Sosyal bilgiler dersinde sürdürülebilir kalkınma amaçları kapsamında sıfır atık eğitim modülü geliştirme çalışması
Zero waste education modüle development study within the scope of sustainable development goals in social studies course
- Tez No: 996806
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET AÇIKALIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, Sürdürülebilir kalkınma, Sıfır atık, Social studies, Sustainable development, Zero waste
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamında geliştirilen sıfır atık eğitiminin, Sosyal Bilgiler derslerinde uygulanması ve öğrenci görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesidir. Araştırmada, karma yöntem desenlerinden eş zamanlı iç içe geçmiş desen tercih edilmiştir. Çalışma, 2022–2023 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminde bir devlet okulunda Sosyal Bilgiler dersine katılan 35 4. sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Araştırmada veriler, Sıfır Atık Yönetimi Ölçeği, öğretmen gözlem formu, öğretmen görüşme formu, öğrenci görüşme formu, araştırmacı günlükleri, öğrenci günlükleri ve öğrenci çalışma kâğıtları aracılığıyla toplanmıştır. Nicel veriler SPSS programı kullanılarak, nitel veriler ise betimsel ve içerik analizi teknikleriyle analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, öğrencilerin eğitim öncesinde Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları konusunda bilgi sahibi olmadıkları, sıfır atık kavramını ise çoğunlukla geri dönüşümle sınırlı biçimde tanımladıkları ortaya çıkmıştır. Geliştirilen eğitim modülünün uygulanması sonrasında öğrencilerin, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının 2030 yılına kadar ulaşılması planlanan 17 küresel hedeften oluştuğunu fark ettikleri ve bu hedeflere ulaşmada bireysel ve toplumsal katkının önemini kavradıkları belirlenmiştir. Öğrenciler eğitimle birlikte sıfır atık yaklaşımını yalnızca geri dönüşüm olarak değil, israfın önlenmesi, yeniden kullanım ve atıkların değerlendirilmesi gibi daha bütüncül bir süreç olarak açıklayabilmiş ve günlük yaşamlarından bu uygulamalara yönelik örnekler verebilmişlerdir. Sıfır Atık Yönetimi Ölçeğinden elde edilen bulgular, ölçek toplam puanlarında ve alt boyutları olan Bilgi Düzeyi, Mevcut Olanaklar ile Motivasyon–Farkındalık alanlarında son test lehine istatistiksel olarak anlamlı artışlar olduğunu ortaya koymuştur. Öğretmen görüşleri ve gözlem verileri ise, geliştirilen eğitim modülünün hem içerik hem de uygulama açısından öğrencilerin ilgisini çektiğini ve öğrenme sürecini desteklediğini göstermiştir. Sürdürülebilirlik ve sıfır atık konularının somut örneklerle ve uygulamalı etkinliklerle sunulmasının, öğrencilerin kavramları daha iyi anlamalarına yardımcı olduğu ve derslerin günlük yaşamla ilişkilendirilmesinin öğrencilerin tutum ve davranışlarına olumlu yansıdığı anlaşılmıştır. Sonuç olarak geliştirilen eğitim modülü, mevcut öğretim programlarını ve ders kitaplarını destekleyici bir öğretim materyali, öğretmenler için ise sürdürülebilirlik ve sıfır atık konularında derslerde kullanılabilecek rehber bir kaynak niteliğine sahiptir.
Özet (Çeviri)
This study aims to develop a zero-waste education program within the scope of the Sustainable Development Goals (SDGs), and to evaluate it based on students' views. In this study, a mixed-methods design was employed. The study was conducted with 35 fourth-grade students participating in Social Studies lessons at a public school during the second semester of the 2022–2023 academic year. Data were collected through the Zero Waste Management Scale, semi-structured interviews with students and their teacher, teacher observation form, student and researcher diaries, and the student worksheets. Quantitative data were analyzed using the SPSS program, while qualitative data were examined through descriptive and content analysis. The findings revealed that, prior to the instruction, students had limited knowledge of the SDGs and perceived the concept of zero waste mostly as recycling. Following the implementation, students recognized that the SDGs consist of 17 goals to be achieved by 2030 and became aware of the importance of individual and collective actions in achieving these goals. They began to define zero waste both as recycling and a comprehensive process involving the prevention of waste, reuse of materials, and evaluation of resources, and were able to provide examples from their daily life. The results obtained from the scale indicated statistically significant improvements in overall scores as well as in the sub-dimensions of the post-test. Teacher observations and views showed that this module was engaging for students both in content and practice and effectively supported the learning process. Presenting sustainability and zero waste concepts through concrete examples and hands-on activities helped students understand the concepts more deeply, and relating the lessons to everyday life positively influenced their attitudes and behaviors. In conclusion, the developed educational module serves as a supplementary teaching material that supports current curricula and textbooks and stands as a practical guide for teachers to integrate sustainability and zero waste education into their lessons.
Benzer Tezler
- Sürdürülebilir kalkınma amaçları bağlamında sosyal bilgiler
Social studies in the context of sustainable development goals
MUSTAFA TOKLU
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NUSRET KOCA
- Paris Anlaşması'na uygun disiplinlerarası çevre eğitiminin çevre ve iklim değişikliği bilincine yansımaları
Reflections of interdisciplinary environmental education according to the Paris Agreement on environmental and climate change awareness
PELİN KÖSEOĞLU
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİNAN ERTEN
- İlköğretim programlarının sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından, çevre eğitimi ve iklim değişikliği boyutunda incelenmesi
An examination of primary education programs in the dimensions of environmental education and climate change in the terms of sustainable development goals
FATMA AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN YILMAZ
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNEM DİNÇOL ÖZGÜR
- Sosyal bilgiler dersinde sürdürülebilir kalkınma: Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve ortaokul öğrencilerinin görüşleri
Sustainable development in social studies course: Opinions of social studies teachers and secondary school students
YAKUP AZRAK
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUBA ÇENGELCİ KÖSE
- 6. sınıf sosyal bilgiler dersinde sürdürülebilirlik bilinci kazandırmaya yönelik etkinliklerin öğrencilerin sürdürülebilir yaşama yönelik farkındalıklarına etkisi
The effect of activities for sustainability awareness on students' sustainable living awareness in 6th grade social studies course
MERVE SUNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUBA ÇENGELCİ KÖSE