İbn Rüşd'ün cedel anlayışı
Ibn Rushd's understanding of jadal
- Tez No: 996423
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ŞEREFETTİN ADSOY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Cedel, Diyalektik, Mantık, Mantıksal düşünme, Tartışma, İbn Rüşd, Cedel, Dialectic, Logic, Logical reasoning, Discussion, İbn Rüşd
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma XII. yüzyıl İslam düşünürlerinden olan İbn Rüşd'ün cedel anlayışını konu edinmektedir. Çalışma, İbn Rüşd'ün konu hakkındaki görüşlerinin tespit edilmesi ve değerlendirilmesiyle sınırlı tutulmuştur. Bu çalışmada, İbn Rüşd'ün Telhîs-ü Kitâbi'l-Cedel adlı eseri merkeze alınarak onun cedel anlayışı ortaya konulmuş; söz konusu yaklaşımın ülkemizde müstakil bir çalışma olarak ilk kez ele alınması, araştırmanın özgünlüğünü göstermektedir. Genel olarak Aristoteles'in eserlerine yönelik üç farklı şerh (câmi/cevâmi, telhîs ve tefsir) tarzı geliştiren İbn Rüşd'ün Topikler adlı esere yazdığı câmi türü şerhi Aristoteles'in metninin özlü bir özetini sunar. Çalışmamızın temel kaynağı olan ve Telhîs olarak adlandırılan orta şerhi ise, klasik anlamda bir yorumdan ziyade, hem önceki yorumcuların değerlendirmelerinden faydalanarak hem de metne lafzen bağlı kalmaksızın, onun içerdiği anlamları dikkate alarak yapılan bir tür yeniden inşa çabasıdır. İbn Rüşd'ün cedel anlayışı, Aristoteles'in sisteminden hareketle şekillenmiştir. Bu nedenle onun görüşlerini değerlendirirken, Aristoteles'in cedel anlayışı da dikkate alınmıştır. İbn Rüşd'ün yaklaşımı, Aristoteles'in sistemini İslâm mantık geleneğiyle buluşturarak cedelî tartışma becerisini kuramsal bir temele oturtma çabasının bir örneği olarak değerlendirilmektedir. Dolayısıyla çalışmada, İbn Rüşd ve Aristoteles'in konuya dair yaklaşımları paralel biçimde ele alınmış; ayrıca Fârâbî ve İbn Sînâ gibi önceki filozofların cedel anlayışlarıyla karşılaştırılarak, İbn Rüşd'ün terminolojik ve düşünsel farklılıkları vurgulanmıştır. İbn Rüşd'e göre cedel, dinî, ahlâkî, siyasî ve sosyal alanlara ilişkin olup burhânî açıklık ve kesinlik taşımayan bilgi türlerinin elde edilmesinde ve bu alanlara dair çeşitli problemlerin çözümünde, bireylerin ortak kabulüne dayanan hükümleri kullanma imkânı sunmaktadır ve bu yönüyle oldukça geniş bir kullanım alanı açmaktadır. Çalışmada İbn Rüşd'ün cedel ile burhânın farklılığına dair açıklamalarına yer verildiği gibi cedel ile mugalata arasındaki benzerlik ve farklılıklara da dikkat çekilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the dialectical (jadal/cedel) understanding of Ibn Rushd, one of the prominent thinkers of twelfth-century Islamic philosophy. The scope of the research is limited to identifying and evaluating Ibn Rushd's views on this subject. Centered on Ibn Rushd's Talkhīs Kitāb al-Jadal, the study aims to explicate his conception of dialectic; moreover, the fact that this approach is addressed for the first time in Turkey as an independent study demonstrates the originality of the research. Ibn Rushd developed three distinct types of commentaries-jāmiʿ (epitome), talkhīs (middle commentary), and tafsīr (long commentary)-on Aristotle's works. His jāmiʿ commentary on Aristotle's Topics presents a concise summary of the original text. The primary source of this study, his talkhīs (middle commentary), is not a classical commentary in the literal sense; rather, it represents a reconstructive effort that draws on earlier commentators while remaining attentive to the meanings of the text without strict lexical adherence. Ibn Rushd's conception of dialectic is shaped by Aristotle's system. Therefore, the study evaluates his views in conversation with Aristotelian dialectic. Ibn Rushd's approach is regarded as an attempt to harmonize Aristotle's framework with the Islamic logical tradition, thereby grounding dialectical debate on a theoretical basis. Accordingly, the perspectives of Ibn Rushd and Aristotle are examined in parallel, and their ideas are compared with those of earlier philosophers such as al-Fārābī and Ibn Sīnā, highlighting Ibn Rushd's terminological and conceptual distinctions. For Ibn Rushd, dialectic pertains to religious, ethical, political, and social matters. It offers a method for addressing issues in these fields by employing premises grounded in common acceptance, especially where demonstrative certainty is unattainable. The study also discusses Ibn Rushd's explanations of the distinctions between dialectic and demonstration, as well as the similarities and differences between dialectic and sophistry.
Benzer Tezler
- İbn Rüşd'de Uluhiyet problemi
Godhood problem at İbn Rushd Thought
LÜTFÜ CENGİZ
Doktora
Türkçe
2006
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ŞERAFEDDİN GÖLCÜK
- İbn Rüşd'ün din dili anlayışı
Ibn Rushd's understanding of religious language
ZAFER ÇAYLI
Doktora
Türkçe
2022
FelsefeÇukurova ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUNA TUNAGÖZ
- D grubu sanatçıları ve eserlerinin ön-arka yapı kategorileri bakımından incelenmesi
Başlık çevirisi yok
OSMAN ALTINTAŞ
