Yapay zekanın uluslararası ticarette psikolojik mesafe algısını azaltmadaki rolü
The role of artificial intelligence in reducing the perception of psychological distance in international trade
- Tez No: 998832
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZGE ÖZGEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası Ticaret, International Trade
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İşletmecilik ve Ticaret Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Dış Ticaret Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Uluslararasılaşma süreci, bilgi asimetrisini azaltmak amacıyla geleneksel olarak psişik yakınlıktaki pazarlardan başlayarak kademeli ve deneyim odaklı bir gelişim sergilemektedir. Ancak karar vericilerin bilişsel filtreleri ve kurumsal farklılıklardan kaynaklanan pazar belirsizliği, stratejik kaynak taahhüdünü kısıtlayarak uluslararası operasyonlarda risk algısını yükseltmektedir. Bu çalışma, uluslararası ticarette psişik mesafenin ihracat üzerindeki kısıtlayıcı etkisini ve yapay zeka kapasitesinin bu süreçteki düzenleyici rolünü ampirik bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın metodolojik altyapısını oluşturmak amacıyla Türkiye ve 62 partner ülke arasındaki ticari veriler analiz edilmiştir. Analiz sürecinde, heteroskedastisiteden kaynaklanan sapmaları önleyerek tutarlı katsayılar üreten Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML) tahmincisi kullanılmıştır. Modelde ekonomik büyüklük, coğrafi mesafe ve döviz kurları gibi geleneksel değişkenlerin yanı sıra; makine öğrenmesi, doğal dil işleme ve öngörücü analitik yetkinlikleri kapsayan yapay zeka kapasitesi temel bağımsız değişkenler olarak konumlandırılmıştır. Elde edilen bulgular, psişik mesafenin ihracat hacmini %35 oranında baskıladığını, öte yandan yapay zeka kapasitesindeki artışın ticareti %4,1 oranında teşvik ettiğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışmanın en temel ampirik katkısı, yapay zeka kapasitesinin psişik mesafenin ihracat üzerindeki marjinal negatif etkisini +0,042 katsayısıyla anlamlı düzeyde sönümlediğini kanıtlamasıdır. Söz konusu durum, nöral makine çevirisi ve büyük veri analitiği gibi teknolojilerin dilsel ve kurumsal bariyerleri teknik düzeyde minimize ederek bilgi sürtünmesini giderdiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, yapay zeka entegrasyonu firmaların deneyim birikimine olan geleneksel bağımlılığını azaltmakta ve dış pazar belirsizliklerini veri odaklı bilişsel fonksiyonlarla stabilize etmektedir. Bu doğrultuda çalışma, yapay zekanın yabancılık maliyetinden ziyade dışlanmışlık maliyetini aşmada kritik bir kaldıraç görevi gördüğünü savunarak, uluslararası ticaret politikalarının bu teknolojik dönüşüm ekseninde revize edilmesini önermektedir.
Özet (Çeviri)
The process of internationalization traditionally follows a gradual and experience oriented trajectory, beginning with psychically close markets to mitigate information asymmetry. However, market uncertainties stemming from the cognitive filters of decision makers and institutional differences limit strategic resource commitments and elevate risk perceptions in international operations. This study aims to empirically examine the restrictive impact of psychic distance on exports and the facilitating role of Artificial Intelligence capacity in this relationship. The methodological framework of the research is based on the analysis of trade data between Türkiye and 62 partner countries. To ensure statistical consistency, the Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML) estimator was employed, thereby preventing biases arising from heteroskedasticity. In addition to traditional variables such as economic scale, geographical distance, and exchange rates, the model incorporates AI capacity encompassing machine learning, natural language processing, and predictive analytics as a primary independent variable. Empirical findings indicate that while psychic distance suppresses export volume by 35%, an increase in AI capacity stimulates trade by 4.1%. The most significant contribution of the study is the evidence that AI capacity significantly buffers the marginal negative effect of psychic distance on exports with a coefficient of +0.042. These results reveal that technologies such as neural machine translation and big data analytics minimize linguistic and institutional barriers at a technical level, effectively resolving information friction. In conclusion, AI integration reduces the traditional dependence of firms on experiential knowledge and stabilizes foreign market uncertainties through data driven cognitive functions. By demonstrating that AI serves as a critical lever in overcoming the liability of outsidership rather than merely the liability of foreignness, this study suggests that international trade policies should be revised in alignment with this technological transformation.
Benzer Tezler
- Siyasal iletişim pazarlamasında yapay zeka kullanımı
The use of artificial intelligence in political communication
FATMA NUR BAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası TicaretAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finans Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP YİĞİT
- Using artificial intelligence for enhancing e-commerce in foreign trade
Uluslararası ticarette e-ticareti geliştirmek için yapay zeka kullanımı
AMEEN ABDELBASET ALI OMAR ABDELMALIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Uluslararası Ticaretİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞÇENUR EKİNCİ FURTANA
- E-ticarette yapay zekâ kullanımının önemi
The importance of using artificial intelligence in e-commerce
MUHAMMET ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası TicaretBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiGümrük İşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜREYYA KOVACI
- The effects of artificial intelligence in e-commerce
E-ticarette yapay zekânın etkileri
SULTAN ABDULLAH SAHAL BIN ESHAQ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İşletmeİstanbul Ticaret ÜniversitesiDijital Ekonomi ve Pazarlama Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. ELÇİN AYKAÇ ALP
- Role of software technologies in the economic development of countries: A Case study of India and Pakistan
Yazılım teknolojilerinin ülkelerin ekonomik kalkınmasındaki rolü: Hindistan ve Pakistan'a ilişkin bir vaka çalışması
HIRA JAVED
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Uluslararası İlişkilerİstanbul Medeniyet ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL ERMAĞAN