Kent ve kuir kimlik: Fotoğraf üzerinden toplumsal mekanın dönüşümü ve görünürlük
City and queer identity: Transformation of social space and visibility through photography
- Tez No: 995549
- Danışmanlar: PROF. DR. SEÇKİN TERCAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Sosyoloji, Fine Arts, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Kuir kimlik, kentsel mekân, fotoğraf, heteronormativite, mekânın toplumsal üretimi, iktidar, görsel aktivizm, arşiv, Alternatif fotoğraf, Cinsel kimlik, Kavramsal fotoğraf, Kent sosyolojisi, Kültür sosyolojisi, Sanat antropolojisi, Sanat sosyolojisi, Sosyal antropoloji, Queer identity, urban space, photography, heteronormativity, social production of space, power, visual activism, archive, Alternative photography, Gender identity, Conceptual photography, Urban sociology, Cultural sociology, Art anthropology, Sociology of art, Social anthropology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Fotoğraf Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Fotoğraf Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, kuir kimliklerin kentsel mekândaki varlığını, görünürlüğünü ve mekânı dönüştürme pratiklerini fotoğraf sanatı üzerinden incelemektedir. Kent, toplumsal ilişkilerin, iktidar dinamiklerinin ve kimlik politikalarının kesiştiği çok katmanlı bir üretim alanı olarak ele alınmış; heteronormatif düzenin belirlediği mekânsal normlara karşı kuir bireylerin geliştirdiği var olma, görünürlük ve alternatif alan üretme biçimleri analiz edilmiştir. Kuramsal çerçeve, Henri Lefebvre'nin mekânın toplumsal üretimi, Michel de Certeau'nun strateji ve taktikleri, Michel Foucault'nun iktidar ve gözetim kavramları ile Judith Butler'ın performativite teorisi üzerine kuruludur. Bu yaklaşım, kuir bedenlerin kentsel alandaki deneyimlerini, mekânsal düzenlemeleri nasıl müzakere ettiklerini ve normatif yapıları nasıl dönüştürdüklerini anlamak için analitik bir temel sunmaktadır. Araştırma, kuramsal metin incelemesi, görsel analiz ve karşılaştırmalı yöntem bileşimiyle yürütülmüştür. Kohei Yoshiyuki, Zanele Muholi, Nan Goldin, Cansu Yıldıran ve Sunil Gupta'nın çalışmaları, farklı kültürel ve tarihsel bağlamlarda kuir yaşamların nasıl temsil edildiğini ortaya koymak amacıyla değerlendirilmiştir. Bulgular, fotoğrafın yalnızca bir belgeleme aracı değil; kuir tarihin arşivlenmesi, kolektif belleğin inşası ve görünürlük politikalarının üretilmesi açısından politik bir medyum olduğunu göstermektedir. Sanatçıların üretimleri, kentsel mekânın iktidar ilişkilerini sorgulamakta, heteronormatif mekân kullanımına alternatifler geliştirmekte ve kuir bedenleri“yaşanabilir”ve“yas tutulabilir”kılma yönünde önemli bir rol üstlenmektedir. Türkiye bağlamında kuir bireylerin maruz kaldığı dışlanma, şiddet ve görünmezleştirme süreçleri dikkate alındığında, fotoğrafik temsiller hem bir direniş biçimi hem de geleceğe aktarılacak bir karşı-arşiv niteliği taşımaktadır. Cansu Yıldıran'ın çalışmaları, yerel örneklemde kuir yaşamların sıradanlığını, kırılganlığını ve dayanışma pratiklerini görünür kılarak güçlü bir karşı-anlatı sunmaktadır. Bu çalışma, sosyoloji, kentsel coğrafya, kuir çalışmalar, görsel kültür ve sanat tarihi gibi alanların kesişiminde konumlanmakta olup, mekân ve kimlik ilişkisinin fotoğraf üzerinden nasıl tartışılabileceğine dair disiplinler arası bir katkı sağlamayı hedeflemiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the presence of queer identities in urban space, their visibility, and their practices of transforming space through the medium of photography. The city is approached as a multilayered field of production in which social relations, power dynamics, and identity politics intersect; and the forms through which queer individuals develop practices of existence, visibility, and the creation of alternative spaces against the spatial norms imposed by the heteronormative order are analyzed. The theoretical framework is built upon Henri Lefebvre's theory of the social production of space, Michel de Certeau's concepts of strategy and tactics, Michel Foucault's theories of power, surveillance, and normalization, and Judith Butler's theory of performativity. This approach provides an analytical basis for understanding how queer bodies experience urban space, how they negotiate spatial regulations, and how they transform normative structures. The research has been conducted through a combination of theoretical text analysis, visual analysis, and comparative methodology. The works of five photographers—Kohei Yoshiyuki (Japan), Zanele Muholi (South Africa), Nan Goldin (USA), Cansu Yıldıran (Turkey), and Sunil Gupta (India/UK)—have been examined in terms of how they represent queer lives within different geographical, historical, and cultural contexts. The findings show that photography is not only a tool of documentation but also a political medium in terms of archiving queer history, constructing collective memory, and producing visibility politics. The selected artists' works question the power relations of urban space, offer alternatives to heteronormative spatial use, and play a political role in making queer bodies“livable”and“grievable.”Considering the violence, exclusion, and policies of invisibilization faced by queer identities in the context of Turkey, photographic representations function both as a form of resistance and as an archive to be transmitted to future generations. The works of Cansu Yıldıran provide a strong counter-narrative by making visible the ordinariness, beauty, and solidarity of queer lives in the local context, countering the heteronormative discourse of“abnormality.”This study is positioned at the intersection of sociology, urban geography, queer studies, visual culture, and art history, and it has aimed to provide an interdisciplinary contribution to understanding the relationship between space and identity through photography.
Benzer Tezler
- Rewriting a classic for contemporary readers: A study of two graphic novel adaptations of anne of Green Gables (1908)
Klasik bir eserin çağdaş okurlar için yeniden yazımı: Anne of Green Gables'ın (1908) iki farklı grafik roman uyarlamasının analizi
ASLI MELİKE SOYLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Mütercim-TercümanlıkDokuz Eylül ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜGE IŞIKLAR KOÇAK
- Queer home-making in time(s) of trouble: Spatial and semantic reconfigurations of home in Istanbul
Kriz zamanlarında kuir ev kurma: İstanbul'da evin mekânsal ve anlamsal yeniden kuruluşu
ÖMER MELİKOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP GÜNAY
- Isparta kent merkezinin zemin büyütmelerinin mikrotremor yatay/düşey (H/V) tekniği ile belirlenmesi ve deprem tehlikesi
Determination of site response with microtremor horizantal/vertical (H/V) technique and earthquake hazard assessment of Isparta city center
BEKİR TÜZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Jeofizik MühendisliğiSüleyman Demirel ÜniversitesiJeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. VELİ KARA
- XIX. yüzyıl başlarında Avrupa dengesi ve Nizam-ı Cedid ordusu
Başlık çevirisi yok
SİPAHİ ÇATALTEPE
Doktora
Türkçe
1989
Tarihİstanbul ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TOKTAMIŞ ATEŞ