Ritim ve anlama irtibatı: İdioritmik çeviri modeli
The connection between rhythm and understanding: The idiorhythmic translation model
- Tez No: 996609
- Danışmanlar: PROF. DR. ERMAN GÖREN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Mütercim-Tercümanlık, Linguistics, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Aristoteles, Dil bilim, Poetika, Ritim, Çeviri, Aristotle, Linguistics, Poetics, Rhythm, Translation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dil Bilimi Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, dilbilim ve çeviribilim alanyazını için“Ritmin Sessizliği”adını verdiğimiz olguyu sorunsallaştırmaktadır. Sorunun felsefi kökeninin, ritmi (rhythmos) bütüncül oluş formu (hylomorphism) olarak gören Aristotelesçi paradigmadan ziyade, onu anlamdan ayrılabilir ikincil bir metrik unsur olarak kodlayan Platoncu-Augustinusçu mirasta yattığı savunulmaktadır. Hakim dilbilimsel ve işlevselci kuramlar ritmin kurucu rolünü ihmal ederken, fenomenolojik yaklaşımlar ise ritmi ferdi fail (özne) ile bütünleştiren süreç odaklı bir metodolojiden yoksun kalmıştır. Bu boşluğa yanıt olarak bu tez, Aristotelesçi poetika ile modern çeviri yaklaşımlarını sentezleyen kendi İdioritmik Çeviri Modelini önermektedir. Felsefi-hermeneutik metodolojiyle ve Ferit Edgü'nün“Ses”/“Voice”vaka analiziyle test edilen model, çeviri eylemini beş kavramla analiz eder: Telos (içkin ritmik amaç), pathos (bedenleşmiş ritmik deneyim), idioritim (çevirmenin ferdi ritmik fail yapısı), anagnōrisis (ritmik kavrayış) ve metaxy (ritmik etkileşim alanı). Çalışmanın en çarpıcı bulgusu, çeviri eyleminin rasyonel bir“seçim”değil, metnin ritmik Telos'u ile çevirmenin idioritmi arasındaki ferdi nedenselliğin dayattığı“kaçınılmaz bir idioritmik yanıt”olduğudur. İki farklı çevirmenin aynı telos'a farklı“kaçınılmaz”yanıtlar verebilmesi bu ferdi nedensellik ilkesini doğrulamaktadır. Tez,“anlama, ritmik bir irtibattır”nihai sonucuna varır. Anlama, zihinsel kod çözme eyleminden ziyade, anlayan ferdin idioritmi ile metnin telos/rhythmos'u (bütüncül oluş formu) arasında gerçekleşen“ritmik bir senkronizasyon”eylemidir. Bu çalışma, anlam/biçim ikiliğine ritim eksenli bir yanıt sunarak, anlama ve çeviri eylemini bedensel, deneyimsel ve ontolojik bir karşılaşma olarak yeniden tanımlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study addresses what it terms“The Silence of Rhythm,”a foundational gap in linguistics and translation studies. It argues the problem's philosophical origin lies in adopting the Platonic-Augustinian metric paradigm, which treats rhythm as a secondary, detachable form, rather than the Aristotelian rhythmos paradigm of hylomorphism. While dominant linguistic and functionalist theories neglect rhythm's constitutive role, phenomenological approaches have lacked a process-oriented methodology integrating rhythm with the particular agent. In response, this dissertation proposes its own Idiorhythmic Translation Model, synthesizing Aristotelian poetics with modern translation approaches. Tested via a philosophical-hermeneutic methodology on the“Ses”/“Voice”case study, the model analyzes the translation act through five core concepts: Telos, pathos, idiorhythm, anagnōrisis, and metaxy. The striking finding of the study is that translation is not a rational“choice”but an“unavoidable idiorhythmic response”dictated by the specific causality between the text's rhythmic telos and the translator's idiorhythm. The fact that two different translators can produce different“unavoidable”responses to the same telos verifies this principle of specific causality. The thesis concludes:“Understanding is a rhythmic connection”. Understanding is not just mental decoding but an act of“rhythmic synchronization”between the person's idiorhythm and the text's telos/rhythmos. The study offers a rhythm-centered solution to the form/meaning dichotomy, redefining understanding and translation as an embodied, experiential, and ontological encounter.
Benzer Tezler
- Dilbilimde ritim ve anlam ilişkisi: Karagöz oyunlarının gerilim temelli tahlili
The relationship between rhythm and meaning in linguistics: A tensive semiotic analysis of Karagöz shadow plays
ZEYNEP SEZA YILMAZ
Doktora
Türkçe
2025
Dilbilimİstanbul ÜniversitesiDil Bilimi Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERMAN GÖREN
- Türkiye'de ve yurt dışında Türkçe eğitim görmekte olan uluslararası öğrencilerin sağlık konulu atasözlerini ve özdeyişleri anlama düzeyleri üzerine bir inceleme: Sağlık Bilimleri Üniversitesi örneği
A study on comprehension levels of health-themed proverbs and maxims of international students studying Turkish in Turkey and abroad: The case of University of Health Sciences
MUSTAFA KARANFİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Aydın ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAMİL VELİ NERİMANOĞLU
- In search of a syntactic relationship between rhythm and language
Dil ve ritim arasındaki sentaktik ilişkinin peşinde
AZİZ MUHAMMED AKKAYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
PsikolojiBoğaziçi ÜniversitesiBilişsel Bilimler Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA MUNGAN GÜRSOY
DR. ÖĞR. ÜYESİ PAVEL LOGACEV
- Bâkî'nin ses dünyası
Bâkî's style of sounds
HASAN KAPLAN
Doktora
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMAL KURNAZ
- Müzikal Algı Testi'nin türkçe adaptasyonu, geçerlik ve güvenirlik çalışması
A study on the Turkish adaptation, validity and reliability of musical perception test
AYŞE SANEM ŞAHLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
MüzikTurgut Özal ÜniversitesiOdyoloji ve Konuşma Bozuklukları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL BELGİN