Erken cumhuriyet döneminde moda ve siyaset
Fashion and politics in the early republican period
- Tez No: 997988
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞENOL DURGUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Siyasal Bilimler, Uluslararası İlişkiler, Political Science, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Gelişim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sanayi Devrimi sonrasında Batı'da moda, ulusal kimliğin inşasında ve toplumsal düzenin şekillenmesinde belirleyici bir dinamik haline gelirken; Osmanlı'da Batı modası modernleşmeyi temsil eden ve zorunlu kılan bir ölçüt olarak benimsenmiştir. Tanzimat'tan itibaren uygulanan kıyafet reformları, toplumsal dönüşümün en görünür göstergelerinden biri olmuş; kimi zaman cezai yaptırımlarla desteklenerek farklı kesimlere benimsetilmeye çalışılmıştır. Bu deneyim, Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte daha köklü ve kapsamlı bir programa dönüşmüştür. Cumhuriyet döneminde kıyafet, bireysel tercih sınırlarını aşarak ulusal kimliğin inşa sürecinde işlevsel bir unsur haline gelmiştir. 1925 tarihli Şapka Kanunu, 1934 Kıyafet İnkılabı ve devlet yatırımı olarak kurulan Sümerbank; modernleşme siyasetinin bireylerin bedenleri üzerinden toplumsal hayata aktarılmasının simgesel adımlarını oluşturmuştur. Sümerbank'ın üretim ve reklam faaliyetleri, modern giyim kültürünü toplumun geniş kesimlerine yaymayı hedeflemiş; reformlara uymayanlara yönelik hukuki ve idari yaptırımlar ise bu politikaların yalnızca teşvik edilmediğini, zorunlu hâle getirildiğini göstermiştir. Dönemin basın-yayın organları —gazeteler, popüler dergiler ve mizah dergileri— eski ile yeni arasındaki gerilimleri görünür kılarak reformların toplumsal etkilerini tartışmaya açmıştır. Bu tez, Osmanlı'nın son dönemlerinden Cumhuriyet'in erken yıllarına uzanan süreçte giyim, moda ve siyaset arasındaki etkileşimi incelemektedir. Modernleşme yalnızca devlet kurumlarına yönelik bir düzenleme değil, gündelik yaşamın en görünür alanlarına nüfuz eden çok katmanlı bir dönüşüm olarak ele alınmıştır. Araştırma tarihsel-sosyolojik bir yöntemle yürütülmüş; resmî belgeler, süreli yayınlar ve dönemin tanıklıkları birincil kaynak olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, moda ve siyaseti kesişim noktasında ele alarak modernleşmenin toplumsal boyutlarını gündelik hayat üzerinden analiz etmekte ve literatürdeki siyaset–moda eksenli modernleşme tartışmalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the relationship between fashion and politics in the Early Republican period of Turkey, emphasizing how clothing reforms functioned as key instruments of the state's modernization project. Rather than a purely aesthetic change, dress regulations reshaped national identity, disciplined the body, and redefined public visibility. Building on late Ottoman practices, the research highlights the continuity between nineteenth-century clothing regulations and the more radical and centralized reforms of the Republican era. The 1925 Hat Law, the 1934 Dress Law, and the establishment of Sümerbank as a state-led industrial initiative were central mechanisms that promoted Western-style clothing and disseminated modern values. Through these reforms, the state aimed to construct a secular and Western-oriented national identity while strengthening its authority in the public sphere. Adopting a historical-sociological approach, the study analyzes official documents, periodicals, caricature journals, literary works, archival materials, and international press accounts. These sources reveal diverse social responses: enthusiasm among urban elites, economic concerns in rural regions, religious objections from conservative groups, and various negotiation strategies developed by ordinary citizens. The findings also show how clothing reforms influenced women's public visibility, children's socialization, and the everyday practices of minority communities, illustrating the gendered and multilayered character of Turkish modernization. The research is informed by theoretical perspectives from Foucault's concept of disciplinary power, Gramsci's notion of hegemony, and Bourdieu's analysis of cultural capital. These frameworks help explain how clothing reforms functioned simultaneously as tools of social regulation and markers of cultural transformation. Overall, the study positions fashion as an analytical lens for understanding the ideological, legal, and social dimensions of modernization in Early Republican Turkey.
Benzer Tezler
- Kız Teknik Okulları Müfredatı kapsamındaki üretimin Cumhuriyet modernleşmesi bağlamında incelenmesi (1945-1975)
Analysis of the production under the curriculum of Girls' Technical Schools in the context of modernization of (Turkish) Republic (1945-1975)
AYÇA BÜYÜKÇINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve Öğretimİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLNAME TURAN
- Erken Cumhuriyet döneminde Resimli Ay Dergisine göre aile, moda ve eğlence (Transkripsiyon ve değerlendirme)
Family, fashion, and entertainment according to Resimli Ay magazine in the Early Republican period (Transcription and evaluation)
SEHER SEYMAN
- Erken Cumhuriyet Döneminde modernleşmenin inşa sürecinde moda tasarımının rolü
The role of fashion design in the process of modernization during the Early Republican Era
AYLA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Giyim EndüstrisiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiGörsel İletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERRA ERDEM
- Erken Cumhuriyet Dönemi Türkiye'sinde kadın ve toplumsal cinsiyet anlatıları: Aile Dostu ve Moda Albümü dergileri
Narratives of women and gender in Early Republican Turkey: Aile Dostu and Moda Albümü magazines
ESRA BOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihYıldız Teknik Üniversitesiİnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NALAN TURNA
- Cumhuriyet Dönemi popüler Türk romanında adabımuaşeret kılık-kıyafet ve moda
Manners, clothes and fashion in the republican era popular Turkish novels
SELVİ DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıYüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEYİTBATTAL UĞURLU