Şizofreni hastalarında iz sürme performansı ve sosyal işlevsellik arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between trail making test performance and social functioning in patients with schizophrenia
- Tez No: 997751
- Danışmanlar: PROF. DR. NABİ ZORLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Şizofreni, bilişsel işlevler, yürütücü işlevler, sosyal işlevsellik, iz sürme testi, Schizophrenia, Cognitive Functioning, Executive Functioning, Social Functioning, Trail Making Test
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, şizofreni hastalarında yürütücü işlevlerin bir göstergesi olan İz Sürme Testi B Formu (TMT-B) performansı ile sosyal işlevsellik arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Ayrıca bu ilişkinin negatif belirtiler ve kullanılan antipsikotik ilaç dozları ile olan etkileşiminin değerlendirilmesi hedeflenmektedir. Yöntem: Çalışma, kesitsel ve gözlemsel tasarımda planlanmıştır. Çalışmaya DSM-5 tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı almış 38 hasta ve 20 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 58 katılımcı dahil edilmiştir. Veri toplama araçları olarak Sosyodemografik Veri Formu, Yapılandırılmış Klinik Görüşme için DSM-5 Çekirdek Bölümleri (SCID-5-CV), İz Sürme Testi B Formu (TMT-B), İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği (FAST) ve Kısa Negatif Belirti Ölçeği (BNSS) kullanılmıştır. Antipsikotik ilaç dozları klorpromazin eşdeğerine çevrilerek hesaplanmıştır. İstatistiksel analizler R 4.5.3 paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiş; gruplar arası karşılaştırmalarda bağımsız örneklem t-testi ve Mann-Whitney U testi, ilişkilerin incelenmesinde Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır. Bulgular: Şizofreni grubunda sosyal işlevsellik (FAST toplam puan: 29.0 ± 15.5) ve bilişsel işlevler (TMT-B süresi: 138.4 ± 65.9 saniye) sağlıklı kontrol grubuna (FAST: 8.15 ± 5.4; TMT-B: 82.9 ± 25.6) göre anlamlı düzeyde bozulmuş bulunmuştur (p<0.001). TMT-B süreleri ile FAST toplam puanı arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon saptanmıştır (rho=0.449, p=0.005). FAST alt ölçeklerinden özerklik (rho=0.340, p=0.037), mesleksel işlevsellik (rho=0.394, p=0.014), bilişsel işlevsellik (rho=0.440, p=0.006) ve kişilerarası ilişkiler (rho=0.416, p=0.009) alanlarında da TMT-B ile anlamlı pozitif korelasyonlar belirlenmiştir. TMT-B ile BNSS toplam puanı arasında pozitif yönde ancak istatistiksel anlamlılığa ulaşmayan bir ilişki gözlenmiştir (rho=0.314, p=0.058). Antipsikotik ilaç dozu ile TMT-B, BNSS ve FAST puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır (p>0.05). Sonuçlar: Bu çalışma, şizofreni hastalarında bilişsel işlevler ile sosyal işlevsellik arasında anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Özellikle yürütücü işlevler ve işlemleme hızını yansıtan TMT-B performansı, sosyal işlevselliğin önemli bir belirleyicisidir. Negatif belirtiler ile bilişsel işlevler arasında sınırlı düzeyde bir ilişki gözlenmiş olup, bu iki alanın kısmen bağımsız klinik boyutlar olduğu düşünülmektedir. Antipsikotik ilaç dozu ile bu değişkenler arasında anlamlı bir ilişki bulunmaması, bilişsel işlevler ve işlevsellik üzerindeki bozulmaların yalnızca farmakolojik tedavi ile açıklanamayacağını ve hastalığın temel özellikleri ile ilişkili olduğunu düşündürmektedir. Şizofrenide tedavi yaklaşımlarında bilişsel rehabilitasyon ve işlevselliği artırmaya yönelik müdahalelerin ön plana çıkarılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: The aim of this study is to investigate the relationship between social functioning and executive functioning, as assessed by performance on the Trail Making Test Part B (TMT-B), in patients with schizophrenia. Furthermore, the study seeks to evaluate the potential influence of negative symptoms and antipsychotic medication dosage on this relationship. Methods: The study was designed as a cross-sectional observational study. A total of 58 participants were enrolled, including 38 patients diagnosed with schizophrenia according to DSM-5 criteria and 20 healthy controls. Data were collected using a Sociodemographic Data Form, the Structured Clinical Interview for DSM-5 Disorders-Clinical Version (SCID-5-CV), the Trail Making Test Part B (TMT-B), the Functioning Assessment Short Test (FAST), and the Brief Negative Symptom Scale (BNSS). Antipsychotic medication doses were converted to chlorpromazine equivalents. Statistical analyses were performed using R version 4.5.3. Group comparisons were conducted using independent samples t-tests or Mann-Whitney U tests, and relationships between variables were examined using Spearman correlation analysis. Results: Patients with schizophrenia exhibited significant impairments in social functioning (FAST total score: 29.0 ± 15.5) and cognitive performance (TMT-B completion time: 138.4 ± 65.9 seconds) compared to healthy controls (FAST: 8.15 ± 5.4; TMT-B: 82.9 ± 25.6) (p < 0.001). TMT-B completion time showed a statistically significant positive correlation with FAST total score (rho = 0.449, p = 0.005). This association was also observed across FAST subdomains, including autonomy (rho = 0.340, p = 0.037), occupational functioning (rho = 0.394, p = 0.014), cognitive functioning (rho = 0.440, p = 0.006), and interpersonal relationships (rho = 0.416, p = 0.009). The association between TMT-B and BNSS total score was positive but did not reach statistical significance (rho = 0.314, p = 0.058). No significant correlations were found between antipsychotic medication dose and TMT-B, BNSS, or FAST scores (p > 0.05). Conclusion: This study demonstrates a significant relationship between cognitive functioning and social functioning in patients with schizophrenia. In particular, performance on the Trail Making Test Part B (TMT-B), reflecting executive functions and processing speed, appears to be an important predictor of social functioning. A limited association was observed between negative symptoms and cognitive functioning, suggesting that these domains may represent partially independent clinical dimensions. The absence of a significant relationship between antipsychotic medication dose and these variables indicates that impairments in cognitive functioning and social functioning cannot be explained solely by pharmacological treatment and may instead be related to core features of the disorder. These findings highlight the importance of incorporating cognitive rehabilitation and interventions aimed at improving functional outcomes in the treatment of schizophrenia.
Benzer Tezler
- Yeni başlangıçlı şizofreni hastalarında ödül için efor sarf etme ve efor temelli karar verme süreçlerinin incelenmesi
Investigation of effor expenditure for the reward and effort based decision making in recent onset schizophrenia patients
EZGİ İNCE GULİYEV
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Psikiyatriİstanbul ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEHBİ ALP ÜÇOK
- Şizofreni spektrumunda affektif komorbiditenin işlevsellik ve nörokgnisyona etkisi
The effect of affective comorbidity on functioning and neurocognition in the schizophrenia spectrum
ZİNNETİ YAĞMUR DOKUYAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriDokuz Eylül ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM EMRE BORA
- Şizofreni hastalarında serum TRAIL, CCL20 ve IL-17A düzeylerinin bilişsel işlevlerle ilişkisi
The relationship between serum TRAIL, CCL20 and IL-17A levels and cognitive functions in patients with schizophrenia
MUSTAFA ÇAĞLAR YAVUZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriKaradeniz Teknik ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EVRİM ÖZKORUMAK KARAGÜZEL
- Şizofreni hastalarında nöropeptid Y düzeylerinin içgörü ve işlevsellikle ilişkisi
The relationship between neuropeptide Y levels with insight and functionality in patients with schizophrenia
İBRAHİM HALİL AKBAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriKaradeniz Teknik ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EVRİM ÖZKORUMAK KARAGÜZEL
- Şizofreni hastalarında oksitosin, vazopressin ve atrial natriüretik peptit düzeylerinin bilişsel işlevlerle ilişkisi
The relationship between oxytocin, vasopressin and atrial natriuretic peptide levels with cognitive functions in schizophrenic patients
TUĞBA MUTU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriSakarya ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESRA YAZICI