Şekâik-i Nu'maniyye ve Zeyilleri Bağlamında Dârü'l-Hadis Atamaları Osmanlı İlmiye Teşkilatının İşleyişinde Dârü'l-Hadislerin Önemi
The Appointments of Dār al-Ḥadīth in the Context of Shaqā'iq and Its Addenda: The Role of Dār al-Ḥadīth in the Functioning of the Ottoman Scholarly Institution
- Tez No: 995270
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMİNE DEMİL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Daru`l hadisler, Hadis, Taşköprülüzade Ahmed Efendi, Zeyl, Şaka'iku'n-Nu'maniyye, Dar al-Hadiths, Hadith, Taşköprülüzade Ahmed Efendi, Addendum, Şaka'iku'n-Nu'maniyye
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hadis Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Taşköprüzâde Ahmed Efendi (ö. 968/1561) tarafından kaleme alınan Şakâ'ik-i Nu'mâniyye ve ardından farklı dönemlerde yazılan zeyiller incelenerek, Osmanlı dârülhadislerinde görev yapan muhaddislerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Taşköprüzâde Ahmed Efendi, Osmanlı ilim dünyasının önde gelen şahsiyetlerini kronolojik bir düzen içinde ele alarak dönemin ilk kapsamlı âlimler biyografisini ortaya koymuştur. Ondan sonra gelen halefleri de aynı geleneği sürdürerek kendi dönemlerindeki ulemayı zeyiller vasıtasıyla kaydetmişlerdir. Bu bağlamda Osmanlı ilmî ve entelektüel mirası üzerine araştırma yapacak kimselerin başvurması gereken ilk ve temel kaynak, şüphesiz Şakâ'ik-i Nu'mâniyye ve onun zeyil literatürüdür. Çalışmada biyografik tarama yöntemi kullanılarak Taşköprüzâde'nin eserinin yanı sıra Mecdî Mehmed Efendi'nin (ö. 999/1591) Hadâiku'ş-Şakâ'ik adlı tercümesi, Âşık Çelebi'nin (ö. 979/1572) Tetimmetü'ş-Şakâ'ik-i Nu'mâniyye'si, Âlî b. Bâlî'nin (ö. 992/1584) el-'Ikdü'l-Manzûm fî Zikri Efâzılı'r-Rûm'u, Nev'îzâde Atâyî'nin (ö. 1045/1635) Hadâiku'l-Hakâik fî Tekmileti'ş-Şekâik'i, Uşşâkîzâde İbrâhîm Hasîb Efendi'nin (ö. 1136/1724) Zeyl-i Şekâik'i, Şeyhî Mehmed Efendi'nin (ö.1144/1731) Vekâyiu'l-Fuzalâ'sı ve Fındıklılı İsmet Efendi'nin (ö. 1322/1904) Tekmiletü'ş-Şekâik fî Hakkı Ehli'l-Hakâik adlı zeyilleri taranmıştır. Literatürde biyografik pek çok müstakil çalışma bulunsa da dârülhadis müderrisleri özelinde bu kaynakları bütüncül olarak ele alan bir araştırma mevcut değildir. Böylece Osmanlı ilmiye teşkilatının yüksek ihtisas kurumları olan dârülhadislerde görev yapmış müderrislerin hayatları, ilmî yaşantıları ve eserleri hakkında bilgiler asıl kaynaklar çerçevesinde kronolojik bir bütünlükle ortaya konmuş ve alandaki önemli bir boşluğun doldurulması hedeflenmiştir. Tezde birincil kaynak olarak Şeka'ik-i Numaniyye'nin ve zeyillerinin orijinal Osmanlıca metni ve Türkçe çevirileri incelenmiştir. Çalışmada öncelikle Taşköprüzâde Ahmed Efendi'nin hayatı ve eseri tanıtılmış, Akabinde Osmanlı ilmiye teşkilatında dârülhadislerin kurumsal yeri ve önemi üzerinde durulmuştur. Tezin ana gövdesini teşkil eden biyografiler bölümünün ardından sonuç kısmında tespit edilen bilgiler nicel ve nitel açıdan değerlendirilerek karma yöntemle dârülhadis müderrislerinin ilmiye hiyerarşisindeki konumuna ve bu kurumların Osmanlı eğitim sistemindeki rolüne dair genel çıkarımlara yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to identify the muḥaddiths (hadith scholars) who served in the Ottoman dâr al-hadîths by examining al-Shaqâʾiq al-Nu'mâniyya, authored by Taşköprüzâde Ahmed Efendi (d. 968/1561), together with the supplementary biographical works (zayls) composed in subsequent periods. By presenting the leading scholars of the Ottoman scholarly milieu in chronological order, Taşköprüzâde produced the first comprehensive biographical dictionary of Ottoman scholars. His successors continued this tradition by recording the scholars of their own periods through supplementary works. Accordingly, al-Shaqâ'iq al-Nu'mâniyya and its zayl literature constitute the primary and indispensable sources for research on the Ottoman intellectual and scholarly heritage. Employing the biographical survey method, this study examines not only Taşköprüzâde's original work but also Mecdî Mehmed Efendi's (d. 999/1591) Turkish translation Hadâʾiq al-Shaqâ'iq, Âşık Çelebi's (d. 979/1572) Tatimmat al-Shaqâ'iq al-Nu'mâniyya, Âlî b. Bâlî's (d. 992/1584) al-'Iqd al-Manzûm fī Dhikr Afâdil al-Rûm, Nevʿîzâde Atâyî's (d. 1045/1635) Hadâʾiq al-Haqâ'iq fī Takmilat al-Shaqâ'iq, Uşşâkîzâde İbrâhîm Hasîb Efendi's (d. 1136/1724) Zayl-i Shaqâ'iq, Şeyhî Mehmed Efendi's (d. 1144/1731) Vekâyiʿ al-Fudalâ and Fındıklılı İsmet Efendi's (d. 1322/1904) Takmilat al-Shaqâʾiq fī Haqq Ahl al-Haqâ'iq. Although numerous independent biographical studies exist in the literature, no comprehensive research has yet examined these sources collectively with a particular focus on the professors (mudarrises) of the Ottoman dār al-hadīths. This thesis therefore seeks to fill a significant gap by presenting, in chronological order and on the basis of primary sources, the lives, scholarly careers, and works of the mudarrises who served in these advanced institutions of higher religious learning within the Ottoman scholarly establishment. As its principal sources, the thesis relies on both the original Ottoman Turkish texts of al-Shaqâ'iq al-Nuʿmāniyya and its zayls, as well as their modern Turkish translations. The study first introduces the life and scholarly legacy of Taşköprüzâde Ahmed Efendi, followed by an examination of the institutional position and significance of the dâr al-hadîths within the Ottoman scholarly organization. After the biographical section, which constitutes the main body of the thesis, the conclusion evaluates the findings from both quantitative and qualitative perspectives. By employing a mixed-methods approach, the study offers broader conclusions regarding the position of dâr al-hadîth mudarrises within the Ottoman scholarly hierarchy and the role of these institutions in the Ottoman educational system.
Benzer Tezler
- Taşköprülüzâde'nin Eş-Şekâiku'n-Nu'mâniyye'si ile Tetimme ve Zeyillerinde kırâat alimleri
Scholars of qira'at recitation in Tashkopruzade's Al-Shaqa'iq Al-Nu'maniyya and its continuations and supplements
SEMİH DEMİRKIRAN
- Şakâik-i Numâniyye ve Zeyillerinde Kırım Ulemâsı
Crimean Ulema in Şakâik-i Numaniyye and Zeyilleri
MİNE ÇELEBİ
- Nev'î-zâde Atâyî: Hadâ'iku'l-Hakâ'ik fî Tekmileti'ş-Şakâ'ik; inceleme-metin
Nev'î-zâde Atâyî: Hadâ'iku'l-Hakâ'ik fî Tekmileti'ş-Şakâ'ik; analysis-text
SUAT DONUK
- Ahmet Rıfat'ın Devhatü'l-Meşâyih Maa Zeyl'i (metin-inceleme)
Devhatü'l-Meşâyih Maa Zeyl of Ahmet Rıfat (text-examination)
SERAP MENTEŞ
- Mecdi Mehmed Efendi'nin Gazelleri (Metin-İnceleme)
Mecdi Mehmed Efendi's Gazels (Text-Research)
AYŞE DERYA ESKİMEN
