BIST Banka Endeksi belirleyicilerinin Fourier yaklaşımı ile ekonometrik analizi
Econometric analysis of BIST Bank Index determinants with Fourier approach
- Tez No: 997847
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BÜLENT İLHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bankacılık, Maliye, Ekonometri, Banking, Finance, Econometrics
- Anahtar Kelimeler: Finans sektörü, Finansal analiz, Makroekonomik faktörler, Türk bankacılık sektörü, Financial sector, Financial analysis, Macroeconomic factors, Turkish banking sector
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Gelişim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ekonomi ve Finans Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Borsa İstanbul'da işlem gören BIST Banka Endeksi'nin gelişimini ve performansını ortaya çıkarmayı hedefleyen bu çalışmada, endeksin belirleyicilerini fourier yaklaşımıyla geliştirilmiş ekonometrik yöntemler kullanarak inceleme amaçlanmaktadır. Teorik çerçeve kısmında, bankacılık sektörünün finansal piyasalardaki rolü ele alınmış, endeksi etkileyebilecek finansal değişkenler incelenmiştir. Değişkenler belirlenirken Akaike Bilgi Kriteri (AIC) en düşük olan model ele alınarak, tahvil faiz oranı, kredi risk primi (CDS), döviz kuru (USD/TRY), sanayi üretim endeksi (SUE) ve BIST100 endeksi değişkenleri kullanılarak analiz edilmiştir. Zaman serisi analizi kapsamında geleneksel yaklaşımlara fourier terimleri dahil edilerek Fourier ADF birim kök testi, Fourier ARDL eşbütünleşme testi ve Fourier Toda-Yamamoto nedensellik testleri uygulanmıştır. Fourier yaklaşımları, finansal, politik, jeopolitik vs. şoklar sonrasında göstergelerde yaşanan yapısal kırılmaları dikkate alarak daha güçlü ve güvenilir sonuçlar vermesi bakımından tercih edilmiştir. Özellikle Türkiye ekonomisinde 2015-2024 dönemleri arasında çok sayıda şok yaşanmış ve bu da finansal göstergelerde yapısal kırılmaların gerçekleşmesine yol açmıştır. Geleneksel zaman serisi yöntemleri, bu tür yapısal kırılmaları dikkate alamadığı için sağlıklı ve güvenilir sonuçlar üretmekte yetersiz kalabilmektedir. Bu nedenle, fourier terimleri ile geliştirilen nedensellik ve eşbütünleşme testleri tercih edilmiş, böylece serilerde ortaya çıkan doğrusal olmayan dinamikler ve yapısal kırılmalar dikkate alınarak modelleme oluşturulmuştur. Dönem boyunca yaşanan yüksek volatilite sonucundaki yapısal kırılmaları yakalayabilme kapasitesi sayesinde, BIST Banka Endeksi ile finansal göstergeler arasındaki ilişkilerin hem yönünü hem de düzeyini daha tutarlı bir biçimde ortaya koymuştur. Fourier ARDL eşbütünleşme testinde, Akaike Bilgi Kriteri (AIC) esas alınarak 2500 model arasından -369.379 seviyesiyle en düşük değere sahip olan model kullanılmıştır. Eşbütünleşme testi sonucunda, BIST Banka Endeksi ile CDS, tahvil faiz oranı, döviz kuru (USD/TRY) , BIST100 endeksi ve sanayi üretim endeksi değişkenleri arasında uzun dönemli ilişki tespit edilmiştir. Analiz sonucunda, fourier bileşenlerinden sadece sin2.L0'ın %5 düzeyinde anlamlı çıkması, analiz edilen dönemde BIST Banka Endeksi serisinin zaman içinde yalnızca ekonomik göstergelere değil, aynı zamanda düşük frekanslı yapısal dalgalanmalara da maruz kaldığını göstermektedir. Diğer fourier bileşeninde (cos(2πt/51)) hem mevcut dönemde hem de bir dönem gecikmeli halinde anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Bu durumda, dalga biçimindeki değişimin karakteristik yapısının asimetrik ya da tek yönlü olduğunu ve banka endeksinde düzenli aralıklarla tekrar eden, ancak simetrik olmayan şokların bulunduğunu ifade etmektedir. Çalışmada, Fourier Toda Yamamoto nedensellik testine göre, BIST Banka Endeksi'nin belirleyicilerinden CDS ve USD/TRY değişkenlerinden BIST Banka Endeksine doğru tek yönlü nedensellik, BIST Banka Endeksinden de tahvil faiz oranına doğru tek yönlü nedensellik ilişkisinin varlığı ortaya konulmuştur. Elde edilen ampirik sonuçlara bakılarak, Türkiye'de finansal piyasa dinamiklerinin kırılgan yapıya ve bankacılık sektörünün finansal şoklara karşı duyarlılığa sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to reveal the development and performance of the BIST Banking Index traded on Borsa Istanbul by examining the determinants of the index using econometric methods developed with the Fourier approach. In the theoretical framework section, the role of the banking sector in financial markets is discussed and financial variables that could affect the index are examined. When determining the variables, the model with the lowest Akaike Information Critterion (AIC) was selected and the analysis was conducted using the variables of bond interest rate, credit default sawp (CDS) spread, Exchange rate (USD/TRY), industrial production index and BIST100 index. Within the scope of time series analysis, Fourier ADF unit root tests, Fourier ARDL cointegration tests and Fourier Toda Yamamoto causality tests were applied by including Fourier terms in traditional approaches. Fourier approaches have been preferred for their ability to deliver stronger and more reliable results by taking into account the structural breaks in indicators following financial, political, geopolitical, etc. shocks. In particular, the Turkish economy experienced numerous shocks between 2015 and 2024, leading to structural breaks in financial indicators. Traditional time series methods may be insufficient in producing sound and reliable results because they cannot account for such structural breaks. For this reason, causality and cointegration tests developed using Fourier terms were preferred, thus creating a model that takes into account the nonlinear dynamics and structural breaks that emerge in the series. Thanks to its ability to capture structural breaks resulting from high volatility during the period, it has revealed both the direction and level of the relationship between the BIST Bank Index and financial indicators in a more consistent manner. In the Fouirer ARDL cointegration test, the model with the lowesr value of -369.379 was selected from 2500 models based on the Akaike Information Criterion (AIC). As a result of the cointegration test, a long term relationship was found between the BIST Banking Index and the variables of CDS, bond interest rate, exchange rate (USD/TRY), BIST100 index and industrial production index. The analysis results indicate that only sin2.L0 is significant at the %5 level among the Fourier components, suggesting that during the analyzed period, the BIST Banking Index series was exposed not only to economic indicators but also to low frequency structural fluctuations over time. No meaningful relationship was detected in the other Fouirer component (cos(2πt/51)) either in the current period or in the period lagged by one period. This indicates that the characteristic structure of the change in the waveform is asymmetric or unidirectional and that there are shocks in the bank index that recur at regular intervals but are not symmetric. In this study, according to the Fourier Toda Yamamoto causality test, it was found that there is a unidirectional causality relationship from the CDS and USD/TRY variables, which are determinants of the BIST Banking Index, to the BIST Banking Index and also a unidirectional causality relationship from the BIST Banking Index to the bond interast rate. Based on the empirical results obtained, it reveals that financial market Dynamics in Turkey have a fragile structure and that the banking sector is sensitive to financial shocks.
Benzer Tezler
- Portfolio optimization with wavelet analysis and neural fuzzy networks
Dalgacık analizi ve bulanık sinir ağları modeli ile portföy optimizasyonu
ÖMER ZEKİ GÜRSOY
- Volatilite Endeksi (VIX) ile BİST Banka ve Uluslararası Banka Endeksleri arasında volatilite etkileşimi
Volatility interaction between Volatility Index (VIX) and BIST Bank and International Bank Indices
OSMAN EMRE UYGUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
BankacılıkSamsun ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİH KUTLU
- Dolar kuru volatilitesi ve BİST banka endeksi arasındaki ilişkinin analizi
Analysis of the relationship between Dollar dry volatility and BIST bank index
FATMA ŞANLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MaliyeAfyon Kocatepe Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ENDER BAYKUT
- Pay piyasalarında volatilite modellemesi: BİST banka endeksi üzerine bir uygulama
Volatility modeling in stock markets: An application on the BIST banks index
FAİK ÖTÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
EkonometriŞırnak ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finansman Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞBA NUR
- Döviz kuru ile BIST Banka Endeksi arasındaki ilişkinin wavelet analizi yardımıyla incelenmesi
Analysing the relationship between exchange rate and BIST Bank Index with the help of wavelet analysis
MERVE DANACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BankacılıkHitit ÜniversitesiBankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERHAT ÇITAK
