Rızkın beşeri boyutu: İnsan iradesi ve sünnetullah ilişkisi
Human aspect of sustenance: Relatioship between human willpower and sunnatullah
- Tez No: 996422
- Danışmanlar: PROF. DR. NAMIK KEMAL OKUMUŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsan, Kur'ân müfredatının hem konusu hem de muhatabıdır. Kur'ân'a göre insan gaye varlıktır ve varlık âlemi insanın yaratılışıyla bir anlam ifade etmektedir. İnsanın yaratılış ve tabiatını, zaaf ve meziyetlerini, yüklendiği değer ve misyonu açısından ele alan Kur'ân, varlık âlemini insanın yaratılış gayesinin ortaya çıkacağı bir zemin olarak değerlendirmektedir. Yaratılış amacı kulluk olarak belirlenen insanın varlığının devamı rızıkla mümkündür. Çalışmamızın ana eksenini oluşturan rızık, olgu olarak en geniş tanımıyla insanın maddî ve manevî (dünyevî ve uhrevî) her türlü gereksinimlerini ifade etmektedir. İslam düşünce geleneğinde rızık; kader, yaratma, ecel, özgürlük ve bireyin rızkı elde ederken dayandığı temel değerler gibi birçok kavramla bağlantılı olarak ele alınmaktadır. Dolayısıyla rızık olgusu, yalnızca biyolojik veya ekonomik bir mesele değil; metafizik, etik ve sosyal boyutlarıyla birlikte çok katmanlı bir olgudur. Ancak rızık konusuna dair tartışmaların merkezinde şu temel soru yer almaktadır: Rızkın elde edilmesi tamamen ilâhî iradenin tasarrufu altında mı gerçekleşmektedir? insan iradesi bu süreçte nasıl bir rol üstlenmektedir? Bu temel sorunun etrafında şekillenen tartışmalar, özellikle yaratma ile dağıtım ve paylaşım süreçlerinin hangi iradeye dayandığı hususu üzerinden derinleşmektedir. Bu bağlamda İslam düşünce geleneğinde çeşitli ekollerin ve bilginlerin rızkın mahiyeti, kaynağı, insana ulaşma yolları ve fiyatların oluşumu hakkında farklı yaklaşımlar sergiledikleri görülmektedir. Bu çalışmanın temel gayesi ise rızık olgusunu sünnetullah çerçevesinde ele alarak beşerî iradenin bu süreçteki rolünü ortaya koymak ve böylece insanın rızıkla olan ilişkisini ilâhî yasaların sürekliliği ve tabiatın işleyişi bağlamında anlamaya çalışmaktır. Çalışma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın konusu, kapsamı, amacı, önemi, yöntemi ve literatür değerlendirmesi ele alınmıştır. Birinci bölümde, rızık kavramının teorik çerçevesi oluşturularak Kur'ân ve hadislerde rızkın mahiyeti ile kelâm ekollerinin rızık konusuna yaklaşımları incelenmiştir. İkinci bölümde, rızkın beşerî boyutu bağlamında insanın sorumluluğunun teolojik temelleri ve sünnetullah kavramı değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise rızık bağlamında din-iktisat ilişkisi, sünnetullah çerçevesinde ilâhî irade ile beşerî çaba arasındaki ilişki, beşerî iradeyi devre dışı bırakma teşebbüsleri ve rızık konusunun kelâm disiplini içinde ele alınmasının nedenlerinden biri olan“fiyatlar”meselesi mevzu edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Human is both the subject and the addressee of the Qur'anic curriculum. According to the Qur'an, man is a purposeful being, and the realm of existence gains meaning through the purpose of man's creation. The Qur'an, which addresses man's creation and nature, weaknesses and virtues, and the values and mission he undertakes, evaluates the realm of existence as a ground where the purpose of man's creation will emerge. The continuation of man's existence, whose purpose of creation is determined as servitude, is possible through sustenance (rizq). Sustenance, which forms the main axis of our study, in its broadest definition as a phenomenon, expresses all kinds of material and spiritual/worldly and otherworldly needs of man. In the Islamic intellectual tradition, sustenance is discussed in connection with many concepts such as fate (qadar), creation, the end of life (ajal), freedom, and the fundamental values on which the individual relies in obtaining sustenance. Therefore, the phenomenon of sustenance is not merely a biological or economic issue; it is a multi-layered phenomenon with metaphysical, ethical, and social dimensions. However, at the center of the discussions on the subject of sustenance lies the following fundamental question: Does the acquisition of sustenance occur entirely under the disposition of divine will, or what role does human will play in this process? The discussions shaped around this fundamental question deepen, especially over the issue of which will the processes of creation, distribution, and sharing are based on. In this context, it is observed that various schools of thought and scholars in the Islamic intellectual tradition have displayed different approaches regarding the nature of sustenance, its source, the ways it reaches man, and the formation of prices. The main purpose of this study, on the other hand, is to address the phenomenon of sustenance within the framework of sunnatullah, to reveal the role of human will in this process, and thus to try to understand man's relationship with sustenance in the context of the continuity of divine laws and the functioning of nature. The study consists of an introduction and three chapters. In the introduction, the subject, scope, purpose, significance, method, and literature review of the research are discussed. In the first chapter, a theoretical framework of the concept of sustenance is established, and the nature of sustenance in the Qur'an and hadiths, as well as the approaches of the theological schools (kalām) to the concept of sustenance, are examined. In the second chapter, the theological foundations of human responsibility and the concept of sunnatullah are evaluated within the context of the human dimension of sustenance. In the third chapter, the relationship between religion and economics in the context of sustenance, the interaction between divine will and human effort within the framework of sunnatullah, the attempts to disregard human will, and the issue of“prices,”which is one of the reasons why the topic of sustenance was addressed within the discipline of kalām, are discussed.
Benzer Tezler
- E-öğrenme ortamlarında yansıtıcı öğrenme yaklaşımına dayalı bir denizcilik eğitim modeli önerisi
Proposing a reflective learning–based maritime training model in e-learning environments
MEHMET ARDA TUNCALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESMA UFLAZ
- Narrating risk: New York 2140 and the anthropocene
Riski anlatmak: New York 2140 ve antroposen
MEHMET DOĞUKAN KURU
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Batı Dilleri ve EdebiyatıYaşar Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESEN KARA GÖKTOĞAN
- Havran çayı havzasının (Balıkesir) CBS ve uzaktan algılama yöntemleriyle taşkın ve heyelan risk analizi
GIS and remote sensing based flood and landslide risk analysis in the Havran river basin (balıkesir)
HASAN ÖZDEMİR
- Gayt Çayı havzası (Bingöl) deprem risk analizi
Gaytan River basin (Bingöl) seismic risk analysis
NECMEDDİN EYYÜPKOCA
- Bakırçay Havzası'nda ekolojik risk karakterizasyonuna dayalı havza yönetimi
Watershed management based on ecological risk characterization in the Bakırçay Basin
ŞEVKİ DANACIOĞLU