Poliklorlu dibenzo-p-dioksinler ve Poliklorlu dibenzo-furanların Atmosferik Konsantrasyonları ve Islak-Kuru Çökelme Akılarının Belirlenmesi
Determination of Atmospheric Concentrations and Wet-Dry Deposition Fluxes of Polychlorinated dibenzo-p-dioxins and Polychlorinated dibenzo-furans
- Tez No: 997372
- Danışmanlar: PROF. DR. YÜCEL TAŞDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çevre Mühendisliği, Environmental Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Atmosferik çökelme, atmosferik kirlilik ve ekosistemler arasında hayati bir bağlantı görevi görür; kimyasal bileşimi ve çökelme akısı, bölgesel çevre kalitesi için önemli göstergeler sağlar. Bu çalışmada, Türkiye'nin önemli sanayi ve yerleşim merkezlerinden biri olan Bursa'da poliklorlu dibenzo-p-dioksinler ve poliklorlu dibenzofuranların (PCDD/F'lar) atmosferik çökelme akıları ölçülmüş ve modellenmiştir. PCDD/F çökelme örneklemeleri, Haziran 2022- Haziran 2023 döneminde aylık olarak su yüzeyli örnekleyici (SYÖ), ıslak-kuru çökelme örnekleyicisi (IKÇÖ) ve toplam (Bulk) örnekleyici kullanılarak ülkemizde ilk kez gerçekleştirilmiştir. SYÖ ve IKÇÖ kullanılarak partikül faz PCDD/F kuru çökelme akıları doğrudan ölçülmüştür. Bu örnekleyiciler için Σ17 PCDD/F kuru çökelme akılarının SYÖ ve IKÇÖ kullanımıyla sırasıyla 102-530 pg/m²-gün ve 52-176 pg/m²-gün aralıklarında değiştiği belirlenmiştir. Ayrıca, uluslararası literatürde ilk defa, SYÖ kullanılarak gaz fazı PCDD/F kuru çökelme akıları doğrudan ölçülmüştür. Gaz fazı Σ17 PCDD/F kuru çökelme akı (Fg) değerlerinin 18,64 ile 49,53 pg/m²-gün arasında değiştiği tespit edilmiştir. Her bir PCDD/F için kütle transfer katsayıları (KTK) hesaplanmış ve ortalama değeri 0,45±0,15 cm/s olarak elde edilmiştir. Çalışma kapsamında, toplam (Bulk) çökelme akıları da ölçülmüştür. Yağışın olmadığı dönemlerdeki Σ17 PCDD/F ortalama toplam çökelme akıları 52,32±23,68 pg/m²-gün olarak hesaplanırken yağışın olduğu dönemlerdeki Σ17 PCDD/F toplam çökelme akılarının ise partikül ve çözünmüş fazlar için sırasıyla 63,30±16,82 ve 67,66±9,7 pg/m²-gün olduğu saptanmıştır. Toplam çökelme örnekleri için litaratürde ilk defa partikül ve çözünmüş faz ayırımı yapılmıştır. Diğer bir çökelme türü olan ıslak çökelmede Σ17 PCDD/F akılarının partikül ve çözünmüş fazlar için sırasıyla 1150,59- 3345,13 pg/m²-gün ve 193,91-767 pg/m²-gün aralığında değiştiği saptanmıştır. Buna bağlı olarak, yağmur suyu PCDD/F konsantrasyonları partikül ve çözünmüş fazlar için sırasıyla 68,52±44,25 pg/L ve 12,44±5,73 pg/L olarak ölçülmüştür. Son olarak, PCDD/F'ların hava-su ara yüzeyindeki taşınımını değerlendirmek için KTK'ları modellenmiştir. PCDD/F'lar için ortalama gaz faz (kg) ve su fazı (kw) tekil KTK değerleri sırasıyla 0,53±0,01 cm/s ve 1,01×10⁻⁵±2,18×10⁻⁷ cm/s olarak hesaplanmış; genel gaz faz KTK'larının (Kg) ise 0,05-0,10 cm/s aralığında değiştiği belirlemiştir.
Özet (Çeviri)
Atmospheric deposition serves as a pivotal link between atmospheric pollution and ecosystems, with its chemical composition and deposition flux providing crucial indicators for regional environmental quality. In this study, atmospheric deposition fluxes of polychlorinated dibenzop-dioxins and polychlorinated dibenzofurans (PCDD/Fs) were measured and modeled in Bursa, one of Türkiye's important industrial and residential centers. PCDD/F deposition sampling was carried out monthly between June 2022 and June 2023 using a water surface sampler (WSS), a wet-dry deposition sampler (WDDS), and a bulk sampler, for the first time in Turkey. Particlephase PCDD/F dry deposition fluxes were directly measured using WSS and WDDS. For these samplers, it was determined that the Σ17 PCDD/F dry deposition fluxes varied between 102-530 pg/m²-day and 52-176 pg/m²-day using WSS and WDDS, respectively. Furthermore, for the first time in the international literature, gas-phase PCDD/F dry deposition fluxes were directly measured using the WSS. It was determined that the gas-phase Σ17 PCDD/F dry deposition flux (Fg) values ranged from 18.64 to 49.53 pg/m²-day. Mass transfer coefficients (MTCs) were calculated for each PCDD/F, and the average value was obtained as 0.45±0.15 cm/s. In this study, total (bulk) deposition fluxes were also measured. The average total deposition flux of Σ17 PCDD/F during periods without precipitation was calculated as 52.32±23.68 pg/m²-day, while the total deposition flux of Σ17 PCDD/F during periods with precipitation was determined to be 63.30±16.82 and 67.66±9.7 pg/m²-day for the particulate and dissolved phases, respectively. For the first time in the literature, particle and dissolved phase separation was performed for bulk deposition samples. In wet deposition, another type of sedimentation, Σ17 PCDD/F fluxes were found to range from 1150.59-3345.13 pg/m²-day and 193.91-767 pg/m²-day for particle and dissolved phases, respectively. Accordingly, rainwater PCDD/F concentrations were measured as 68.52±44.25 pg/L and 12.44±5.73 pg/L for the particle and dissolved phases, respectively. Finally, MTCs were modeled to evaluate the transport of PCDD/F at the air-water interface. The average gas phase (kg) and water phase (kw) individual MTC values for PCDD/F were calculated as 0.53±0.01 cm/s and 1.01×10⁻⁵±2.18×10⁻⁷ cm/s, respectively; and the overall gas phase MTC (Kg) was determined to vary between 0.05-0.10 cm/s.
Benzer Tezler
- Poliklorlu dibenzo-p-dioksinler ve poliklorlu dibenzo-furanların atmosferik konsantrasyonları ve partikül-gaz dağılımlarının araştırılması
Investigation of atmospheric concentrations and particulate-gas partitionings of polychlorinated dibenzo-p-dioxins and polychlorinated dibenzo-furans
BERKE GÜLEĞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çevre MühendisliğiBursa Uludağ ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL TAŞDEMİR
- Poliklorlu dibenzo-P-dioksinler ve poliklorlu dibenzo-furanların (PCDD/F'ler) topraktaki zaman ve mekâna bağlı değişimleri ile toprak-hava arakesitindeki geçişler
Spatio- temporal variations of polychlorinated dibenzo-P-dioxins and polychlorinated dibenzo-furans (PCDD/Fs) in soil samples and their exchange in the air-soil interface
FATMA DURMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çevre MühendisliğiBursa Uludağ ÜniversitesiÇevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL TAŞDEMİR
- PCB atölyelerinde iş sağlığı ve güvenliği
Occupati̇onal health and safety in PCB workshops
SAMET AKGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Halk SağlığıGedik Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HANİFİ SARAÇ
- Kentsel atmosferik PCDD/F'lar: konsantrasyon, zamana bağlı değişim, kanser riski ve kaynak belirleme
Urban air PCDD/Fs concentration, temporal change, cancer risk and source identification
TARIK DÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çevre MühendisliğiBursa Uludağ ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL TAŞDEMİR
- Endokrin bozucu kimyasal maddeler insan sağlığı üzerine etkileri ve çözüm önerileri
Effects of endocrine disordering chemical substances on human health and solution suggestions
NURBANU BULUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Biyolojiİskenderun Teknik ÜniversitesiKimyasal, Biyolojik, Radyolojik Nükleer Tehditleri Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. KÜBRA YAKINCI