Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitaplarındaki zaman kavrayışı üzerine bilişsel anlambilim çözümlemesi
Cognitive semantics analysis on time comprehension in teaching Turkish as a foreign language books
- Tez No: 996503
- Danışmanlar: PROF. DR. FERHAT ENSAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Eğitim ve Öğretim, Linguistics, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada yabancı dil olarak Türkçe öğretimi amacıyla hazırlanan Yedi İklim, Yeni Hitit ve Gazi TÖMER ders kitaplarının B2 ve C1 düzeylerinde öğrenicinin alımlama becerilerine yönelik hazırlanan metinlerde zaman kavrayışının temsil biçimi, bilişsel dilbilim çerçevesinde incelenmiştir. Toplam 27.658 tümceden oluşan veri seti metafor, metonimi ve metaftonimi kategorileri üzerinden çözümlenmiştir. Zamanın kavramsal odakları, kaynak alanları ve işlevsel kullanımları belirlenmiştir. Bulgular, zaman kavrayışının ağırlıklı olarak kavramsal odaklar üzerinden kurgulandığını göstermektedir. En sık rastlanan metonimik odaklar TAKVİM-ZAMAN ve OLAY-ZAMAN olurken, MEVSİM-ZAMAN ve NESNE-ZAMAN odakları daha düşük oranlarda yer almıştır. Zamanın işlevsel kullanımlarında ise süre, değerleme ve retorik-anlatı kategorilerinin öne çıktığı ve modalite-olasılık, kesinlik-belirsizlik, sıklık işlevlerinin daha sınırlı düzeyde yer aldığı tespit edilmiştir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi için hazırlanan kitap setlerinden Yedi İklim, zaman kavramını metafor ve metonimi açısından en yüksek yoğunlukta sunmaktadır. HAREKET-YOL ve NESNE-ARAÇ gibi somut şemalarla öğrenenlere yapısal olarak tutarlı ve kavramsal açıdan zengin biçimde zaman tasarımı sağlayan materyal olarak öne çıkmaktadır. Gazi TÖMER seti, metafor ve metonimi kullanımında orta düzeyde ve dengeli, metaftonimik de ise en yüksek düzeyde görünüm sergilemektedir. Zamanın olay, takvim ve eylem odaklı metonimik örgü içinde, işlevsel ve ritmik yönlerine eğilimli zaman modeli sunduğu düşünülmektedir. Yeni Hitit setinde ise metafor, metonimi ve metaftonimi yoğunluğu görece en düşük düzeydedir. Temel kavramsal şemalara dayalı, kronolojik ve kültürel bağlama odaklanan tutarlı ve kontrollü zaman kavrayışı sunulmaktadır. B2 düzeyinde zamanın anlatısal ve deneyimsel bağlamlarda kullanıldığı, C1'de ise soyutlaştırma düzeyinin arttığı ve kültürel kodların belirginleştiği belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, zaman kavrayışının Türkçe öğretim materyallerinde kültürel ve bilişsel düzeyde çok katmanlı yapı sunduğunu ortaya koymaktadır
Özet (Çeviri)
This study examines the representation of time perception in the texts prepared for teaching Turkish as a foreign language at the B2 and C1 levels in the Yedi İklim, Yeni Hitit, and Gazi TÖMER textbooks, within the framework of cognitive linguistics. The book sets, consisting of 27,658 sentences, were analyzed through the categories of metaphor, metonymy, and metaphtonymy. The findings show that the understanding of time is predominantly constructed through conceptual focuses. The most frequently encountered metonymic focuses were CALENDAR-TIME and EVENT-TIME, while SEASON-TIME and OBJECT-TIME focuses were present at lower rates. In the functional uses of time, the categories of duration, evaluation, and rhetoric-narrative were prominent, while the functions of modality-probability, certainty-uncertainty, and frequency were found to be more limited. Among the book sets prepared for teaching Turkish as a foreign language, the Yedi İklim set presents the concept of time with the highest intensity in terms of metaphor and metonymy. It stands out as a material that provides learners with a structurally consistent and conceptually rich understanding of time through concrete schemas such as MOVEMENT-PATH and OBJECT-TOOL. The Gazi TÖMER set exhibits a moderate and balanced level of metaphor and metonymy use, while exhibiting the highest level of metonymy. It is thought to offer a time model that leans towards the functional and rhythmic aspects of time within a metonymic framework focused on events, calendars, and actions. In the Yeni Hitit set, the intensity of metaphor, metonymy, and metonymy is relatively low. It offers a consistent and controlled understanding of time based on basic conceptual schemas and focusing on chronological and cultural context. It was determined that at the B2 level, time is used in narrative and experiential contexts, while at the C1 level, the level of abstraction increases and cultural codes become more prominent. In conclusion, the study reveals that the understanding of time in Turkish teaching materials presents a structure at the cultural and cognitive levels
Benzer Tezler
- Else Günther als Kinderbuchautorin und ihr Beitrag zur interkulturellen Erziehung
Çocuk kitabı yazarı olarak Else Günther ve onun kültürlerarası eğitime katkısı (Else Günther as a children's book autor and hercontribution to intercultural education)
HALİME YEŞİLYURT
Doktora
Almanca
2020
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ OSMAN ÖZTÜRK
- Fransızca ders kitaplarında yer alan dinleme ve konuşma etkinliklerinin incelenmesi ve karşılaştırılması
Examination and comparison of listening and speaking activities in French textbooks
GİZEM BAYRAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FÜSUN SARAÇ
- Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde çocuk kitaplarındaki metinlerin çocuğa görelik ilkesine göre incelenmesi
Investigation of texts in children's books according to the principle of relativitiy to children in teaching Turkish as a foreign language
SEHER GÜLERYÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FUNDA UZDU YILDIZ
- Yabancılar için hazırlanan Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı ile Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin yazılı anlatımlarındaki söz varlığı
Vocabulary in Turkish textbooks prepared for foreigners and vocabulary in written expression of learners of Turkish as a foreign language
GÖKÇEN GÖÇEN
Doktora
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALPASLAN OKUR
- Çocuklara yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan a1 seviyesi ders kitaplarındaki kültürel unsurların incelenmesi
Analysis of cultural elements in a1 level textbooks used in teaching Turkish as a foreign language to children
CEREN MERHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ FERHATOĞLU