'nin ince disk bileşeninin kimyasal yapısını daha güvenilir bir biçimde ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
In this doctoral thesis, the chemical and kinematic structure of the thin-disk component of the Milky Way Galaxy is investigated by means of open clusters, combining Gaia DR3 data with spectroscopic metallicity measurements compiled from the literature. As a result of the analyses, structural, astrophysical, kinematic, and dynamical orbital parameters have been derived for 504 open clusters. The structural parameters of the open clusters were determined by applying the King (1962) model to stellar surface-density profiles constructed from the cluster centre outward. Membership probabilities of stars were estimated with high accuracy by analysing the precise astrometric data provided by the Gaia DR3 catalogue using the pyUPMASK algorithm. The astrophysical parameters of the open clusters were obtained by fitting PARSEC isochrones to the colour-magnitude diagrams of stars with high cluster-membership probability. The mean radial velocities of the clusters were determined by computing weighted means of the radial velocities of member stars taken from the Gaia DR3 catalogue. The kinematic and Galactic orbital parameters of the clusters examined in this thesis were then derived by applying the GALPY code to the astrometric and spectroscopic data computed within the scope of the study. To investigate the chemical evolution of the Galactic disk, the cluster metallicities were analysed together with four different distance scales defined with respect to the Galactic centre (Rgc, Rₘ, Rguiding, Rteo). The open clusters were subdivided into subsamples constructed according to their distances, ages, survey origin, number of member stars, and radial-migration criteria, and were placed on metallicity-distance planes. Subsequently, three different radial metallicity gradients were computed by separating the samples into inner and outer disk regions. The metallicity-distance relations were examined both as a function of the present-day Galactic radius (Rgc) and of the orbit-based radii (Rₘ, Rguiding, Rteo). For Rgc, the inner disk slope is -0.062±0.005 dex kpc-1, while the outer disk slope is -0.006±0.008 dex kpc-1, with a break radius of 12.6±0.5 kpc. The break radius is found to be 11.9±0.5 kpc for Rguiding, 11.8±0.4 kpc for Rteo, and approximately 12 kpc for Rₘ. The steeper gradient obtained with Rteo (-0.055±0.007 dex kpc-1) indicates that, once the effects of radial migration are mitigated, the enrichment of the inner disk becomes more clearly apparent. The derived break Galactic radii and slopes are consistent with the predictions of the two-infall model in the literature. They show that rapid and efficient chemical enrichment dominates in the inner part of the Galactic disk, whereas a slower chemical evolution prevails in the outer regions. Furthermore, the weakening of the gradient and the increase in scatter with cluster age indicate that the Galactic disk has been reshaped over time by mixing and radial migration processes. The combined use of homogeneous spectroscopic data and Galactic orbital parameters provides a more reliable characterisation of the chemical structure of the Galaxy's thin-disk component.
Benzer Tezler
- Galaksimizdeki radyal metal bolluğu gradyentinin açık kümeler yoluyla incelenmesi
Investigation of the radial metallicity gradient in our galaxy via open clusters
TALAR YONTAN
Doktora
Türkçe
2020
Astronomi ve Uzay Bilimleriİstanbul ÜniversitesiAstronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZAHİDE FUNDA BOSTANCI GÜVER
- Hızlandırıcı tabanlı çarpışma olaylarına ait atlas açık verileri ile transformer kullanarak jet kümeleme araştırması
A study of jet clustering using transformers on atlas open data from accelerator-based collision events
EMRE YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Fizik ve Fizik MühendisliğiAnkara ÜniversitesiHızlandırıcı Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLKAY TÜRK ÇAKIR
- Türkiye'deki ve Avrupa Birliği ülkelerindeki yükseköğretim kurumlarının performans göstergelerine göre öz düzenleyici haritalar yoluyla kümelenmesi
Clustering of higher education institutions in Turkey and in the european union countries according to scientific productivity indicators through self organizing maps
GÖKÇEN SEYRA ÇAKIR
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜNEVVER ÇETİN
- B2 (o,00) ve B2 (-00,00) nin kapanışı hakkında
On the closures of B2 (0,00) and B2 (-00,00)
RECEP KORKMAZ
- Topolojik kavramlara ilişkin karşılaşılan öğrenci zorlukları
Student challenges related to topological concepts
SERAY DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MatematikGaziantep ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA HAN DİZMAN
PROF. DR. MEHMET FATİH ÖZMANTAR