Şihâbüddîn Hafâcî'nin dil metodolojisi ve Tırâzü'l-Mecâlis'inin tahkik ve değerlendirilmesi
The linguistic methodology of Shihabuddin al-Khafaji and the comparison and evaluation of Tirâzü'l-Mecâlis
- Tez No: 998387
- Danışmanlar: PROF. DR. SONER GÜNDÜZÖZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Arap edebiyatı, Arapça, Tahkik, Arabian literature, Arabic, Critical
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Siyaset, Edebiyatın dönemlerini ve sınırlarını tespit etmekte, kendi dünya görüşüne göre şekillendirmektedir. Bu durum Arap Dili ve Edebiyatı için geçerlidir. Bu çalışmanı amacı, Osmanlı Dönemi Arap Dili ve Edebiyatı dönemini kesintiye uğramış, geri kalmış, görmezlikten gelen gerek batılı oryantalistler gerekse doğulu Arap araştırmacıların“yok”sayılan Osmanlı Dönemi Arap Dili ve Edebiyatını oldukça bereketli ve üretken bir dönem olduğunu ortaya koymaktır. Osmanlı ilim geleneğinde Arapça ilimleri, yalnızca dil öğretimiyle sınırlı kalmamış; nahiv, belâgat ve edebiyat merkezli telif, şerh ve hâşiye faaliyetleriyle İslâmî ilimlerin anlaşılmasını derinleştiren kurucu bir disiplin olarak geliştirilmiştir. Bu çalışma, Osmanlı Dönemi'nde Arap dili ve edebiyatının müstakil ve canlı bir ilim alanı olarak varlığını sürdürdüğünü ortaya koymuştur. Dil ve edebiyata dair olan bu eser Emâlî tarzında elli meclisten oluşmakta, temel İslam bilimleri ve tarihle ilgili bazı konulara da yer verilmektedir. Çeşitli edebî kaynaklarla birçoğu günümüze ulaşmamış nâdir eserlerden alınan bilgileri ihtiva etmesinden dolayı da oldukça değerlidir. Tez çalışmasının sonunda“Şihâbüddîn Hafâcî'nin Dil Metodolojisi ve Ṭırâzü'l-mecâlis'inin Tahkik ve Değerlendirilmesi”adlı bu doktora teziyle, Osmanlı Dönemi Arap Dili ve Edebiyatının karanlık, çökmüş hatta gerilemiştir, diye iddia edenlerin görüşlerinin bilimsellikten uzak, önyargılardan oluşmuş bir iddia olduğu delillerle ispat edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Politics, determines the periods and boundaries of literatüre and shapes it according to its own worldview. This is applicable to the Arabic Language and Literature. The aim of this study is to reveal that the period of Arabic Language and Literature in the Ottoman Period, which was interrupted, underdeveloped and ignored by both Western orientalists and Eastern Arab researchers, was a very fruitful and productive period. In the Ottoman scholarly tradition, the Arabic sciences were not confined merely to language instruction; rather, through works of authorship, commentary, and glosses centered on grammar, rhetoric, and literature, they developed into a foundational discipline that deepened the understanding of Islamic sciences. This study has demonstrated that Arabic language and literature existed as an independent and vibrant field of scholarship during the Ottoman period. This work, which is about language and literature, consists of fifty assemblies in the Amālī style, and also includes some topics related to basic Islamic sciences and history. It is also very valuable because it contains information from various literary sources and rare works, many of which have not survived to thepresent day. At the end of the thesis, which is titled“The Linguistic Methodology of Shihabuddin al-Khafaji and the Comparison and Evaluation of Ṭırâzü'l-mecâlis”, it has been proven with evidence that the views of those who claim that the Arabic Language and Literature of the Ottoman Period is dark, collapsed and even regressed are claims that are far from being scientific and are based on prejudices.
