A Sufi of eighteenth-century Morocco: The life, thought and influence of ʿAlī al-Jamal (d. 1193/1779)
18. yüzyıl Fas'ından bir Sufi: Hayatı, düşüncesi ve etkisiyle Ali el-Cemel (ö. 1193/1779)
- Tez No: 998693
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NASER DUMAIRIEH
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Felsefe, Sosyoloji, Religion, Philosophy, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez sıklıkla neo-sufism, tecdid gibi kavramlarla adı anılan ve Derkāviyye tarikatının kurucusu olan Mulay Derkāvî'nin (ö. 1239/1823) şeyhi Ali el-Cemel'in tasavvufi mirasını bütünlüklü bir şekilde inceleme amacı taşımakta; Cemel'in böyle bir olguya -varsa- nasıl kaynaklık ettiğine ve bu tecdidin hangi alanlarda tezahür ettiği sorularına odaklanmaktadır. Onun Nasihatü'l-murîd fi tarîki ehli's-sülūki ve't-tecrîd isimli eserini merkeze alan çalışma, süreklilik ve ayrışma noktalarını tespit etmek amacıyla eserin temalarını Şâzeliyye klasikleriyle karşılaştırmakta, böylece onun daha geniş Şâzelî geleneği içindeki konumu açıklığa kavuşturmaktadır. Özellikle tecrid kavramına önceki kullanımlardan farklı olarak yüklediği antinomian anlam ve buna paralel insanların zahir ve batın adetlerine muhalefet olarak açığa çıkan bazı pratikler kitap boyunca en çok tekrar eden merkezi temalardan olduğu için çalışmada bununla alakalı bağlamları serimleyip analiz ettiğimiz bir bölüm ayrılmıştır. O, bu konuda Şâzeliyye genel usulü ve akışı içerinde farklı bir yorumu temsil etmektedir. Vahdet konusunda Şüşterî'ye (ö. 668/1269) sonrasında gelen bazı müellifler tarafından benzetilen Cemel, gerçekten onun mensub bulunduğu vahdet-i mutlaka ekolünden mi yoksa ondan bu bağlamda yaptığı alıntıları araçsallaştırıyor mu veya bu meselede Ekberi geleneğin etkisinden söz edilebilir mi sorularına cevap aranmıştır. Bu konuda her iki geleneğe de yaptığı yoğun içerik atıfları dolayısıyla etkilenmenin form değiştirerek Cemel'de devam ettiği ama o ekollerin teknik kavramlarını kullanmadığı için her ikisine de eklemlemenin doğru olmadığı sonucuna varılmıştır. Tarikatın edepleri ve erkanları konusunun ele alındığı bölümdeyse geçmiş Şâzelî geleneği ile tam bir uyum içinde olduğu gözlemlenmiştir. Bu çalışma, tecrid felsefesi ve pratikleri konusunda var olan yenilenme genelde tasavvuf literatüründe Derkāvî ile başlatıldığı için bu Melametî olgunun ondan öncesinde daha yoğun bir şekilde var olduğunu gösterme; neo-sufism teorilerinin vahdet-i vücud geleneği hakkındaki iddialarının çalıştığımız isim özelinde geçersiz olduğunu gösterme açısından ve Şâzeliyye içerisinde bir ictihad olarak görebileceğimiz bu yönelişe dair zincirdeki bir halkayı tamamlama açısından önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the Sufi heritage of ʿAlī al-Jamal, the shaykh of Mawlāy al-Darqāwī (d. 1239/1823), founder of the Darqāwiyya order, often linked with neo-Sufism and renewal (tajdīd). It investigates how al-Jamal acted as a source for renewal within the order and in what areas this renewal manifested. Centered on his work, Naṣīḥat al-murīd fī ṭarīq ahl al-sulūk wa-l-tajrīd, the study compares its themes with Shādhilī classics to identify points of continuity and divergence, thereby clarifying his position within the broader Shādhilī tradition. The study's axis is al-Jamal's redefinition of tajrīd with a distinct antinomian/malāmatī meaning, which diverged from earlier usage. This concept was expressed through practices opposing conventional outward and inward customs, representing a significant renewal within the Shādhiliyya, which is very antinomian meaning. The thesis also explores his stance on unity, questioning his connection to al-Shushtarī's (d. 668/1269) school of absolute unity of existence (waḥda muṭlaqa) and the extent of Akbarian influence. We conclude that although al-Jamal was influenced by both traditions, his limited use of their technical terminology prevents a formal affiliation with either school, indicating a form of continuity. In the section dealing with the etiquette and rules of the order, it has been observed that it is in complete harmony with the previous Shādhilī tradition. The study makes three contributions. First, it demonstrates that the antinomian phenomenon, often associated with al-Darqāwī, was in fact more prominently manifested in his predecessor, al-Jamal. Second, it critically re-evaluates assumptions found in neo-Sufi interpretations of the tradition of waḥdat al-wujūd. Finally, it brings to light an important transitional figure in the evolution of this spiritual orientation, revealing a distinct and self-contained development (ijtihād) within the broader Shādhiliyya tradition.
Benzer Tezler
- Cemâlî-i Uşşâkî Dîvânı'nda tasavvuf terminolojisinin işlevsel sözlüğü
A functional dictionary of the sufi terminology in the Divan of Cemâlî-i Uşşâkî
ARZU GÖKÇE
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimÜsküdar ÜniversitesiTasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. EMİNE YENİTERZİ
- A historical analysis of Melami-Bayrami Hagiographies
Melami-Bayrami Menakıbnamelerinin tarihsel bir analizi
ALİ ERKEN
- Erzurumlu İbrahim Hakkı's Ma'rifetname (1757): A case study in the Ottoman reception of modern science
Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın Ma'rifetnâmesi (1757): Modern bilimin Osmanlı'da algılanışına dair örnek bir çalışma
AYŞE BAŞARAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2005
TarihBoğaziçi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. DERİN TERZİOĞLU
- Keşan'lı Süleyman Zâti ve XVIII. asırda celvetilik
Suleyman Zati from Keşan and jilwatiyya path in the eighteenth century
SELAMİ ŞİMŞEK
- Hasan Kenzi Divanı: Metin inceleme ve bestelenmiş şiirlerinde vezin-usul ilişkisi
A textual analysis of Hasan Kenzi's Divan and the vezin–usul relationship in his musicalized poems
BEDİA KÜÇÜKÇALIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıBoğaziçi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TÜLAY GENÇTÜRK DEMİRCİOĞLU