Özel gereksinimli çocuğu olan annelerde ebeveyn stresi ve öncüllerinin incelenmesi
Examination of parental stress and its precursors in mothers with children with special needs
- Tez No: 995965
- Danışmanlar: PROF. DR. YELİZ KINDAP TEPE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aileye katılan her bir çocuk aile dinamiklerini değiştirirken, özel gereksinimli bir çocuğun dünyaya gelişi ebeveynler açısından fiziksel, duygusal ve sosyal zorlukları artıran bir sürece dönüşebilir. Çocuğun bakımına yönelik artan sorumluluklar, ebeveynlerin bireysel yaşamlarını ve aile işlevselliğini etkileyerek uzun vadeli stres kaynakları oluşturabilir. Ebeveyn stresi, hem ebeveynlerin psikolojik iyi oluşunu hem de aile içi ilişkileri doğrudan etkileyen önemli bir faktördür. Son yıllarda yürütülen araştırmalar ebeveyn stresinin ebeveyn ve çocuğun demografik özelliklerinden, ebeveyn-çocuk ilişkisinden ve ebeveynlerin kendi aralarındaki ilişki dinamiklerinden etkilenen çok yönlü bir olgu olduğunu göstermiştir. Bu tez çalışmasının amacı, özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin yaşadığı ebeveyn stresinin olası öncüllerini incelemektir. Çevrim içi anket kullanılarak ilişkisel tarama modeliyle yürütülen çalışmada kartopu örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma özel gereksinimli çocuğu olan 235 anne ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada veri toplamak amacıyla, araştırmacılar tarafından oluşturulan Demografik Bilgi Formu ile gelişim psikolojisi alanınında sıklıkla kullanılan ve geçerliği ve güvenirlik düzeyi yeterli olan Anne Baba Stres Ölçeği, Birlikte Ebeveynlik Ölçeği, Ebeveyn Öz Yeterlik Ölçeği ve Çift Uyumu Ölçeği kullanılmıştır. Yapılan ön analizler sonucunda, ebeveyn stresinin çocuğun cinsiyeti ve yaşına göre farklılık gösterdiği bulunmuştur. Demografik değişkenlerden annenin eğitim düzeyi ve ekonomik durumun ebeveyn stresi ile negatif yönde ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada ele alınan ebeveyn öz yeterliği, birlikte ebeveynlik ve çift uyumu değişkenlerinin ebeveyn stresini negatif yönde yordadığı bulunmuştur. Ayrıca çalışma kapsamında çocuklar üç gelişim döneminde (okul öncesi, ilkokul, ergenlik) incelenmiş ve gelişim dönemlerine göre ebeveyn stresini yordayan farklı değişkenlerin olduğu ortaya konmuştur. Son olarak ebeveyn öz yeterliği ile ebeveyn stresi arasındaki ilişkide birlikte ebeveynlik ve çift uyumu değişkenlerinin aracı rol oynadığı bu çalışma kapsamında elde edilmiştir. Çalışmanın bulguları ilgili alanyazınla kapsamında tartışılmış ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
While every child joining the family changes family dynamics, the arrival of a child with special needs can become a process that increases physical, emotional, and social challenges for parents. Increased responsibilities related to child care can impact parents' individual lives and family functioning, creating long-term stressors. Parental stress is a significant factor that directly impacts both parents' psychological well-being and family relationships. Recent research has shown that parental stress is a multifaceted phenomenon influenced by the demographic characteristics of the parent and child, the parent-child relationship, and the relationship dynamics between the parents themselves. The purpose of this thesis study is to examine the possible precursors of parental stress experienced by mothers of children with special needs. The study was conducted using a correlational survey model with an online questionnaire and employed snowball sampling. The research was conducted with 235 mothers of children with special needs. Data were collected from the Demographic Information Form prepared by the researchers, Parenting Stress Scale, Co-Parenting Scale, Self-Efficacy for Parenting Tasks Index, and Dyadic Adjustment Scale. Preliminary analyses revealed that parental stress varies according to the child's gender and age. Among demographic variables, the mother's educational level and economic status were found to be negatively associated with parental stress. The study found that parental self-efficacy, co-parenting, and dyadic adjustment variables negatively predicted parental stress. Furthermore, children were examined across three developmental periods (preschool, elementary school, adolescence), revealing that different variables predicted parental stress depending on the developmental period. Finally, this study found that the variables of co-parenting and dyadic adjustment play a mediating role in the relationship between parental self-efficacy and parental stress. The findings of the study were discussed within the scope of the relevant literature, and recommendations were made based on the results obtained.
Benzer Tezler
- Özel gereksinimli çocuğa sahip annelerin algılanan stres düzeylerinin ve yeme davranışlarının incelenmesi
Investigation of perceived stress levels and eating behaviors of mothers with special needs children
MÜRŞİDE AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikBahçeşehir ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CAN ERGÜN
- Mandala sanat terapisinin özel gereksinimi olan çocukların annelerinin konfor düzeyine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of mandala art therapy on comfort level of mothers of children with special needs: Randomized controlled study
MUSA ÖZSAVRAN
Doktora
Türkçe
2022
HemşirelikZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜLAY KUZLU AYYILDIZ
- Dini içerikli psiko-eğitim temelli grupla psikolojik danışmanın psikolojik sağlamlık, ebeveyn stresi ve ruminasyon düzeylerine etkisi (Özel gereksinimli çocuğu olan anneler üzerine bir araştırma)
The effect of a religiously integrated psycho-educational group counseling program on psychological resilience, parenting stress, and rumination levels: A study on mothers of children with special needs
GÜLSÜM ÇELİK İSKENDEROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FARUK KARACA
- Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerde algılanan stres ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide aile yılmazlığı ve öz-şefkatin çoklu aracılık rolü
The multiple mediator role of family resilience and self-compassion in the relationship between perceived stress and psychological well-being of the parents of children with special needs
HASAN AYVALI
- İşitme engelli çocukların annelerinin stres düzeyini ve evlilik doyumlarını yordayan değişkenlerin incelenmesi
Examining the predictors of stress level and marital adjustment of mothers that have hearing impaired children
MERVE MUHSİNE TÜRKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
PsikolojiOkan ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELMA ARIKAN
DOÇ. DR. YEŞİM GÜLEÇ ASLAN