Çok kriterli karar verme teknikleri ile Türkiye'nin savunma sanayi sektöründeki dış ticaret performansının değerlendirilmesi
Evaluation of the foreign trade performance of the Turkish defense industry with multi-criteria decision making methods
- Tez No: 998755
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERAP PELİN TÜRKOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Savunma ve Savunma Teknolojileri, Defense and Defense Technologies
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve Finans Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Savunma sanayi, ülkelerin sınır güvenliği ve bağımsızlıklarının teminatı olarak stratejik bir öneme sahiptir. Günümüz jeopolitik konjonktüründe, ülkelerin ekonomik ve politik dengeleri üzerinde etkin rol oynayan bu sektöre yönelik yatırımlar küresel ölçekte artmaktadır. Türkiye, son yıllarda başlattığı“yerli ve milli”üretim hamlesi ile dışa bağımlılığı minimize etme politikasını kararlılıkla sürdürmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türk savunma sanayinin 2015-2024 yılları arasındaki finansal, operasyonel ve stratejik değişimini çok boyutlu kriterler çerçevesinde analiz etmek ve farklı ağırlıklandırma yöntemlerinin sıralama sonuçları üzerindeki etkisini Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri ile incelemektir. Çalışmanın analiz sürecinde kriter ağırlıklarını belirlemek amacıyla iki farklı ÇKKV yöntemi kullanılmıştır. İlk aşamada nesnel veri dağılımını esas alan objektif ağırlıklandırma yöntemi Entropi, ardından kriterlerin sistemden çıkarılma etkisini alternatifler üzerinde inceleyen MEREC (Method based on the Removal Effects of Criteria) yöntemi entegre bir şekilde uygulanmıştır. Alternatiflerin sıralanması aşamasında ise WISP (Simple Weighted Sum Product Method) yöntemi tercih edilmiştir. Çalışmada, İhracat Tutarı, İthalat Tutarı, Sektörel Ciro, Ar-Ge Harcamaları, İstihdam, Proje Sayısı, İhracat Yapılan Ülke Sayısı, Yerlilik Oranı, Kg Başına İhracat Değeri ve SSDF/Kamu Destekleri olmak üzere sektörün dış ticaret performansını yansıtan 10 farklı kriter dikkate alınmış, 2015-2024 yılları arasındaki her bir yıl, ayrı birer alternatif olarak değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, kullanılan ağırlıklandırma yöntemlerinin kriterlerin önem düzeyleri üzerinde farklılıklar yarattığı tespit edilmiştir. Entropi yönteminde“sektörel ciro”ve ihracat tutarı en önemli kriterler iken, MEREC yönteminde ağırlıklar ithalat tutarı ve yerlilik oranı üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu bulgular, sektör performansının hem finansal büyüme hem de yerli üretim hamlesi ekseninde değerlendirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Kriter ağırlıkları farklı olmasına rağmen, her iki yöntem setiyle WISP kullanılarak yapılan analizde alternatiflerin sıralaması aynı çıkmıştır. A10 alternatifi (2024), en iyi performansın sergilendiği yıl olurken bunu A9 ve A8 alternatifleri izlemiştir. Ayrıca yıl bazlı performans analizi yapıldığında, COVID-19 pandemisinin küresel çapta negatif etkilerinin yoğun hissedildiği 2020 yılında dahi Türk savunma sanayi sektörünün bu etkilerden zarar görmediği ve büyüme ivmesini koruduğu görülmüştür. Bu durum, yapılan yatırımların ve geliştirilen milli Ar-Ge projelerinin stratejik zamanlamasının doğruluğunu kanıtlamakta ve gelecek için ışık tutmaktadır. Çalışmanın güvenilirliği Spearman Sıra Korelasyon Analizi ile test edilmiş ve korelasyon katsayı 1 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuç, elde edilen sıralamalar arasındaki ilişkinin pozitif ve aynı yönde olduğunu, dolayısıyla bulguların tutarlılığını ve güvenilirliğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, Entropi ve MEREC gibi ağırlıklandırma yöntemleri ile tutarlı sonuçlar elde edildiğini ve WISP yönteminin savunma sanayi dış ticaret performansının değerlendirilmesinde etkin bir araç olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçların politika yapıcılar, sektör yöneticileri ve araştırmacılar için yol gösterici nitelikte olduğu değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
The defense industry holds a strategic importance as the guarantor of countries border security and independence. In today's geopolitical conjuncture, investments in this sector, which plays an active role in economic and political balances, are increasing on a global scale. Turkey resolutely continues its policy of minimizing foreign dependency through the local and national production move initiated in recent years. The aim of this study is to analyze the financial, operational, and strategic evolution of the Turkish defense industry between 2015 and 2024 within the framework of multi-dimensional criteria and to examine the impact of different weighting methods on ranking results using Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods. In the analysis process of the study, two different MCDM methods were used to determine the criteria weights. In the first stage, the Entropi method, which is based on objective data distribution, was applied, followed by the MEREC (Method based on the Removal Effects of Criteria) method, which examines the effect of removing criteria on alternatives, in an integrated manner. For the ranking of alternatives, the WISP (Simple Weighted Sum Product Method) method was preferred. Ten different criteria reflecting the foreign trade performance of the sector—namely Export Volume, Import Volume, Sectoral Turnover, R&D Expenditures, Employment, Number of Projects, Number of Exporting Countries, Locality Rate, Export Value per Kg, and SSDF/Public Supports—were considered, and each year between 2015 and 2024 was evaluated as a separate alternative. The analysis results revealed that the weighting methods used created differences in the importance levels of the criteria. While sectoral turnover and export volume were the most dominant criteria in the Entropi method, weights were concentrated on Import Volume and locality rate in the MEREC method. These findings demonstrate the necessity of evaluating sector performance along the axes of both financial growth and the domestic production move. Despite the differences in criteria weights, the ranking of alternatives remained identical in the analysis conducted using WISP with both weighting sets. Alternative A10 (2024) was the year with the best performance, followed by alternatives A9 and A8. Furthermore, year-based performance analysis showed that even in 2020, when the negative global effects of the COVID-19 pandemic were intensely felt, the Turkish defense industry sector was not adversely affected and maintained its growth momentum. This situation proves the strategic timing of the investments made and the national R&D projects developed, providing guidance for the future. The reliability of the study was tested with Spearman's Rank Correlation Analysis, and the correlation coefficient (rs) was calculated as 1. This result confirms a perfect positive relationship between the obtained rankings, thereby proving the consistency and reliability of the findings. In conclusion, this study demonstrates that consistent results are obtained with weighting methods such as Entropi and MEREC, and that the WISP method is an effective tool for evaluating the foreign trade performance of the defense industry. The results obtained are considered to provide guidance for policymakers, sector managers, and researchers.
Benzer Tezler
- Savunma ve havacılık sanayisi için çok kriterli karar verme temelli yeni bir proses tipi hata türü ve etkileri analizi yaklaşımının geliştirilmesi
Başlık çevirisi yok
TUĞÇE USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Savunma ve Savunma TeknolojileriBaşkent ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLİN FERYAL CAN
- Yenilenebilir enerji kaynaklarının çok kriterli karar verme teknikleri ile değerlendirilmesi: Türkiye örneği
Evaluation of renewable energy resources with multi criteria decision making techniques: Evidence from Turkey
SEMRA AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
EnerjiAtatürk ÜniversitesiEkonometri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKERİM KARAASLAN
- Doğal gaz rezerv bölgelerinin Türkiye ve Avrupa Birliği bağlamında çok kriterli karar verme teknikleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of natural gas reserve regions with multi-criteria decision making techniques in the context of Turkey and the European Union
SEBAHAT KOCATÜRK ÇETİN
- Çok kriterli karar verme teknikleri ile İSO 500'ün sektörel bazda performans değerlendirmesi
Evaluation of ISO 500 companies sectorel performance through multi criteria decision making methods
GÖNÜL TOKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeSüleyman Demirel Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURİ ÖMÜRBEK
- BİST ulaştırma sektöründe işlem gören şirketlerin çok kriterli karar verme teknikleri ile finansal performans analizi
Transactions in BIST transportation sector multi-criteria decision making of companies that see financial performance analysis with techniques
YUSUF ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Uluslararası TicaretAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finans Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZÜMRÜT HATUN DEMİREL