The influence of social elements on wayfinding performance and spatial learning through visual attention in a virtual environment
Yön bulma performansı ve uzamsal öğrenme üzerinde sosyal unsurların etkisinin görsel dikkat üzerinden bir sanal gerçeklik ortamında incelenmesi
- Tez No: 995504
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURÇAK ALTAY, DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞRI İMAMOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İç Mimari ve Dekorasyon, Mimarlık, Psikoloji, Interior Design and Decoration, Architecture, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Açık dikkat, Bilişsel mimari, Görsel dikkat, Görsel uzaysal navigasyon, Sanal mimari, Seçici dikkat, Uzamsal dikkat, İç mimari, Overt attention, Cognition architecture, Visual attention, Visuospatial navigation, Virtual architecture, Selective attention, Spatial attention, Interior architecture
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi
- Enstitü: Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, çevredeki sosyal öğelerin, gezinme sırasında görsel dikkati şekillendirerek yön bulma ve uzamsal öğrenme çıktıları üzerindeki etkisini incelemektedir. Sosyal yön bulma kavramına dayanan çalışma, gerçek ortamda gerçekleştirilen bir pilot çalışma ile, göz takibi entegre edilmiş kontrollü bir sürükleyici sanal gerçeklik (iVR) deneyini kapsayan karma yöntemli bir yaklaşım benimsemektedir. Sosyal öğelerin varlığı, büyük ölçekli bir havaalanı terminali bağlamında sistematik olarak manipüle edilmiştir. Sosyal ve sosyal olmayan öğelere yönelik görsel dikkat, göz sabitlenme oranları kullanılarak ölçülmüş; yön bulma performansı (görev süresi, kat edilen mesafe ve hata sayısı) ile uzamsal öğrenme çıktıları (yer işareti yerleştirme ve yön gösterme doğruluğu) ile ilişkilendirilmiştir. Bulgular, sosyal öğelerin gezinme sırasında dikkati çeken kritik görsel uyaranlarolarak işlev gördüğünü göstermektedir. Sosyal öğelere yönelik artan görsel dikkat, yön bulma verimliliğinin azalması ve daha zayıf uzamsal öğrenme çıktıları ile ilişkilidir; bu durum, sosyal öğelerin varlığının algısal rekabet yaratarak dikkat yükünü artırabileceğine işaret etmektedir. Ayrıca, aracılık analizleri, görsel dikkatin sosyal öğe varlığı ile gezinme çıktıları arasındaki ilişkiyi açıklamada kritik bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Sosyal varlık, dikkat dağılımı ve uzamsal öğrenme arasındaki ilişkileri ampirik olarak ortaya koyan bu çalışma, yön bulmayı çevresel, sosyal ve bilişsel etkenlerin etkileşimiyle şekillenen dinamik bir süreç olarak ele alan mevcut anlayışı ileri taşımaktadır. Ayrıca, sosyal açıdan karmaşık ortamlarda gezinmeyi incelemek için sürükleyici sanal gerçeklik ve göz izleme yöntemlerinin metodolojik değerini ortaya koymaktadır. Bulgular, yön bulma tasarımı açısından önemli çıkarımlar sunmakta; sosyal olarak dinamik kamusal iç mekânlarda etkili yön bulma ve uzamsal öğrenmeyi desteklemek için dikkat yükünün yönetilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation investigates the how the social elements in the environment affect wayfinding and spatial learning outcomes by shaping visual attention during navigation. Grounded in the concept of social wayfinding, the study adopts a mixed-methods approach including a real-world pilot study and a controlled immersive virtual reality (iVR) experiment with integrated eye-tracking. Social presence is systematically manipulated in a large-scale airport terminal setting. Visual attention to social and non-social elements is measured using fixation proportions, and linked to wayfinding performance (task duration, travel distance, and error count) as well as spatial learning outcomes (landmark placement and pointing accuracy). The results demonstrate that social elements function as critical visual stimuli that attract attention during navigation. Increased visual attention to social elements is associated with reduced wayfinding efficiency and weaker spatial learning outcomes, indicating that social presence can introduce perceptual competition and increase attentional demand. Mediation analyses further reveal that visual attention plays a critical role in explaining the relationship between social presence and navigational outcomes. By empirically linking social presence, attention allocation, and spatial learning, this study advances current understanding of wayfinding as a dynamic process shaped by the interaction of environmental, social, and cognitive factors. It demonstrates the methodological value of combining immersive VR and eye-tracking to study navigation in socially complex environments. The findings have implications for wayfinding design, emphasizing the need to manage attentional demands in socially dynamic public interiors to support effective navigation and spatial learning.
Benzer Tezler
- Spatial-behavioral dynamics in varied urban configurations during emergencies: An integrated VR-ABM approach to disaster resilience
Acil durumlarda farklı kentsel ortamlardaki mekânsal ve davranışsal dinamikler: Afet dayanıklılığı için entegre bir VR-ABM yaklaşımı
DUYGU KALKANLI
Doktora
İngilizce
2026
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDA KUNDAK
- Makine öğrenmesi ve derin öğrenme yöntemleriyle kentsel taşkın riskinin çok boyutlu değerlendirilmesi
A multidimensional assessment of urban flood risk using machine learning and deep learning methods
GÜLŞAH KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Uygulamaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ BEKTAŞ BALÇIK
- Mekansal belleğin ortaöğretim binaları bağlamında irdelenmesi
Analysis of spatial memory in the context of secondary schools
ZEYNEP TARÇIN TURGAY
- The significance and the contribution of 6+1 traits of writing to the success of the students in writing courses in English language teaching
Yazmanın 6+1 özelliğinin İngilizce öğretiminde yazılı anlatım derslerindeki öğrenci başarısına katkısı ve önemi
ÖZLEM YAZAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2004
Eğitim ve ÖğretimGazi Üniversitesiİngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. PAŞA TEVFİK CEPHE