Elli yaş üstü bireylerin e-sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile kolerektal kanser taraması tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between e-health literacy levels and colorectal cancer screening attitudes among individuals aged 50 and over
- Tez No: 998234
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ CAHİDE ÇEVİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Halk Sağlığı, Nursing, Public Health
- Anahtar Kelimeler: E-Sağlık Okuryazarlığı, Kolorektal Kanser, Tarama, Tutum, E-Health Literacy, Colorectal Cancer, Screening, Attitude
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kolorektal kanser, 50 yaş ve üzeri bireylerde daha sık görülen kanser türlerinden biridir. Diğer kanser türlerinde olduğu gibi kolorektal kanserde de erken tanı kritik öneme sahiptir ve bu süreçte tarama testleri önemli bir yer tutmaktadır. E-sağlık okuryazarlığı, bireylerin sağlık bilgilerini etkin bir biçimde değerlendirme ve uygulama becerisine sahip olmaları açısından önemlidir. Doğru sağlık bilgisine erişme ve bu bilgiyi değerlendirebilme, bireylerin tarama tutumlarını etkileyerek tarama davranışlarına yönelmelerini sağlayabilir. Bu çalışmada 50 yaş ve üzeri bireylerin e-sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile kolorektal kanser taramasına yönelik tutum inanç düzeyleri belirlendi. Ayrıca e-sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile kolorektal kanser taramasına yönelik tutum arasındaki ilişki incelendi. Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipteki bu çalışma, 01 Aralık 2024 – 01 Haziran 2025 tarihleri arasında Afyonkarahisar ilinde kamuya açık alanlarda ulaşılan 50 yaş ve üzeri 450 birey ile yürütüldü. Veriler Kişisel Bilgi Formu, E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Kolon Kanseri Tarama Tutum İnanç Ölçeği kullanılarak toplandı. Veri analizi IBM SPSS Version 25.0 programı ile yapıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 60,5±5,54 olup, %55,3'ü kadın, %44,7'si erkekti. Katılımcıların e-sağlık okuryazarlığı puan ortalaması 24,47±7,40 iken, kolorektal kanser taramasına yönelik tutumun önemseme-tutarlılık alt boyut puan ortalaması 14,1±3,0, duyarlılık algısı alt boyut puan ortalaması 10,8±2,1, yanıt etkinliği alt boyut puan ortalaması 7,7±1,6, kanser endişesi alt boyut puan ortalaması 5,6±2,1 ve sosyal etki alt boyut puan ortalaması 13,1±3,0'dü. E-sağlık okuryazarlığı ile önemseme-tutarlılık (r=0,606, p<0,001), yanıt etkinliği (r=0,599, p<0,001) ve sosyal etki (r=0,400, p<0,001) alt boyutu arasında pozitif orta düzeyde bir ilişki olduğu belirlendi. Ayrıca, e-sağlık okuryazarlığının önemseme- tutarlılık (B=0,168), yanıt etkinliği (B= 0,126) ve sosyal etki (B= 0,162) boyutlarının pozitif yordayıcısı olduğu belirlendi. Sonuç olarak, 50 yaş üstü bireylerin e-sağlık okuryazarlığı düzeylerinin artırılmasının, kolorektal kanser taramalarına yönelik olumlu tutumların güçlendirilmesine katkı sağlayacağı söylenebilir. Bu nedenle birinci basamak sağlık hizmetlerinde eğitim ve farkındalık programlarının yaygınlaştırılması ve toplum temelli tarama bilinci çalışmalarının desteklenmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Colorectal cancer is one of the cancer types more frequently seen in individuals aged 50 years and older. As with other cancer types, early diagnosis is of critical importance in colorectal cancer, and screening tests play an important role in this process. E-health literacy is important in terms of individuals' ability to effectively evaluate and apply health information. Accessing accurate health information and being able to evaluate this information may influence individuals' screening attitudes and lead them toward screening behaviors. In this study, the e-health literacy levels of individuals aged 50 years and older and their attitude and belief levels toward colorectal cancer screening were determined. In addition, the relationship between e-health literacy levels and attitudes toward colorectal cancer screening was examined. This descriptive and correlational study was conducted with 450 individuals aged 50 years and older who were reached in public areas in Afyonkarahisar province between December 01, 2024 and June 01, 2025. Data were collected using the Personal Information Form, the E-Health Literacy Scale, and the Colon Cancer Screening Attitude and Belief Scale. Data analysis was performed using the IBM SPSS Version 25.0 program. The mean age of the participants was 60.5±5.54; 55.3% were female and 44.7% were male. While the mean e-health literacy score of the participants was 24.47±7.40, the mean scores of attitudes toward colorectal cancer screening were 14.1±3.0 for the salience and coherence subdimension, 10.8±2.1 for the perceived susceptibility subdimension, 7.7±1.6 for the response efficacy subdimension, 5.6±2.1 for the cancer worry subdimension, and 13.1±3.0 for the social influence subdimension. A positive moderate relationship was determined between e-health literacy and the salience and coherence (r=0.606, p<0.001), response efficacy (r=0.599, p<0.001), and social influence (r=0.400, p<0.001) subdimensions. In addition, e-health literacy was found to be a positive predictor of the salience and coherence (B=0.168), response efficacy (B=0.126), and social influence (B=0.162) dimensions. As a result, it can be stated that increasing the e-health literacy levels of individuals aged 50 years and older will contribute to strengthening positive attitudes toward colorectal cancer screening. Therefore, it is recommended to expand education and awareness programs in primary health care services and to support community-based screening awareness initiatives.
Benzer Tezler
- Çalışma saatinin sağlık üzerine etkilerine dair bir çalışma
A study on the effects of working hours on health
AYŞE BETÜL AKBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
EkonomiGebze Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT ANIL MERCAN
- Elli beş yaş ve üstü bireylerin sağlık profili ve huzur evine ilişkin düşünceleri
Health profile of individuals fifty five aged and over thoughts about nursing homes
AYŞE İNCEMAN
- 65 yaş ve üstü bireylerin ilaç kullanım durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of drug use among people aged 65 and over
HATİCE TÜLİN AKGÜN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Aile HekimliğiAkdeniz ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN YAMAN
- Dispeptik şikayeti olan orta yaş üzeri hastalarda prekanseröz lezyonların varlığı ve bunun helicobacter pylori ile ilişkisi
The precense of precancerous lesions in patients over medium age with dispeptic complaints and its relationship with helicobacter pylori
CÜNDÜLLAH TORUN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Gastroenterolojiİstanbul Medeniyet Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. İLYAS TUNCER
- Suriyeli göçmenlerde adil dünya inancı ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi: Hatay ili örneği
Investigation of the relationship between just world belief and psychological well-being in Syrian immigrants: The sample of Hatay
YUSUF DOĞRU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
PsikolojiHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiGöç Araştırmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLBEY DÖLEK