Erken Cumhuriyet matbuatında devlet kapitalizmi: Devlet Matbaası (1926-1939)
State capitalism in Early Republican print regime: State Printing House (Devlet Matbaası) (1926–1939)
- Tez No: 996403
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜNEŞ IŞIKSEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Matbaacılık, History, Typography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Erken Cumhuriyet Türkiye'sinde matbuat tarihini, temel dinamiğinin yalnızca ideolojik bir modernleşme projesi değil, devlet kapitalizmiyle iç içe geçmiş özgül bir matbuat rejimi olduğunu ileri sürerek yeniden yorumlamaktadır. Osmanlı'dan devralınan“matbuat kapitalizmi”mirasının 1920'lerin sonlarından itibaren, devletin kültürel ekonomiyi yönlendiren başlıca aktör hâline geldiği merkezi bir sistem olarak nasıl yeniden şekillendirildiğini göstermektedir. Bu çerçevede, özgül kurum olarak Devlet Matbaası, devletin kültürel müdahalesinin, idari düzenlemesinin ve üretiminin kesişim noktası olarak öne çıkmaktadır. Kurumsal tarih yaklaşımı, arşivsel mali verilerin yakın okuması ile birleştirilerek, bireysel aktörlüğü— Emin Barın gibi isimler üzerinden örneklenen—matbuat sektöründeki yapısal dönüşüme bağlamaktadır. Tez, özellikle Devlet Matbaası'nın döner sermaye modeli, okul kitapları tekel uygulaması, özel sektörle kurduğu dengeli ilişki ve yarı-özerk bir kamu işletmesi olarak dönüşen statüsünü analiz etmektedir. Bu dinamikler, devletin stratejik bir kültürel-ekonomik alanda hem üretici hem de düzenleyici aktör olarak konumlandığını ortaya koymaktadır. Böylece çalışma, Türkiye matbuat tarihi literatüründe önemli bir boşluğu doldurmakta ve Osmanlı'dan Cumhuriyet'e matbuatın yeniden yapılandırılmasını anlamak için devlet kapitalizmi ve matbuat rejimi kavramlarını merkezi bir analitik çerçeve olarak sunmaktadır. Nihai olarak tez, Erken Cumhuriyet kültür politikasına ilişkin ekonomik mantık ve kurumsal temelleri görünür kılmakta ve modern Türkiye'de kültür, ekonomi ve devlet gücü arasındaki ilişkileri bütüncül biçimde analiz etmek için yeni bir disiplinler arası yaklaşım önermektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation reinterprets the print history of Early Republican Turkey by arguing that its central dynamic was a state-capitalist print regime, rather than a merely ideological modernization project. It demonstrates how the Ottoman legacy of“print capitalism”was reshaped after the late 1920s into a highly centralized system in which the state became the principal actor guiding the cultural economy. Within this framework, Devlet Matbaası (State Printing House)—kept in its original Turkish designation for specificity—emerges as the key institutional locus where the mechanisms of state intervention, regulation, and production converged.By combining institutional history with close analysis of archival financial data, the study links individual agency—illustrated through figures such as Emin Barın—to the broader structural transformation of the print sector. The dissertation analyzes in particular the State Printing House's revolving-fund model, its textbook monopoly, its managed equilibrium with the private sector, and its evolving status as a semi-autonomous public enterprise. These dynamics reveal how the state positioned itself simultaneously as producer and regulator within a strategically significant cultural economy. In doing so, the dissertation fills a major gap in Turkish print historiography and establishes state capitalism and print regime as essential analytical frameworks for understanding the reconfiguration of print from the Ottoman Empire to the Turkish Republic. Ultimately, the study offers a renewed interpretation of Early Republican cultural policy by clarifying its economic logic and institutional foundations, and by proposing a more integrated approach to the relationship between culture, economy, and state power in modern Turkey.
Benzer Tezler
- Erken Cumhuriyet döneminde metresler ve metreslik
Mistresses and mistresshood in the early Republican period
UMUT AÇIK
- Gündelik yaşamda Osmanlı kadının temsiliyeti (1908 -1918)
Representation of Ottoman women in daily life (1908 -1918)
ŞABAN DEMİR
- Erken Cumhuriyet dönemi mimarlığı'nın söyledikleri: La Turquie Kemaliste dergisi'nin (1934-1948) mimari fotoğraflarının görsel teoriler ve tarihsel metinler üzerinden tarihyazımsal okunması
What Early Republican architecture says: Historiographic reading the architectural photographs of La Turquie Kemaliste journal through visual theories and architectural texts
ŞEYDANUR ÖZCANLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MimarlıkÇankaya ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEREN KATİPOĞLU ÖZMEN
- Dictionary initiatives in the Ottoman Empire in the second half of the 19th century
XIZ.yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı'da sözlükçülük teşebbüsleri
FATMA SÜEDA SARI
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiUluslararası Osmanlı Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜNEŞ IŞIKSEL
- Erken cumhuriyet dönemi tiyatro afişleri ve el ilanları
Theater posters of early republic period
G. BUKET CİVELEK
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiResim-İş Eğitimi Ana Sanat Dalı
PROF. DR. SELÇUK MÜLAYİM