Kekik (thymbra spicata) bitkisinin biçim zamanlarina göre uçucu yağ verimine ve kalitesine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of effects of harvesting time on production and quality of oil in thyme
- Tez No: 998323
- Danışmanlar: PROF. DR. KHALID MAHMOOD KHAVAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: HPLC yöntemi, Thymbra spicata, Uçucu yağlar, Thymbra spicata, Essential oils
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Thymbra L., Lamiaceae familyasına ait, çoğunlukla Akdeniz havzasında yayılış gösteren küçük bir cinstir. Cinsin tanınan türü olan Thymbra spicata L., Türkiye, İran ve Yunanistan'ı kapsayan Doğu Akdeniz bölgesine endemiktir. Özellikle karvakrol ile timol bakımından zengin uçucu yağları nedeniyle tıbbi ve endüstriyel açıdan önem taşır. Ancak sınırlı yaşam alanı ve yoğun amatör toplama faaliyetleri nedeniyle genetik erozyon tehdidi altındadır. Mevcut çalışmaların büyük bölümü Güney Anadolu popülasyonlarına odaklanmış olup, Orta Anadolu'da yetişen T. spicata popülasyonuna ilişkin kimyasal veriler oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, söz konusu bilgi eksikliğini gidermek amacıyla Ankara/Çamlıdere bölgesinde yetişen Thymbra spicata var. spicata popülasyonunun uçucu yağ bileşimi, bileşen bolluğundaki günlük değişimler ve kimyasal varyasyonlarını belirlemeyi hedeflemektedir. Çalışmada bitkinin kurutulmuş yaprak ve sürgünleri toz haline getirildi, etanol ekstraksiyonu uygulandı ve elde edilen örnekler HPLC ve LC–MS/MS teknikleri kullanılarak analiz edildi. Bulgular, uçucu yağ bileşenlerinin hasat zamanına bağlı olarak önemli ölçüde değiştiğini göstermiştir. Sabah hasadında başlıca bileşenler p-simen (%33,79), timol (%21,06) ve γ-terpinen (%13,93) olarak belirlenmiştir. Akşam hasadında ise timol oranının belirgin şekilde arttığı (%35,57), buna karşın p-simen oranının azaldığı gözlenmiştir. Öğleden sonraki hasatta elde edilen verilerde ise timol ve türevlerinin arttığı, borneol oranının düştüğü görülmüştür. Sonuçlar, uçucu yağ bileşiminin gün içi değişimlere duyarlı olduğunu ve hasat zamanının kimyasal profil üzerinde önemli bir belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Orta Anadolu ekolojik koşullarında yetişen T. spicataya ait ilk kapsamlı kimyasal verileri sunmakta, türün uçucu yağ içeriğinin hasat zamanına bağlı kimyasal dinamiklerini ortaya koymaktadır. Bulgular, bitkinin farmakolojik potansiyelinin değerlendirilmesi, ticari üretim stratejilerinin geliştirilmesi ve genetik kaynakların korunmasına yönelik çalışmalara bilimsel altyapı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Thymbra L. is a small genus within the Lamiaceae family, distributed mainly across the Mediterranean Basin. Its well-known species, Thymbra spicata L., is endemic to the Eastern Mediterranean region, including Turkey, Iran, and Greece, and holds medicinal and industrial importance due to its essential oils rich in carvacrol and thymol. However, the species faces the threat of genetic erosion as a result of limited natural habitats and intensive amateur harvesting. While most existing research focuses on populations from Southern Anatolia, chemical data concerning T. spicata populations growing in Central Anatolia remain quite limited. This study aims to address this gap by determining the essential oil composition, intra-day variations in component abundance, and chemical diversity of the Thymbra spicata var. spicata population growing in the Çamlıdere district of Ankara. Dried leaves and shoots of the plant were powdered, subjected to ethanol extraction, and analyzed using HPLC and LC–MS/MS techniques. The findings revealed that the essential oil components varied significantly depending on the time of harvest. In the morning harvest, the major constituents were p-cymene (33.79%), thymol (21.06%), and γ-terpinene (13.93%). In the evening harvest, the proportion of thymol increased considerably (35.57%), accompanied by a decrease in p-cymene. In the afternoon samples, thymol and its derivatives exhibited an increase, while the borneol content decreased. These results demonstrate that the essential oil composition is highly sensitive to intra-day fluctuations and that harvest time is a key factor influencing the chemical profile. This study provides the first comprehensive chemical data for T. spicata growing under Central Anatolian ecological conditions and reveals the harvest-time-dependent chemical dynamics of its essential oil content. The findings offer a scientific foundation for evaluating the species' pharmacological potential, developing commercial production strategies, and supporting the conservation of its genetic resources.
Benzer Tezler
- Kekik ekstresinde asetillendirilmiş nişastanın mikroenkapsüle özelliğinin araştırılması
Investigation of microencapsulation process in thyme extract of acetylated starch
ABDULHALIK UĞURTAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Gıda MühendisliğiHarran ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EYYÜP KARAOĞUL
- Farklı kurutma metotlarının bazı tıbbi ve aromatik bitkilerin kalitesi üzerine etkilerinin belirlenmesi
Determination of the effects of different drying methods on the quality of some medicinal and aromatic plants
BERFİN SARIHAN
- Kadirli koşullarında karabaş kekik (Thymbra spicata L.)'in tohumla üretim olanakları
The production possibilities with seeds of thyme (Thymbra spicata L.)'in Kadirli conditions
MEHMET TAHİROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
ZiraatÇukurova ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEYLA SEZEN TANSI
- Thymbra Spicata Labiatae Oil'in (Karabaş kekik yağı) ve Atorvastatin'in antihiperkolesterolemik etkinliğinin araştırılması
Investication of Thymbra Spicata Labiatae Oil and Atorvastatin antihypercholesterolemic effects
HİLAL DEMİRALAY
Doktora
Türkçe
2010
BiyokimyaSüleyman Demirel ÜniversitesiBiyokimya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET AKDOĞAN
- Origanum micranthum Vogel ve Thymbra spicata kekik türlerinin biyoaktif özelliklerinin araştırılması
Investigation on bioactive properties of Origanum micranthum Vogel and Thymbra spicata thyme species
SÜMEYYA AKTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Gıda MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ÜMİT ÜNAL