Geri Dön

Çevre sağlığı okuryazarlığının üçüncü el sigara dumanı inanışına etkisi

The effect of environmental health literacy on third-hand smoke beliefs

PDF İndir

  1. Tez No: 998876
  2. Yazar: HÜMEYRA BORAN
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA OĞULLUK
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
  6. Anahtar Kelimeler: Çevre sağlığı, Sağlık okuryazarlığı, Çevresel Tütün Dumanı Kirliliği, Environmental Health, Health Literacy, Environmental Tobacco Smoke Pollution
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Sağlık Bakanlığı
  10. Enstitü: Aksaray Eğitim ve Araştırma Hastanesi
  11. Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

ÖZET Amaç: Bu araştırma, Aksaray Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran yetişkin bireylerde çevre sağlığı okuryazarlığı düzeyi ile üçüncü el sigara dumanına ilişkin inanışlar arasındaki ilişkiyi sosyodemografik veriler ile incelemek amacıyla yapıldı. Ayrıca nikotin bağımlılığı ile üçüncü el sigara dumanına ilişkin inanışlar arasındaki ilişkide çevre sağlığı okuryazarlığının aracı rolü değerlendirildi. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 15 Mayıs–31 Ekim 2025 tarihleri arasında yürütülen kesitsel ve analitik tipte bir araştırma olarak planlandı. Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran, on sekiz yaş ve üzeri, araştırmaya katılmayı kabul eden ve dahil edilme ölçütlerini karşılayan 306 katılımcının verileri analiz edildi. Katılımcılardan alınan Aydınlatılmış Onam Formu'na ek olarak, Sosyodemografik Veri Formu, Fagerström Nikotin Bağımlılığı Testi, Üçüncü El Sigara Dumanı İnanış Ölçeği ve Çevre Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği uygulanmıştır. Toplanan veriler, uygun istatistiksel yöntemler kullanılarak SPSS 30 paket programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 30,94±10,33 yıl idi ve katılımcıların yarısından fazlası kadındı. Bireylerin yüzde 48,69'u aktif sigara kullanıcısıyken, yüzde 82,35'i sigara kullanan biriyle birlikte yaşıyordu; yaşanılan evlerin yaklaşık üçte birinde sigara içilmediği, geri kalanında kapalı veya açık alanlarda sigara içildiği saptandı. Fagerström toplam puan ortalaması 4,43±2,67(düşük-orta bağımlılık) olarak bulundu. Üçüncü El Sigara Dumanı İnanış Ölçeği toplam puan ortalaması 34,72±7,33, Çevre Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği toplam puan ortalaması 94,95±11,97 olup her iki ölçek için de puanların genel olarak orta–yüksek düzeyde olduğu görüldü. Çevre sağlığı okuryazarlığı toplam puanı ile üçüncü el sigara dumanına ilişkin inanış toplam puanı arasında pozitif ve orta düzeyde bir ilişki saptandı (r=0,495; p<0,001). Nikotin bağımlılığı ile üçüncü el sigara dumanına ilişkin inanışlar arasında doğrudan anlamlı bir ilişki bulunmadı (p>0,05). Nikotin bağımlılığı arttıkça çevre sağlığı okuryazarlığı puanının azaldığı, çevre sağlığı okuryazarlığı arttıkça da üçüncü el sigara dumanına ilişkin inanış puanının yükseldiği belirlendi. Aracılık analizinde, nikotin bağımlılığı ile üçüncü el sigara dumanına ilişkin inanışlar arasındaki ilişkide; çevre sağlığı okuryazarlığının anlamlı bir dolaylı etkisinin olduğu ancak toplam ve doğrudan etkilerin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görüldü. Sonuç: Bu çalışmada, üçüncü basamak aile hekimliği polikliniği başvuru popülasyonunda çevre sağlığı okuryazarlığı ve üçüncü el sigara dumanına ilişkin inanışların genel olarak orta–yüksek düzeyde olduğu, buna karşın önemli bir bölümünün ev ve yaşam ortamında sigara dumanına maruz kaldığı belirlendi. Çevre sağlığı okuryazarlığı düzeyi arttıkça üçüncü el sigara dumanının sağlığa zararlı olduğuna ve çevrede kalıcı olduğuna ilişkin inanışların güçlendiği ve çevre sağlığı okuryazarlığının, nikotin bağımlılığı ile üçüncü el sigara dumanına ilişkin inanışlar arasındaki ilişkide aracı bir rol üstlendiği saptandı. Bu sonuçlar, aile hekimliği pratiğinde çevre sağlığı okuryazarlığını güçlendirmeye yönelik eğitim ve danışmanlık girişimlerinin, üçüncü el sigara dumanına bağlı maruziyetin azaltılmasında ve dumansız ev ve araç politikalarının desteklenmesinde önemli bir fırsat sunabileceğini göstermektedir.

Özet (Çeviri)

ABSTRACT The Effect of Environmental Health Literacy on Third-Hand Smoke Beliefs Aim: This study aimed to investigate, together with sociodemographic characteristics, the association between Environmental Health Literacy and Beliefs about Third-hand Smoke among adults attending the Family Medicine outpatient clinics of Aksaray Training and Research Hospital. In addition, the mediating role of Environmental Health Literacy in the relationship between nicotine dependence and Beliefs about Third-hand Smoke was examined. Materials and Methods: This study was designed as a cross-sectional analytical study conducted between May 15 and October 31, 2025. Data from 306 participants aged 18 years and older who attended the Family Medicine outpatient clinics, consented to participate, and met the inclusion criteria were included in the analysis. In addition to the Informed Consent Form, the Sociodemographic Data Form, the Fagerström Test for Nicotine Dependence, the Third-Hand Smoke Beliefs Scale, and the Environmental Health Literacy Scale were administered to the participants. The collected data were analyzed using appropriate statistical methods with SPSS version 30. Results: The mean age of the participants was 30.94±10.33 years, and more than half were women. Overall, 48.69% were current smokers and 82.35% lived with at least one smoker. Approximately one-third of households reported that smoking did not occur at home, whereas smoking was reported in indoor or outdoor areas (e.g., balcony/terrace) in the remaining households. The mean Fagerström total score was 4.43±2.67, indicating low-to-moderate nicotine dependence. The mean total score was 34.72±7.33 for the Third-Hand Smoke Beliefs Scale and 94.95±11.97 for the Environmental Health Literacy Scale, suggesting generally moderate-to-high levels for both measures. Environmental health literacy was positively and moderately correlated with Third-hand Smoke beliefs (r=0.495; p<0.001). No significant direct association was found between nicotine dependence and Third-hand Smoke Beliefs (p>0.05). Higher nicotine dependence was associated with lower Environmental Health Literacy, while higher Environmental Health Literacy was associated with stronger Third-hand Smoke Beliefs. Mediation analysis showed a significant indirect effect of nicotine dependence on Third-hand Smoke Beliefs through Environmental Health Literacy, whereas the total and direct effects were not statistically significant (indirect effect B=-0.273; 95% confidence interval: -0.490 to -0.103). Conclusion: This study showed that environmental health literacy and beliefs about third-hand smoke were generally at moderate-to-high levels among individuals presenting to a tertiary care Family Medicine outpatient clinic; nevertheless, a considerable proportion of participants were exposed to cigarette smoke in their home and living environments. Higher levels of environmental health literacy were associated with stronger beliefs that third-hand smoke is harmful to health and remains persistent in the environment. Furthermore, environmental health literacy was found to mediate the relationship between nicotine dependence and beliefs about third-hand smoke. These findings indicate that educational and counseling interventions aimed at improving environmental health literacy in Family Medicine practice may represent an important opportunity for reducing third-hand smoke exposure and promoting smoke-free home and vehicle policies.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    636997

    Current status of industry 4.0 transformation and impact of industry 4.0 on engineering work in Turkish white goods industry

    Endüstri 4.0 dönüşümünün Türkiye beyaz eşya sektöründeki mevcut durumu ve mühendislik işi üzerindeki etkisi

    KÜBRA ŞİMŞEK DEMİRBAĞ

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2020

    Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. NİHAN YILDIRIM

  2. Tez No

    1018339

    Üçüncü basamak bir sağlık kurumundan hizmet alanların birinci basamak sağlık hizmetlerini kullanma durumları ve sağlık okuryazarlığı ilişkisi

    The relationship between primary healthcare service utilization status and health literacy among individuals receiving services from a tertiary healthcare institution

    CEMRE NUR GÜNEY

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Halk Sağlığıİstanbul Kent Üniversitesi

    Hemşirelik Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SEHER YURT

  3. Tez No

    903281

    Assessing environmental health literacy and related factors among university students

    Üniversite öğrencilerinde çevre sağlığı okuryazarlığının ve ilgili faktörlerin değerlendirilmesi

    MAYAN EZZAT AGHA

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2024

    Halk SağlığıYeditepe Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ HALE ARIK TAŞYIKAN

  4. Tez No

    1003512

    Öğretmenlerde çevre sağlığı okuryazarlığı ve iklim değişikliği kaygısı: Ekolojik ayak izi farkındalığının aracılık rolü

    Environmental health literacy and climate change concern among teachers: The mediating role of ecological footprint awareness

    ÖZGE AÇIKGÖZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Halk SağlığıFırat Üniversitesi

    Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. PINAR SOYLAR

  5. Tez No

    745534

    Sağlık okuryazarlığının COVID-19 aşı okuryazarlığına etkisi: Aile sağlığı merkezine başvuran hastalar üzerinde bir uygulama

    The effect of health literacy on COVID-19 vaccine literacy: An application on patients admitted to the family health center

    SÜMEYRA AKIN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Sağlık Kurumları YönetimiDüzce Üniversitesi

    Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ FUAT YALMAN

Geri Dön