Farklı Rakımlardan Toplanan Doğu Karadeniz Yerel Mısır (Zea mays L.) Popülasyonlarında Kuraklık Stresine Adaptif Farklılaşmanın Erken Dönemde Değerlendirilmesi
Early-Stage Assessment of Adaptive Differentiation to Drought Stress in Eastern Black Sea Local Maize (Zea mays L.) Populations Collected from Different Elevations
- Tez No: 996019
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖZDE HAFİZE YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Bitki ıslahı, Tahıllar, Tarla bitkileri, Zea mays, Plant breeding, Cereals, Field crops
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İklim değişikliğine bağlı olarak kuraklık stresinin sıklığı ve şiddeti artmakta, bu durum tarımsal üretimde verim sürekliliğini tehdit eden başlıca çevresel baskılardan biri olarak öne çıkmaktadır. Kuraklığa dayanıklı bitki materyalinin belirlenmesi, özellikle çevresel heterojenliğin yüksek olduğu bölgelerde daha da önemli hale gelmiştir. Doğu Karadeniz Bölgesi; kısa mesafelerde belirgin biçimde değişen rakım, sıcaklık, yağış, nem ve toprak özellikleri ile dikkat çeken, bu nedenle yerel bitki popülasyonlarında uzun dönemli ekolojik seçilim süreçlerinin etkili olabileceği bir coğrafyadır. Bu ekolojik çeşitlilik, bölgeden toplanan yerel mısır (Zea mays L.) popülasyonlarının kuraklık gibi abiyotik streslere karşı farklı düzeylerde uyum geliştirmiş olabileceğini düşündürmektedir. Ancak söz konusu popülasyonların erken gelişme dönemindeki kuraklık tepkileri yeterli düzeyde karşılaştırmalı olarak ortaya konulmamıştır. Çalışma, farklı rakımlardan toplanan 13 yerel mısır popülasyonu kullanılarak yürütülmüştür. Deneme, kontrol, %10, %15 ve %20 PEG-6000 (polietilen glikol) düzeylerinden oluşan dört uygulama ile Tesadüf Parselleri Deneme Deseni'ne göre faktöriyel düzende 4 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Uygulamalar, bitkiler yaklaşık V1-2 gelişme dönemine ulaştığında başlatılmıştır. Çalışmada sürgün uzunluğu, yaprak sayısı, ilk yaprak uzunluğu ve genişliği, sap çapı, taze ve kuru sürgün ağırlığı, sürgün kuru madde oranı, sürgün su oranı, SPAD değeri, ilk yaprak alanı, kök taze ağırlığı ve kök kuru ağırlığı gibi morfolojik ve fizyolojik özellikler değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, sürgün uzunluğu bakımından 1000–1020 m rakımdan gelen 13. popülasyon 35,4 cm ile en yüksek değeri göstermiş; bunu 690 m rakımdan gelen 12. popülasyon (34,5 cm) ve 1100 m rakımdan gelen 2. popülasyon (33,0 cm) izlemiştir. Buna karşılık, 470 m rakımdan gelen 3. popülasyon 22,6 cm ile en düşük sürgün uzunluğu değerini vermiştir. SPAD değeri bakımından 310 m rakımdan gelen 7. popülasyon (57,61), 1000–1020 m rakımdan gelen 13. popülasyon (57,27) ve 690 m rakımdan gelen 12. popülasyon (53,97) öne çıkmıştır. Kök taze ağırlığında ise 7. ve 12. popülasyonlar sırasıyla 3,93 g ve 3,86 g ile yüksek performans göstermiştir. Elde edilen bulgular, popülasyonların rakımsal kökenleri ile kuraklık stresi yanıtları arasında doğrudan ve tek yönlü bir ilişki ortaya koymamış; buna karşılık farklı rakımsal kökenlerden gelen yerel mısır popülasyonları arasında erken dönem morfolojik ve fizyolojik yanıtlar bakımından belirgin fenotipik farklılıklar bulunduğunu göstermiştir.
Özet (Çeviri)
The frequency and severity of drought stress have increased due to climate change, making it one of the major environmental constraints threatening sustainable agricultural production. Identifying drought-tolerant plant material has therefore become increasingly important, particularly in regions with high environmental heterogeneity. The Eastern Black Sea Region exhibits considerable variation in altitude, temperature, precipitation, humidity, and soil properties over short distances, which may have promoted the adaptation of local maize (Zea mays L.) populations to drought stress. However, the drought responses of these populations during the early growth stage have not been sufficiently compared. This study evaluated thirteen local maize populations collected from different altitudes under drought stress induced by polyethylene glycol (PEG-6000). The experiment was conducted in a factorial arrangement based on a completely randomized design with four replications, including four treatments: control, 10%, 15%, and 20% PEG-6000. Treatments were initiated at the V1–V2 growth stage. Morphological and physiological traits, including shoot length, leaf number, first leaf length and width, stem diameter, shoot fresh and dry weight, shoot dry matter content, shoot moisture content, SPAD value, first leaf area, root fresh weight, and root dry weight, were evaluated. In conclusion, Population 13, originating from an elevation of 1000–1020 m, exhibited the highest shoot length (35.4 cm), followed by Population 12 from 690 m (34.5 cm) and Population 2 from 1100 m (33.0 cm). In contrast, Population 3 from 470 m showed the lowest shoot length (22.6 cm). Regarding SPAD values, Population 7 from 310 m (57.61), Population 13 from 1000–1020 m (57.27), and Population 12 from 690 m (53.97) were among the best-performing populations. For root fresh weight, Populations 7 and 12 also showed high performance, with values of 3.93 g and 3.86 g, respectively. The findings did not reveal a direct and consistent relationship between the altitudinal origin of the populations and their responses to drought stress. However, clear phenotypic differences were observed among local maize populations originating from different elevations in terms of morphological and physiological responses during the early growth stage.
Benzer Tezler
- Bazı örümcek ağları ve sulu ortamda farklı nano oluşumlar içeren manyetik( Fe3O4) ve metalik (Au) yapıların SWAXS yöntemi ile incelenmesi
Investigation of some kind of spider webs and different magnetic (Fe3O4)and metal (Au) structures in aqueous media containing various nano structures with SWAXS method
ELİF HİLAL ŞEN
Doktora
Türkçe
2013
Fizik ve Fizik MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiFizik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN TIRAŞOĞLU
PROF. DR. SEMRA İDE
- The effect of altitude on gut microbiome composition accounting for diet and host genetics: A study on Anatolian blind molerats (Nannospalax xanthodon) in Central Taurus Mountains
Yüksekliğin bağırsak mikrobiyom kompozisyonu üzerindeki etkisinin, diyet ve konak genetiğinin göz önüne alınarak incelenmesi: Orta Toros Dağları'ndaki Anadolu Körfareleri (Nannospalax xanthodon) üzerine bir araştırma
HALİL MERT SOLAK
Doktora
İngilizce
2024
GenetikZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OLEKSIY YANCHUKOV
DR. JAKUB KREISINGER
- Farklı rakımlardaki toprak özelliklerinin bağ gelişimi ve verim bileşenleri üzerine etkisi
The effect of soil properties in difference topographic rise on the vineyard growth and the production parameters
TEKİN ADAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ZiraatAtatürk ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ADİL AYDIN
- Rakımın İstanbul Kekiği'nin (Origanum vulgare subsp. hirtum) uçucu yağ verimi ve bileşenleri üzerine etkileri
The effects of altitude on essential oil yield and components of Istanbul Thyme (Origanum vulgare subsp. hirtum)
AHMET YÜKSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ZiraatÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiDoğal Kaynaklar Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MİNE ÇARDAK
- Rize ve çevresinde dağılım gösteren bitki zararlısı Ricania simulans (Walker, 1851) (Hemiptera: Ricanidae)'ın taksonomik ve biyolojik özellikleri
Taxonomic and biological features of plant pest Ricania simulans (Walker, 1851) (Hemiptera: Ricanidae) distributed in Rize and its surroundings
NİHAL YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
BiyolojiOndokuz Mayıs ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜNAL ZEYBEKOĞLU