Geri Dön

Özgül öğrenme bozukluğu ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu komorbiditesi olan çocuklarda okuma-yazma performansının yönetici işlevler, nörobilişsel profil ve işlevsellik ile ilişkisinin incelenmesi

An investigation of the relationship between reading-writing performance and executive functions, neurocognitive profile, and functionality in children with specific learning disorder and comorbid attention-deficit/hyperactivity disorder

PDF İndir

  1. Tez No: 997655
  2. Yazar: EBRAR ONAR
  3. Danışmanlar: PROF. DR. DİLŞAD FOTO ÖZDEMİR
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Psikiyatri, Psychiatry
  6. Anahtar Kelimeler: Özgül öğrenme bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, okuma-yazma performansı, yönetici işlevler, nörobilişsel profil, işlevsellik, Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu, Neurobilişsel işlevler, Okuma-yazma güçlüğü, Toplumsal işlev, Özel öğrenme bozukluğu, specific learning disorder, attention-deficit/hyperactivity disorder, reading–writing performance, executive functions, neurocognitive profile, functionality, Attention deficit disorder with hyperactivity, Neurocognitive functions, Reading-writing difficulty, Social function, Special learning disorder
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu araştırma, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) komorbiditesi olan özgül öğrenme bozukluğu (ÖÖB) tanılı çocuklarda okuma-yazma performansının ruh sağlığı problemleri, yönetici işlev bozuklukları, nörobilişsel eksiklikler ve işlevsellikte bozulma düzeyleri ile ilişkisini incelemiş; yalnızca DEHB tanısı alan çocuklarla karşılaştırmıştır. Ayrıca okuma-yazma performans düzeyini ve işlevsellikte bozulmayı yordayan risk faktörleri incelenmiştir. ÖÖB tanısı DSM-5'e dayalı klinik değerlendirme ile konmuş, Okuma Yazma Değerlendirme Bataryası (OYAB), sınıf düzeyine uygun hesaplama performans testleri ve Bender-Gestalt testi ile desteklenmiştir. DEHB tanısı DSM-5'e dayalı klinik görüşme, Conners ebeveyn derecelendirme ölçekleri ve öğretmen bilgi formları kullanılarak belirlenmiştir. Çalışmaya 71'i DEHB komorbiditesi olan ÖÖB, 35'i yalnızca DEHB tanılı toplam 106 çocuk dahil edilmiştir. ÖÖB grubu OYAB bileşik puanlarına göre“çok düşük”(n=36) ve“düşük”(n=35) performans alt gruplarına ayrılmıştır. Çocukların psikopatolojileri Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY) ile; okuma-yazma performansı OYAB ile; bilişsel profili WISC-IV (Wechsler Intelligence Scale for Children-4) zeka testi ile değerlendirilmiş; ebeveyen formları olarak Conners Anababa Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa Formu (CADÖ-YK); Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği-Yenilenmiş Ebeveyn Formu (ÇADÖ-Y); Yönetici İşlev Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği-Anne/Baba Formu (YİDDÖ-ABF) ve Weiss İşlevsellikte Bozulma Ölçeği-Ebeveyn Formu (WİBÖ-E) verilmiştir. DEHB komorbiditesi olan ÖÖB'li çocuklarda okuma, yazma ve matematik bozukluğu alt tipleri saptanmış ancak örneklemin büyük çoğunluğunun birleşik alt tipte (%90,1) yer alması nedeniyle alt tipler arasında ayrım yapılmamıştır. ÇDŞG-ŞY'ye göre çok düşük okuma-yazma performansı gösteren DEHB komorbiditesi olan ÖÖB grubunda eşik düzeyi ve eşik altı anksiyete belirtileri daha sık görülmüştür. OYAB puanları bakımından DEHB grubu, DEHB komorbiditesi olan ÖÖB grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksek performans göstermiştir. OYAB puanlarının genel dağılımı, DEHB grubunda en yüksek; düşük okuma-yazma performansı gösteren DEHB komorbiditesi olan ÖÖB grubunda daha düşük; çok düşük okuma-yazma performansı gösteren DEHB komorbiditesi olan ÖÖB grubunda ise en düşük olacak biçimde sıralanmıştır. Anlama puanı açısından ise, DEHB ile düşük okuma-yazma performansı gösteren DEHB komorbiditesi olan ÖÖB grubu arasında anlamlı fark saptanmamış; her iki grup da çok düşük okuma-yazma performansı gösteren gruba göre anlamlı düzeyde daha yüksek performans göstermiştir. WISC-4 sonuçlarına göre algısal akıl yürütme, çalışma belleği, işlemleme hızı ve tüm ölçek zeka puanları, DEHB komorbiditesi olan ÖÖB grubunda yalnızca DEHB tanılı gruba göre anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur; ancak bu puanlar okuma-yazma performansıyla anlamlı bir ilişki göstermemiştir. Yönetici işlev davranışları açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Buna karşın, çok düşük okuma-yazma performansı gösteren DEHB komorbiditesi olan ÖÖB grubunda özellikle okul ve öğrenme alanlarında işlevsellik düzeyi daha düşük bulunmuştur. İşlevsellikte bozulma; yönetici işlev göstergelerinden davranış düzenleme göstergesi, dikkatsizlik belirtileri, toplam anksiyete ve depresyon puanları tarafından anlamlı şekilde yordanmıştır. Regresyon analizinde, çalışma belleği ve işlemleme hızındaki bozulmanın, ÖÖB ile DEHB arasındaki komorbiditede öğrenme güçlükleri ve düşük okuma-yazma performansı açısından önemli risk faktörleri olduğu saptanmış; ilişkinin yönünü ortaya koymak için boylamsal araştırmalara ihtiyaç olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, DEHB komorbiditesi olan ÖÖB tanılı çocuklarda, düşük okuma-yazma düzeyi ruhsal sorunların artışı ve özellikle okul ve öğrenme alanlarında daha belirgin işlevsellik kaybı ile ilişkilidir. Ayrıca yönetici işlevlerde bozulma, dikkatsizlik belirtileri ve ruhsal belirtiler işlevsellikteki güçlükleri artıran risk faktörleri olarak öne çıkmaktadır. Bulgular, erken tanı ve müdahalelerin akademik güçlüklerin yanı sıra ruhsal ve bilişsel süreçleri de hedeflemesinin çocukların uzun dönem uyumu ve yaşam kalitesi açısından kritik olduğunu göstermektedir.

Özet (Çeviri)

This study examined the relationship between reading–writing performance and mental health problems, executive dysfunctions, neurocognitive deficits, and functional impairment in children diagnosed with specific learning disorder (SLD) with comorbid attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), and compared them with children diagnosed with ADHD only. In addition, risk factors predicting reading–writing performance and functional impairment were investigated. SLD was diagnosed through DSM-5–based clinical evaluation and supported by the Reading–Writing Assessment Battery (OYAB), grade-appropriate calculation performance tests, and the Bender–Gestalt Test. ADHD diagnosis was determined using DSM-5–based clinical interviews, Conners' Parent Rating Scales, and teacher report forms. The study sample consisted of 106 children, including 71 diagnosed with SLD with comorbid ADHD and 35 diagnosed with ADHD only. Based on OYAB composite scores, the SLD with comorbid ADHD group was divided into“very low performance”(n = 36) and“low performance”(n = 35) subgroups. Psychiatric disorders were assessed using the Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children–Present and Lifetime Version (K-SADS-PL); reading–writing performance was assessed using OYAB; and cognitive profiles were evaluated with the Wechsler Intelligence Scale for Children–Fourth Edition (WISC-IV). Parent-report measures included the Conners Parent Rating Scale–Revised Short Form (CPRS-R:S), the Revised Child Anxiety and Depression Scale–Parent Version (RCADS-P), the Behavior Rating Inventory of Executive Function–Parent Form (BRIEF-P), and the Weiss Functional Impairment Rating Scale–Parent Report (WFIRS-P). Among children with SLD with comorbid ADHD, DSM-5 subtypes of reading, writing, and mathematics disorders were identified; however, since the majority of the sample (90.1%) met criteria for the combined subtype, no detailed subtype comparisons were conducted. According to K-SADS-PL, threshold and subthreshold anxiety symptoms were more frequently observed in the very low performance subgroup. On OYAB reading, writing, comprehension, and total composite scores, the ADHD-only group performed significantly better than the SLD with comorbid ADHD group. Overall performance was highest in the ADHD-only group, followed by the low-performance SLD with comorbid ADHD subgroup, and lowest in the very low-performance SLD with comorbid ADHD subgroup. For comprehension scores, no significant difference was observed between the ADHD-only group and the low-performance SLD with comorbid ADHD subgroup; both groups performed significantly better than the very low-performance subgroup. WISC-IV results demonstrated that perceptual reasoning, working memory, processing speed, and full-scale IQ scores were significantly lower in the SLD with comorbid ADHD group compared with the ADHD-only group; however, these scores were not significantly associated with reading–writing performance levels. No significant group differences were observed in executive function behaviors. Children in the very low performance subgroup exhibited greater functional impairment, particularly in school and learning domains. Functional impairment was significantly predicted by behavioral regulation (an executive function indicator), inattention symptoms, and total anxiety and depression scores. Regression analyses indicated that impairments in working memory and processing speed constitute significant risk factors for learning difficulties and poor reading–writing performance in the comorbid presentation of SLD and ADHD; however, longitudinal studies are required to clarify the direction of these associations. In conclusion, among children with SLD and comorbid ADHD, low reading–writing performance is associated with increased psychiatric symptoms and more pronounced functional impairment, especially in academic domains. Executive dysfunctions, inattention symptoms, and internalizing symptoms emerge as key risk factors exacerbating functional difficulties. These findings emphasize that early diagnosis and intervention should target not only academic skills but also psychiatric and cognitive processes to support long-term adaptation and quality of life.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    873693

    Özgül öğrenme bozukluğu komorbiditesi olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde problematik internet kullanımı ve internet kullanım tipleri

    Problematic internet use and internet usage types in attention-deficit hyperactivity disorder diagnosed children and adolescents with specific learning disorder

    ŞÜKRÜCAN KOCABAŞ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK

  2. Tez No

    861698

    Klinik örneklemde internet oyun oynama bozukluğu prevalansının belirlenmesi, eşlik eden psikopatoloji ve ebeveyn tutumlarına yönelik müdahaleler sonrası bozukluk şiddeti değişiminin değerlendirilmesi

    Determining the prevalence of internet gaming disorder in a clinical sample, evaluating the change in disorder severity after interventions on comorbid psychopathology and parental attitudes

    ŞAZİYE MERT

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    PsikiyatriAnkara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

    Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SELMA TURAL HESAPÇIOĞLU

  3. Tez No

    664636

    Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların duygu tanıma becerileri ve serum oksitosin düzeyleri arasındaki ilişkinin araştırılması

    Investigation of the relationship between emotion recognition skills and serum oxytocin levels of children with attention deficit / hyperactivity disorder

    NERİMAN KESİM

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    PsikiyatriOndokuz Mayıs Üniversitesi

    Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. KORAY MEHMET ZEYNEL KARABEKİROĞLU

  4. Tez No

    1003953

    Pediatrik Endokrinoloji Polikliniğine başvuran obez hastalarda psikiyatrik eş tanıların görülme sıklığı ve klinik özelliklerin değerlendirilmesi: Retrospektif bir çalışma

    Evaluation of the frequency of psychiatric comorbidities and clinical characteristics in obese patients presenting to a Pediatric Endocrinology Outpatient Clinic: A retrospective study

    ŞEVVAL KONUK

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. EDA ÇELEBİ BİTKİN

  5. Tez No

    555575

    Motor beceri, görsel algılama ve yaşam kalitesinin çocukluk çağı dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) farklı eş tanı grupları arasında incelenmesi

    Evaluation of motor skill, visual perception and quality of life among different comorbity groups of childhood attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)

    NİLAY ŞAHAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Fizyoterapi ve RehabilitasyonHacettepe Üniversitesi

    Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SONGÜL ATASAVUN UYSAL

Geri Dön