Arapça'da tekrar üslûbu ve Kur'an-ı Kerim'deki hikmeti
The style of tacrar in Arabic and its wisdom in the Qur'an
- Tez No: 998311
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HASAN AKREŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Batman Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arap dilinin belâgat yapısı ve ifade gücü, sözün muhatap üzerinde tesir bırakmasını sağlayan önemli sanatlar içermektedir. Bu sanatlar arasında oldukça önemli olan tekrar üslûbu, sözü çoğaltmak ya da süslü bir anlatım oluşturmak için değil; anlamı hatırlatmak, derinleştirmek ve insanın dikkatini korumak için kullanılan bilinçli bir anlatım yoludur. Kur'an-ı Kerîm'de tekrar, insanın unutabilen ve gaflete düşen yapısını gözeten bir hitap şekli olarak karşımıza çıkar. Hakikatlerin farklı bağlamlarda, farklı vurgularla defalarca dile getirilmesi, muhatabı zihnen yormaktan ziyade onu düşünmeye ve farkındalığa davet eder. Bu yönüyle tekrar, zihinde ezber oluşturmak yerine, anlamın olgunlaşmasını ve kök salmasını sağlar. Bu çalışmada klasik belâgat literatürünün önemli isimleri olan el-Cürcânî, Suyûtî, Zemahşerî ve benzeri âlimlerin yaklaşımlarından hareketle Kur'an'daki tekrarlar ele alınmış; lafzî, anlam ve cümle düzeyinde yapılan tekrarların her birinin insanın algı ve öğrenme süreciyle yakından ilişkili olduğu ortaya konulmuştur. Kur'an'daki tekrarlar yalnızca kelimelerin yinelenmesi değil; aksine insanı uyaran, eğiten, hatırlatan ve yönlendiren çok boyutlu maksatlarının olduğunu göstermektedir. Bu tekrarlar, inanç temellerini zihinlerde pekiştirirken aynı zamanda kalpte bir duyarlılık inşa etmeyi amaçlar. Kur'an, Câhiliye dönemi Arap toplumunda var olan tekrar geleneğini devralmakla yetinmemiş; bu geleneği geliştirerek daha derin bir anlam dünyasıyla buluşturmuştur. Böylece tekrar, Kur'an'da yalnızca belâgî bir anlatım unsuru değil, insanı adım adım hakikatlere yaklaştıran bir rehberlik dili hâline gelmiştir. Her tekrar, muhataba aynı sözü yinelemekten ziyade, ona kendini ve hayatı yeniden düşünme fırsatı sunar. Sonuç olarak Kur'an'daki tekrar üslûbu, estetik bir söz sanatı olmanın ötesinde, insanı merkezeli ilahî bir tebliğ metodudur. Bu üslûp, aklı ikna ederken insanın doğasına uygun ve ölçülü bir iletişim anlayışını yansıtır. Kur'an'ın tekrar dili, insana doğru yolu gösteren merhamet temelli bir hitabın en belirgin örneklerinden biridir.
Özet (Çeviri)
The rhetorical structure and expressive power of the Arabic language encompass important stylistic devices that enable speech to exert a profound influence on its audience. Among these devices, the style of repetition holds a particularly significant place—not as a means of verbal redundancy or ornamental embellishment, but as a deliberate mode of expression employed to recall meaning, deepen understanding, and sustain the listener's attention. In the Qur'an, repetition appears as a form of address that takes into account the human tendency toward forgetfulness and heedlessness. The repeated articulation of truths in different contexts and with varying emphases does not mentally exhaust the addressee; rather, it invites reflection and heightened awareness. In this respect, repetition does not aim at mechanical memorization, but at allowing meaning to mature and take firm root in the mind. In this study, drawing upon the approaches of prominent figures in the classical rhetorical tradition—such as al-Jurjānī, al-Suyūṭī, al-Zamakhsharī, and other scholars—repetition in the Qur'an is examined in its lexical, semantic, and syntactic dimensions. It is demonstrated that each form of repetition is closely related to human perception and learning processes. Repetition in the Qur'an is therefore not merely the reiteration of words; rather, it possesses multidimensional purposes that alert, educate, remind, and guide the human being. While reinforcing the foundations of faith in the mind, these repetitions simultaneously aim to cultivate a sense of sensitivity and awareness in the heart. The Qur'an did not merely inherit the tradition of repetition present in pre-Islamic Arabian society; instead, it refined and elevated this tradition by integrating it into a deeper and more profound world of meaning. Consequently, repetition in the Qur'an is not only a rhetorical device, but also a language of guidance that gradually leads the human being toward truth. Each repetition offers the addressee not the mere restatement of the same words, but an opportunity to rethink the self and life anew. In conclusion, the Qur'anic style of repetition transcends aesthetic eloquence and functions as a divinely centered method of communication that places the human being at its core. This style reflects a measured and nature-congruent mode of discourse that persuades the intellect while addressing the human disposition. The Qur'an's language of repetition thus stands as one of the most distinctive examples of a mercy-based address that guides humanity to the right path.
Benzer Tezler
- أثر البلاغة القرآنية في علاج النفس البشري
Kur'ân belagatının insan psikolojisinin iyileşmesine etkisi
FATIMA ZAHRAE ELMADANI
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinBilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İRFAN KAYA
- Kur'ân tekrârlarına istatistiki bir yaklaşım
A statistical aproach on quranic repitition
MEHMET EMİN MAMİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MEHMET HALİL ÇİÇEK
- Bağlam açısından Kur'ân'ı Kerim kıssalarındaki tekrar olgusunun değerlendirilmesi
The evaluation of the case of repetitions in The Qur'anic stories in the terms of context
ZEYNEP İNAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF KARATAŞ
- أسـلوبُ الأخـذِ من كلام المُجادِل دراسة بلاغيَّة في القرآن الكريم
Kuran'da belâğat açısından mücadele edenin üslubuna cevap verme metodu
GHUSOUN HAMID
Yüksek Lisans
Arapça
2017
Doğu Dilleri ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA KIRKIZ
- Ârif Nihat Asya'nın şiirlerinde isim tamlamaları
Noun phrases in Ârif Nihat Asya's poems
ECEM NUR UMAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimSakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHRU PİLTEN UFUK