Fahreddin er-Râzî'nin Mefâtîhu'l-Ğayb adlı eserinde fıtrat delili
The argument from fiṭra in Fakhr al-Dīn al-Rāzī's Mafātīḥ al-Ghayb
- Tez No: 995858
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İBRAHİM HALİL ERDOĞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Fahreddin er-Râzî'nin Mefâtîhu'l-Ğayb adlı tefsirinde yer alan fıtrat delilinin mahiyeti ve bu delilin kelâm ilmindeki yeri incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, fıtrat kavramının Râzî'nin düşünce sistematiği içerisindeki konumunu belirlemek ve onun bu kavrama dair yaklaşımını sistematik bir bütünlük içinde ortaya koymaktır. Bu bağlamda, fıtratın sözlük ve terim anlamları açıklanmış; Kur'ân ve hadislerdeki kullanımı ile klasik kelâm geleneğindeki teorik çerçevesi ele alınmıştır. Çalışmada, fıtrat delilinin özellikle Eş'arîlik ve Mâtürîdîlik gibi kelâm ekolleri tarafından nasıl değerlendirildiği incelenmiş, bu delilin kader, irade, iman ve epistemoloji gibi temel meselelerle ilişkisi gösterilmiştir. Râzî'nin kelâmî düşüncesi, akıl-vahiy ilişkisine bakışı ve bilgi kuramı çerçevesindeki yeri dikkate alınarak, fıtrat deliline yaklaşımı tahlil edilmiştir. Tezde ayrıca, Râzî'nin fıtrat kavramını sadece tefsir bağlamında değil, felsefî ve psikolojik açılardan da değerlendirdiği gösterilmek istenmiştir. Onun fıtratı doğuştan gelen pasif bir eğilim olarak değil; belirli şartlar altında açığa çıkan aktif bir bilinç ve idrak yetisi olarak yorumladığı ortaya konulmak istenmiştir. Bu çalışma ile, Râzî'nin fıtrat deliline dair özgün yaklaşımını klasik kelâm literatürü içinde konumlandırmak; aynı zamanda bu yaklaşımın günümüz din felsefesi ve epistemoloji tartışmalarına nasıl katkı sunabileceğini teorik bir çerçevede değerlendirmek hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
In this dissertation, the nature of the fiṭra argument as found in Fakhr al-Dīn al-Rāzī's Mafātīḥ al-Ghayb and its place within the discipline of kalām are examined. The primary aim of this study is to identify the position of the concept of fiṭra within Rāzī's systematic thought and to present his approach to this concept in a coherent framework. In this context, both the lexical and technical meanings of fiṭra are clarified; its usage in the Qurʾān and ḥadīth, as well as its theoretical framework within the classical kalām tradition, are discussed. The study further investigates how the fiṭra argument was assessed by major kalām schools such as Ashʿarism and Māturīdism, and demonstrates its relationship to fundamental theological issues such as predestination, free will, faith, and epistemology. Taking into account Rāzī's theological thought, his perspective on the reason–revelation relationship, and his epistemological framework, his approach to the fiṭra argument is analyzed in depth. The dissertation also aims to show that Rāzī evaluates the concept of fiṭra not only in the exegetical context but also from philosophical and psychological perspectives. He interprets fiṭra not as an innate passive disposition but rather as an active faculty of awareness and cognition that manifests under certain conditions. Through this study, the goal is to situate Rāzī's distinctive approach to the fiṭra argument within the classical kalām literature, while also evaluating in a theoretical framework how this approach may contribute to contemporary discussions in philosophy of religion and epistemology.
Benzer Tezler
- Fahreddîn er-Râzî'nin Mefâtihu'l-Gayb adlı eserinde ilahi sıfatlar bağlamında Mu'tezile eleştirisi
Criticism of Mu'tazila in the context of Divine attributes in Fakhr al-Din al-Razi's Work named Mefâtihu'l-Gayb
ABDULLAH KARAKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT MEMİŞ
- Fahreddin er-Râzî'nin tefsirinde kevni ayetlere yaklaşımlar
Fakhruddin al-Razi's approaches to kawnî (cosmic) verses in his tafsîr
ABDULKADİR DEMİR
- Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'ın Fahreddîn er-Râzî'den etkilenmesi ve yararlanması
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır's being influenced and benefit from Fahreddin er-Razi
VENHAR ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LÜTFULLAH CEBECİ
- el-Ḳarâfî ve gramerciliği
EL-Qarâfi and his grammar
ENES ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimUşak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN ŞAHİN
- Fahruddin er-Razi`nin et-Tefsiru`l-Kebir (Mefatihu`l-Gayb) adlı eserinde tenasüb ve insicam
Başlık çevirisi yok
ALİ YILMAZ
Doktora
Türkçe
1996
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LUTFULLAH CEBECİ