Doğu Türkistan'daki ceditçi şairler ve Abdukadir Damolla ailesi
Jadidist poets in East Turkestan and the family of Abdukadir Damolla
- Tez No: 997587
- Danışmanlar: PROF. DR. VAHİT TÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Cedit hareketi, Movement of Jadidism
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 19. yüzyılın son çeyreğinde Rusya Müslümanları arasında ortaya çıkan ve kısa sürede Türk dünyasının geniş bir coğrafyasına yayılan Ceditçilik hareketini, Doğu Türkistan özelinde ele almaktadır. Ceditçilik; eğitimde reform, basın-yayın faaliyetleri, dilde sadeleşme ve toplumsal modernleşme hedefleri doğrultusunda şekillenmiş bir yenileşme hareketi olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada öncelikle Ceditçiliğin tarihsel arka planı, ortaya çıkış nedenleri ve Türk dünyasındaki genel gelişim süreci incelenmiştir. Ardından Ceditçiliğin Doğu Türkistan'a geçiş süreci, yerel koşullar çerçevesinde nasıl benimsendiği ve dönüştüğü ele alınmıştır. Tezin temel odak noktalarından biri, Ceditçi düşüncenin Doğu Türkistan'daki edebî yansımalarıdır. Bu bağlamda Ceditçi şairlerin hayatları, eserleri ve edebî anlayışları değerlendirilmiş; şiirlerinde işlenen modernleşme, millî kimlik, cehaletle mücadele ve toplumsal uyanış temaları analiz edilmiştir. Çalışmanın sonraki bölümünde Abdukadir Damolla ve ailesi ele alınmış; özellikle oğlu Abliz Mahsum'un hayatı ve şiirleri üzerinde durulmuştur. Abliz Mahsum'un şiirleri, Ceditçi düşünceyle ilişkisi bağlamında incelenmiş ve bu şiirlerin Doğu Türkistan'daki millî uyanış sürecine katkıları ortaya konmuştur. Sonuç olarak bu tez, Ceditçiliğin Doğu Türkistan'da yalnızca bir eğitim reformu değil, aynı zamanda edebiyat ve kültür yoluyla gelişen bir modernleşme ve millî bilinç hareketi olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis eḫamines the Jadidism movement, which emerged among the Muslims of the Russian Empire in the last kuarter of the nineteenth century and rapidly spread across a wide geography of the Turkic world, with a particular focus on East Turkestan. Jadidism is evaluated as a reformist movement shaped by objectives such as educational reform, press and publishing activities, linguistic simplification, and social modernization. The study first eḫplores the historical background of Jadidism, the reasons for its emergence, and its general development within the Turkic world. Subsekuently, the process through which Jadidism reached East Turkestan and how it was adopted and transformed under local conditions is discussed. One of the main focal points of the thesis is the literary reflections of Jadidist thought in East Turkestan. In this conteḫt, the lives, works, and literary perspectives of Jadidist poets are eḫamined, and the themes of modernization, national identity, struggle against ignorance, and social awakening in their poetry are analyzed. A significant part of the study is devoted to Abdukadir Damolla and his family, with particular emphasis on the life and poetry of his son, Abliz Mahsum. Abliz Mahsum's poems are analyzed in relation to Jadidist thought, and their contributions to the process of national awakening in East Turkestan are revealed. In conclusion, this thesis aims to demonstrate that Jadidism in East Turkestan was not merely an educational reform movement, but also a movement of modernization and national consciousness developed through literature and culture.
Benzer Tezler
- Doğu Türkistan'daki aşırı nüfus artışının tarım sektörü üzerine etkisi
High population growth's effection agriculture sector in east Turkistan
İLYAR ŞEMSEDDİN
- Doğu Türkistan'daki İsveç Misyoner Kilisesi İçin İlahi Kitabı (Transkripsiyon - aktarma - dizin)
Song-Book for the Swedish Mission Church in Eastern Turkestan(Transcription - translation - index)
TAHSİN KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇETİN PEKACAR
- Doğu Türkistan'daki hak ihlalleri konusunda STK çalışmaları: İstanbul örneği
NGO studies on rights violations in east Turkestan: The example of Istanbul
EMİNE KAYA OKATAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SosyolojiÜsküdar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELİN KARANA
- İsveç Misyoner Kilisesinin Doğu Türkistan'daki Faaliyetleri (1892-1935)
The Activities of The Swedish Missionary Church in East Türkistan (1892-1935)
MURAT SAYIN
- Kuşak ve yol girişimi'nin Doğu Türkistan'daki yansımaları: Bölgesel kalkınma, siyasi hegemonya ve uluslararası ilişkiler açısından bir analiz
An analysis of the belt and road initiative's repercussions in East Turkestan from the perpevtive of regional development, political hegemony and international relations
AHMET İNAN EREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TEKİN TUNCER