Geri Dön

Çalışma mekanlarında ışığın görüntü oluşturmayan etkilerinin incelenmesi: sistematik derleme ve ölçümleme önerisi

Examining the non-image-forming effects of light in workspaces: a systematic review and measurement proposal

PDF İndir

  1. Tez No: 998980
  2. Yazar: AYSU SAĞDIÇ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. ŞENSİN YAĞMUR
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Mimarlık, Architecture
  6. Anahtar Kelimeler: Doğal aydınlatma, Mimari aydınlatma, Yapay aydınlatma, Daylighting, Architectural lighiting, Artificial lighting
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Yapı Fiziği Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Işık, insan için yalnızca görsel çevreyi algılamasını sağlayan bir unsur değil, aynı zamanda insan sağlığı, davranışı ve biyolojik ritmi üzerinde temel etkileri olan bir çevresel etmendir. Gözde yer alan kısa dalga boyuna duyarlı melanopsin içeren reseptörlerin keşfiyle ışığın sirkadiyen ritimlerin düzenlenmesinde kritik bir rol oynadığını ortaya konmuştur. Bu sayede, kişinin maruz kaldığı ışığın niceliği ve niteliğinin, uyku-uyanıklık döngüsü, hormonal dengesi, bilişsel performans ve duygu durum düzenlenmesi gibi pek çok fizyolojik süreçte belirleyici olduğunu kanıtlamıştır. Uygun dalga boyu, düzey ve zamanda sağlanan ışık, bireylerin dikkat seviyelerini, üretkenliklerini ve genel iyi oluş hallerini artırabilirken; yetersiz, dengesiz ya da yanlış zamanda maruz kalınan ışık ise uyku bozuklukları, depresyon ve kronik sağlık problemleriyle ilişkilendirilebilmektedir. Bu bağlamda, ışığın biyolojik etkilerinin anlaşılması, mevcut aydınlatma yaklaşımlarının yeniden değerlendirilmesi ve görsel olmayan etkileri de kapsayacak şekilde tasarım stratejilerinin geliştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu tez, çalışma mekanlarında ışığın insanlar üzerindeki görüntü oluşturmayan etkilerini, PRISMA 2020 protokolüne uygun olarak yürütülen sistematik bir literatür taraması yoluyla incelemektedir. Çalışma, 2010–2025 yılları arasında yayımlanmış ışığın fizyolojik, psikolojik, bilişsel ve sirkadiyen etkilerini konu alan 88 akademik makaleyi incelemekte; tematik haritalama ve içerik analizi yöntemleriyle, aydınlatma türleri, aydınlık düzeyi, benzer renk sıcaklığı, m-EDI gibi ışık ölçüm parametreleri, kullanılan yöntemler ve ölçülen etkiler arasındaki ilişkileri görselleştirmekte ve sınıflandırmaktadır. Bulgular, görsel olmayan etkilerin özellikle çalışma ve öğrenme mekânlarındaki potansiyelini vurgulamakta; sirkadiyen ve biyolojik olarak etkili bütüncül aydınlatma uygulamalarının önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, ışığın insan sağlığı, iyi oluşu ve performansı üzerindeki hayati rolüne dikkat çekmek; mimari tasarım süreçlerinde görüntü oluşturmayan etkilerin de göz önünde bulundurulmasını teşvik etmek ve mevcut aydınlatma ölçümleme yaklaşımlarını bu çerçevede yeniden değerlendirmeye almayı sağlamaktır.

Özet (Çeviri)

Light is not only a factor that enables humans to perceive their visual environment; it is also an important environmental factor with fundamental impacts on health, behavior, and biological rhythms. The discovery of melanopsin-containing receptors in the eye, called ipRGCs, has revealed that light plays a critical role in regulating circadian rhythms. With this discovery, it is understood that the quality and quantity of light exposure directly influence a wide range of physiological processes, such as the sleep–wake cycle, hormonal balance, cognitive performance, and emotional regulation. Properly timed exposure to light with the appropriate spectrum and illuminance may enhance attention, productivity, and overall well-being. Whereas insufficient, unbalanced, or ill-timed light exposure has been linked to sleep disorders, depression, and chronic health issues. Therefore, understanding the biological effects of light and integrating them into architectural design is essential for creating healthy and sustainable built environments. In this context, it becomes necessary to re-evaluate current lighting strategies and develop design approaches that account for not only visual but also non-visual effects of light. This thesis examines the non-image-forming (NIF) effects of light in workplace environments through a systematic literature review conducted using the PRISMA 2020 protocol. This review includes 88 academic studies published between 2010 and 2025, focusing on the physiological, psychological, cognitive, and circadian impacts of light. Using thematic mapping and content analysis, the relationships between lighting types, illuminance levels, correlated color temperature (CCT), melanopic equivalent daylight illuminance (m-EDI), research methods, and measured outcomes are classified and visualized. The findings show the significance of non-image forming effects in workspaces and highlight the importance of implementing effective and integrative lighting strategies. The primary aim of this study is to emphasize the essential role of light in supporting human health, well-being, and performance, to guide for the integration of non-image-forming effects into architectural design processes, and to reframe existing lighting approaches within this new context.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    119536

    Mimari mekanda yapay aydınlatma ve mağazalar

    Artificial lighting in architectural spaces and stores

    YEKTA SABUNCUOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2002

    MimarlıkDokuz Eylül Üniversitesi

    Bina Bilgisi Ana Bilim Dalı

    DOÇ.DR. NERİME CİMCOZ

  2. Tez No

    132708

    Belgesel filmlerde görsel tasarım sorunları ve Turan Erol belgeseli

    The Visual design problems in documentary films and Turan Erol documentary

    SEBAHAT DEMİREL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2003

    Güzel SanatlarHacettepe Üniversitesi

    Grafik Ana Sanat Dalı

    DOÇ. DR. İNCİLAY YURDAKUL

  3. Tez No

    898473

    Sahne aydınlatması bağlamında ışık ı̇le mekânsal algının ve duygu durumun değerlendı̇rı̇lmesı̇ne ı̇lı̇şkı̇n bı̇r yaklaşım

    An approach for the evaluation of the spatial perception and emotional state through light in the context of stage lighting

    MERVE AŞÇIOĞLU YILDIRIM

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALPİN KÖKNEL YENER

  4. Tez No

    535308

    An optimization model for luminaire layout design in office spaces: OptimLUM

    Ofis mekanlarında aydınlatma aygıtlarının yerleşim tasarımı için bir optimizasyon modeli: OptimLUM

    İLKNUR UYGUN

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2018

    Mimarlıkİzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ZEHRA TUĞÇE KAZANASMAZ

    PROF. DR. SERDAR KALE

  5. Tez No

    268142

    Üniversite eğitim yapılarının iç mekânlarında kullanılan renk ve ışığın mekânsal algılama ve yön bulmaya etkileri

    The effects of colour and light used indoors of education buildings of universities on spatial perception and wayfinding

    MEHMET LÜTFİ HİDAYETOĞLU

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2010

    İç Mimari ve DekorasyonGazi Üniversitesi

    Mobilya ve Dekorasyon Eğitimi Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. KEMAL YILDIRIM

Geri Dön