Ebû Mansûr Muhammed el-Mâtürîdî'de insan fiilleri meselesi
Matter of the human actions in Abū Mansur Muhammad al-Māturīdī
- Tez No: 996437
- Danışmanlar: PROF. DR. HARUN ÇAĞLAYAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırıkkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mâtürîdî, Müslüman kelâm tarihinde özellikle akıl, özgürlük ve sorumluluk ekseninde geliştirdiği fikirlerle öne çıkan önemli bir düşünürdür. İnsan fiilleri meselesi de onun sistematik kelâm anlayışının merkezinde yer almaktadır. Bu mesele, insanın yaptığı fiillerin yaratıcısı mı yoksa sadece faili mi olduğu, Allah'ın iradesi ile insan iradesinin ilişkisi ve kader anlayışı gibi temel teolojik sorular etrafında şekillenir. Mâtürîdî, bu konuda dengeli ve mutedil bir yaklaşım geliştirerek, insanın fiillerinde belirleyici bir irade sahibi olduğunu kabul ederken, aynı zamanda Allah'ın kudret ve iradesinin varlığını da dışlamamıştır. Mâtürîdî' ye göre insan, akıl ve irade sahibi bir varlık olarak kendi fiillerini kazanır. Allah, her şeyi yaratandır ancak insanın fiilleri, onun iradesi ve tercihi doğrultusunda gerçekleşir. Bu kazanım (kesb), insanın eylemlerinden sorumlu tutulabilmesini sağlayan temel ilkedir. Mâtürîdî'nin kesb anlayışı, Eş'arî'de olduğu gibi sadece zahirde bir kazanım değil; hakiki anlamda bir tercih ve sorumluluk bilincini ifade eder. Bu yönüyle onun yaklaşımı, kaderci anlayışa karşı insanın özgürlük alanını genişleten ve ahlaki sorumluluğu vurgulayan bir nitelik taşır. Mâtürîdî ilim, kudret, irade ve tekvin gibi Allah'a nispet edilen sıfatları da insan fiilleriyle ilişkilendirerek açıklamaya çalışmıştır. Allah, olmuş ve olacak her şeyi ezelî ilmiyle bilir; kudreti sınırsızdır fakat bu insanın kendi tercihleriyle fiilde bulunmasını engellemez. Allah'ın yaratması, insanın irade ve eylemiyle birlikte gerçekleşir. Bu nedenle Mâtürîdî'ye göre bir fiilin oluşmasında hem Allah'ın yaratması hem de insanın kazanması söz konusudur. Böylece hem tevhid ilkesi korunur hem de insanın sorumluluğu temellendirilmiş olur. Ecel, rızık, kaza ve kader gibi kavramlar da Mâtürîdî'nin insan fiilleri anlayışının bir parçasıdır. O, kaderi sadece geçmişte yazılmış bir zorunluluk olarak değil, Allah'ın ezelî ilmiyle bildiği bir gerçeklik olarak yorumlar. İnsan kaderine zorunlu olarak mahkûm değildir; aksine kader, insanın yapacağı eylemleri Allah'ın önceden bilmesidir. Bu anlayış, insanın özgürlük alanını ve ahlaki yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; aksine sorumluluğu daha da pekiştirir. Mâtürîdî, insan fiilleri meselesine getirdiği yaklaşım ile hem ilahi mutlaklığı hem de beşerî sorumluluğu uzlaştırmaya çalışmıştır. Onun görüşleri, sadece tarihsel bir kelâm tartışması değil; aynı zamanda günümüz insanının özgürlük, adalet ve etik sorumluluk gibi konularda sağlıklı bir anlayış geliştirmesi açısından da önem taşımaktadır. Mâtürîdî'nin bu dengeli yaklaşımı, İslâmî düşünce tarihinde özgürlük ve kader arasındaki ilişkiyi anlamada önemli bir dönüm noktasıdır.
Özet (Çeviri)
Māturīdī is an important thinker in the history of Islamic theology, especially with the ideas he developed on the axis of reason, freedom and responsibility. The issue of human actions is also at the center of his systematic understanding of theology. This issue is shaped around fundamental theological questions such as whether man is the creator of his actions or merely the doer, the relationship between the will of God and man, and the understanding of fate. Māturīdī developed a balanced and moderate approach on this issue, accepting that man has a determining will in his actions, while at the same time not excluding the existence of God's power and will. According to Māturīdī, man acquires his own actions as a being with reason and will. God is the Creator of everything, but man's actions occur in accordance with his will and choice. This acquisition (kasb) is the basic principle that enables man to be held responsible for his actions. Māturīdī's understanding of kasb is not only an apparent acquisition as in Ashari; it expresses a real choice and consciousness of responsibility. In this respect, his approach has a quality that expands the area of freedom of man against the fatalistic understanding and emphasizes moral responsibility. Māturīdī tried to explain the attributes attributed to Allah, such as knowledge, power, will and tekvīn, by associating them with human actions. Allah knows everything that has happened and will happen with His eternal knowledge; His power is unlimited however, this does not prevent man from acting according to his own choices. God's creation occurs together with man's will and action. Therefore, according to Māturīdī, both God's creation and man's gain are involved in the formation of an action. In this way, both the principle of monotheism is protected and man's responsibility is established. Concepts such as death, sustenance, fate and destiny are also part of Māturīdī's understanding of human actions. He interprets fate not only as an obligation written in the past, but as a reality known by God with His eternal knowledge. Man is not necessarily condemned to his fate; On the contrary, destiny is Allah's prior knowledge of the actions that man will take. This understanding does not eliminate man's area of freedom and moral responsibility; on the contrary, it strengthens his responsibility. With his approach to the issue of human actions, Māturīdī tried to reconcile both divine absoluteness and human responsibility. His views are important not only for a historical theological discussion but also for today's people to develop a healthy understanding of issues such as freedom, justice and ethical responsibility. Māturīdī's balanced approach is an important turning point in understanding the relationship between freedom and destiny in the history of Islamic thought.
Benzer Tezler
- İmam Mâtürîdî ve Kâdî Abdülcebbâr'a göre hikmet kavramının karşılaştırılması
The concept of wisdom according to Kâdî Abdulcebbâr and Mâtürîdî
MUHAMMET BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinHitit ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL BULUT
- Ebû mansûr el-Mâtürîdî'nin peygamber ve sünnet anlayışı
Понимание пророка и сунны абу мансуром аль-матуриди
SABIR MURATALİEV
Doktora
Türkçe
2025
DinKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEKİR TATLI
- İmâm Mâtürîdî ve Kitâbü't-Tevhîd'inde nübüvvet görüşü
The view of prophethood in Imam Maturidi's Kitab al-Tawhid
SÜMEYYE AKDENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinBitlis Eren ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSA YÜCEER
- Ebû Mansûr Muhammed el-Mâtürîdî'de büyük günah-şefaat ilişkisi
The great sinner-shafaa'h relation in Abû Mansūr Mohammed al-Māturīdī
KEVSER TEKE
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinKırıkkale ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HARUN ÇAĞLAYAN
- Ebu'l-Yüsr Muhammed el-Pezdevi'nin Maturidi kelam sistemine katkıları
Contributions of Abu'l–Yusr Muhammad al-Bazdawi to Maturidi theolody (Kalam) system
HAKAN YILDIZHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LÜTFÜ CENGİZ